Thông thường, cảm giác mình không đủ tốt được coi là tự ti và bị gắn nhãn với mặt tiêu cực của tâm lý. Cá nhân mình không nghĩ vậy. Một người, ở một lĩnh vực, có thể vừa tự tin vừa cảm thấy không đủ tốt. Vấn đề ở đây là cách mỗi người định nghĩa sự “không đủ tốt” ấy như thế nào và tìm ra nguồn gốc của nó, để từ đó hiểu mình cần làm gì với suy nghĩ ấy.

Cùng một nhận định rằng mình thiếu sót, mình kém ở một kỹ năng hoặc không đủ hiểu biết ở một lĩnh vực sẽ dẫn đến hai con đường: Hoặc bạn đứng yên tại chỗ, hoặc bạn sẽ tiến lên để bù lấp khoảng trống bạn biết mình đang thiếu sót.

Trong bài viết này, mình sẽ chia sẻ góc nhìn của mình về cảm giác “không đủ tốt” trong mối liên hệ với tự tin, tự ti, và động lực học tập phát triển bản thân.

Nghĩ “mình không đủ tốt” không đồng nghĩa với tự ti

Đừng đánh đồng hai khái niệm này. Có những khi nó trùng nhau, nhưng trong rất nhiều trường hợp lại khác hẳn.

Theo từ điển tiếng Việt:

Tự ti (hay mặc cảm tự ti) là một trạng thái tâm lý mà một người tự đánh giá thấp giá trị, khả năng hoặc ngoại hình của bản thân, cho rằng mình kém cỏi, thua kém người khác hoặc không đủ sức để hoàn thành một việc gì đó.

Nó thể hiện qua hành vi thiếu tự tin, rụt rè, e dè, không dám thể hiện bản thân hay tranh luận trước mặt người khác.

Nghĩa là tự ti hoàn toàn là cảm nghĩ chủ quan, bất kể thực tế bạn như thế nào.

Còn cảm giác “không đủ tốt”, đôi khi sẽ giống với tự ti khi bạn tự đánh giá mình thấp hơn thực tế, một cách rất chủ quan và thường trong mối liên quan khi bạn so sánh mình với ai đó. Nhưng còn có trường hợp, bạn thấy mình không đủ tốt, không đủ giỏi để hoàn thành điều gì đó vì bạn không làm được thật. Khi đó, bạn không so sánh mình với ai mà chỉ trong tương quan với chính việc bạn cần hoàn thành, không làm được bởi vì không thể làm được.

Nói cách khác, bạn tự ti luôn luôn là do bạn tự nghĩ trong đầu, hoàn toàn chủ quan, và xảy ra khi bạn so sánh mình với người khác. Còn “không đủ tốt”, có thể rất khách quan, bạn biết mình chưa đủ kỹ năng kinh nghiệm để hoàn thành một việc, không vì so sánh với ai, mà bởi đúng là bạn đang thực sự chưa giỏi như cần thiết.

Mình sẽ tiến xa hơn một chút trong phân tích này khi nói rằng:

Tự ti là điều ảnh hưởng xấu đến hành trình phát triển bản thân và khiến bạn không có được tâm lý an yên, nhưng “không đủ tốt” lại là một suy nghĩ cần thiết và rất tích cực trong nhiều trường hợp.

Đôi khi, lời an ủi “bạn đủ tốt rồi” thật sự giúp chúng ta dịu lại trong khao khát phải vượt trội, phải tốt hơn giỏi hơn, nhưng đôi khi đó là lời biện minh cho việc không muốn cố gắng.

Mình cho rằng, tách bạch giữa tự ti và suy nghĩ “không đủ tốt” là điều quan trọng để hiểu mình cần nỗ lực ở đâu, cải thiện điểm nào, phát huy tính cách gì thay vì cứ chìm trong những cảm nhận tiêu cực về bản thân rồi lại tự ru ngủ rằng mình đã rất ổn.

Một người tự tin, trong lòng vẫn luôn hiểu mình “không đủ tốt” ở đâu

Ngược lại với tự tin là tự ti. Nhưng tự tin không đồng nghĩa với suy nghĩ “mình đủ tốt rồi”. Hai vấn đề này không liên quan gì tới nhau. Một người có thể toát ra thần thái tự tin nhưng bên trong họ luôn xác định được họ đủ tốt ở khía cạnh nào, không đủ tốt ở khía cạnh nào. Thậm chí, mình cho rằng:

Mình hiểu, sự tự ti đôi khi do ảnh hưởng từ những ấn tượng rất tiêu cực từ thời thơ bé, bị chê, bị coi thường. Chúng ta không bàn tới những thương tổn tâm lý như vậy trong bài viết này bởi mình biết có người cả đời cho rằng mình không là gì cả, kém cỏi ngu dốt chỉ bởi suốt thời đi học đã nghe những lời đó từ người lớn.

Ở đây, mình chỉ bàn tới việc suy nghĩ “không đủ tốt”, đôi khi là lời biện minh cho sự rụt rè không muốn bắt đầu một thử thách nào đó dù bạn biết mình cần làm nếu muốn phát triển. Vì bạn sợ mình sẽ thất bại nên chọn không hành động gì để chắc chắn không phải đối diện với thất bại hoặc nỗi dằn vặt vì lựa chọn sai. Bạn sợ sự bất định của tương lai, không biết lựa chọn của mình sẽ dẫn tới đâu nên tốt nhất là không chọn. Và bạn nghĩ, sự rụt rè ấy là vì mình tự ti, vì mình đang nghĩ bản thân không đủ tốt.

Thực tế, tự ti và tự tin, suy nghĩ mình đủ tốt hay không đủ tốt có thể không liên quan gì tới nhau. Bạn có thể vẫn bước chân về phía trước dù trong đầu đang ngổn ngang suy nghĩ “ôi mình còn kém lắm, mình không làm được mất thôi”. Vấn đề là bạn vẫn bước thêm một bước.

Người mà bạn ngưỡng mộ phăng phăng tiến về phía trước, bạn nghĩ họ tự tin, họ giỏi, nhưng có thể bạn chỉ đúng một nửa thôi. Họ vẫn đang gào thét trong đầu rằng họ kém lắm đó, nhưng họ vẫn bước tới. Họ không hành động vì nghĩ đã đủ giỏi. Họ hành động vì sự tự tin từ trong sâu thẳm, rằng họ không cần so sánh với ai cả. Đó là điều quan trọng nhất.

Tự tin đến từ quan điểm trân trọng bản thân, mình là duy nhất, hành trình của mình dù đúng dù sai cũng cần bước về phía trước. Sai thì chọn lại, chưa giỏi thì học, thiếu kỹ năng gì bổ sung kỹ năng ấy. Ai chê là việc của người chê. Họ không phải không sợ, chỉ là vẫn bước đi cùng nỗi sợ.

Tự ti đến từ sự so sánh không ngừng bản thân với người khác. Nhưng sự so sánh sẽ chẳng dẫn tới đâu cả vì cuộc sống vô tận như vậy mà, người giỏi sẽ có giỏi hơn, giàu sẽ có giàu hơn, thành công sẽ có thành công hơn. Bạn định so sánh mình với họ đến bao giờ? Liệu có khi nào bạn tự tin được nếu cứ lấy người khác làm thước đo cho chính mình? Giữa vô vàn cái thước, bạn định vượt lên những cái thước nào?

Suy nghĩ “mình đủ tốt rồi” có thể sẽ tích cực và đúng bản chất hơn nếu chuyển thành “mình đã làm tốt nhất có thể rồi”, “mình có đủ để cứ cố gắng tiếp rồi”. Không đủ tốt cũng không sao cả, vì làm gì có ai đủ tốt? Vấn đề ở đây là “đủ” so với cái gì? Bản thân chữ “đủ” cũng là một sự so sánh, khi những gì chúng ta có bằng với mức ta cho rằng mình nên có. Trong một phép so sánh mơ hồ như vậy, chúng ta sẽ luôn thua.

Suy nghĩ “mình chưa đủ tốt” sẽ rất thực tế nếu được diễn giải theo hướng “so với yêu cầu của công việc này, mình chưa có đủ kinh nghiệm, chưa đủ kỹ năng A, chưa đủ kiến thức B”. Cách nghĩ này sẽ dẫn bạn tới hành động bồi đắp những gì mình đang thiếu, thay vì mơ hồ chung chung. Và sự chưa đủ tốt ở đây được đánh giá khách quan trong so sánh với yêu cầu của một nhiệm vụ nào đó.

Những người tự tin nhất bạn nhìn thấy, thực ra là người biết rất rõ họ chưa đủ tốt. Nhưng họ không để trong đầu có nhận định mơ hồ mà sẽ xác định họ chưa đủ tốt để làm nhiệm vụ gì, chưa đủ tốt ở khía cạnh nào, và làm sao để bồi đắp lấp lại khoảng trống ấy.

Họ hành động không phải vì tự tin hoặc vì cho rằng đã đủ giỏi. Ngược lại, họ tự tin vì biết cứ làm rồi sẽ giỏi hơn, và từ đó lại càng tự tin hơn. Tự tin đến từ trải nghiệm, thành tựu, cảm giác mình đã đi được từ đây đến kia, không phải từ suy nghĩ đơn thuần.

Bài tập để vượt qua rào cản tự ti

Từ giờ, mỗi lần nghĩ “mình không đủ tốt” hoặc cảm thấy mình thua kém người khác - chính là “tự ti”, mình có một gợi ý cho bạn để làm rõ vấn đề và gạt đi chướng ngại vật trong lòng:

• Bước 1: Luôn gắn vấn đề tâm lý bạn đang trải qua với một hành động hoặc mục tiêu cụ thể. Đừng chung chung, mơ hồ. Bạn đang cảm thấy như vậy vì đứng trước nhiệm vụ gì? Đây có phải việc bạn nên làm cần làm không, một cách khách quan? Nếu bạn là ai đó khác - một người tự tin như… (ai đó bạn thấy họ tự tin), bạn sẽ làm gì?

• Bước 2: Xác định luôn bạn không đủ, chưa đủ tốt thật. Trong một cuốn sách mình đọc, tác giả có nói về một định luật: Trong công việc, bạn luôn phát triển đến cái ngưỡng khiến bạn “sợ chết khiếp”. Nên chẳng sớm thì muộn, bạn cũng ở giai đoạn thấy bản thân quá bé nhỏ, thiếu sót, kém cỏi trước điều muốn làm, cần làm thôi. Vì thế, cứ xác định luôn là mình không đủ giỏi, không đủ tốt, đó là sự thật mà. Nhưng để đi xa hơn, bạn cần vạch ra mình thiếu sót chỗ nào, những khía cạnh nào.

• Bước 3: Nhắm mắt mà bước. Cùng lắm là thất bại thôi. Đừng để thất bại kéo theo sụp đổ sức khỏe và tán gia bại sản là được. Mà đa phần những gì chúng ta đang sợ thực hiện đều không tới nỗi khiến bạn sụp đổ nếu lỡ thất bại hoặc không thể nào làm được đâu. Vừa hành động, vừa để ý cải thiện những gì chưa đủ tốt đã vạch ra ở bước số 2.

Mình ví dụ cụ thể chút, dựa vào trường hợp thực tế trong công việc của mình khi quan sát các PM (quản lý dự án) mới vào nghề, tầm 1-2 năm kinh nghiệm khi mình giao việc cho các bạn ấy. Tưởng tượng mới chỉ ra trường ít năm, kinh nghiệm có chút xíu, bước vào một tập thể toàn các PM cứng đã trên dưới mười năm thậm chí có người tới gần hai mươi năm kinh nghiệm, mình biết các bạn ấy rất ngợp, thậm chí sợ việc. Không biết sẽ làm thế nào cho đúng, làm sao để xử lý vấn đề phát sinh, hay đơn giản một chiếc email sang khách hàng cũng sửa lên xuống từng dấu phẩy vì sợ mình sơ sót.

Nhưng cách tiếp cận mà mình - một người quản lý sẽ đánh giá cao chính là ba bước đối phó với cảm giác tự tin ở phía trên. Thực tế, những bạn PM làm được như vậy đều phát triển tốt.

Bước 1: Gắn với mục tiêu cụ thể. Mình thường hỏi các bạn có mục tiêu thế nào trong hai tháng, sáu tháng? Với dự án này cần đạt được điều gì, trong bao lâu? Không được mơ hồ vì càng mơ hồ mọi thứ càng đáng sợ.

Bước 2: Xác định rõ với dự án này, điều bạn thiếu là gì, điều bạn đã có để phát huy là gì? Ví dụ như khách hàng khó tính, thuộc lĩnh vực bạn chưa kinh nghiệm, vậy phải lưu ý tìm hiểu tài liệu nghiệp vụ, nghe kỹ các cuộc họp về giải pháp, kết nối ngay với người thạo về điểm này để có khó khăn còn tìm hỏi. Bù lại bạn có kỹ năng giao tiếp tốt, linh hoạt, viết mail chặt chẽ, vậy cũng đáp ứng được một phần rồi.

Bước 3: Sợ cũng làm. Khó cũng là. Chưa làm bao giờ cũng vẫn bắt tay vào làm. Sau vài dự án, bạn nào kiên trì không bỏ cuộc (tức là không nghỉ việc) sẽ cứng cỏi lên nhanh chóng, kinh nghiệm dày dặn và giải quyết các dự án tương tự trơn tru hơn. Trước khi quản lý (chính là mình) lại giao tiếp một vụ nào đó khó hơn hẳn, và bạn ấy lại… hoảng tiếp.

Tóm lại, cần phân định rõ giữa tự tin và tự ti, “không đủ tốt” và “đã đủ tốt” kèm mối quan hệ giữa chúng để hiểu chính những suy nghĩ của mình. Cá nhân mình thực ra không đặt niềm tin hoàn toàn vào những gì não mình đang bảo vì nếu nghe theo não chỉ dẫn chắc mình không dám làm gì.

Cần làm gì cứ làm đi bạn, bất kể trong đầu bạn đang có những lý lẽ gì bảo rằng bạn kém cỏi, tự ti, không đủ tốt. Đơn giản vì người ta sẽ bớt kém cỏi (giỏi hơn), bớt tự ti (tự tin hơn), tốt hơn lên nhờ hành động, chứ không phải ngược lại.

Chúc bạn chân bước dũng cảm dẫu trong đầu vẫn đầy sợ hãi, tự ti nếu đó đúng là việc bạn cần làm và muốn làm cho bằng được.

Thân mến,

Tố Uyên.

P/s: Mình có từng viết một số bài về chủ đề tương tự, bạn đọc thêm ở dưới nhé.

Làm sao để bớt khắt khe với chính mình?

Sự so sánh đến từ đâu?

“Cô bé mùa đông” và hành trình vượt qua sự tự ti

Vì sao nỗi sợ (thường) là một món quà

Giờ là lúc nhìn lại, tạm biệt nhé 2024

Đây là một bài viết vô tri

Cô bé mùa đông và hành trình vượt qua sự tự ti

Đừng sợ tuổi 30

Niềm tự hào khi thuộc nhóm thiểu số

Chữa lành... rồi sao nữa?

Năm bài học lớn nhất cùng tôi bước vào tuổi 35

Ước gì tôi biết những điều này từ khi tốt nghiệp đại học

Em chào “chú”!

Sự so sánh đến từ đâu?

Cân bằng cuộc sống và công việc, có thể hay không thể?

Ba người phụ nữ truyền cảm hứng cho hành trình của tôi

Lấy chồng sớm, lợi hay hại?

Biến cố khiến tôi buộc phải trưởng thành

Một lần bị vu ăn cắp & Bài học về giá trị bản thân

Làm sao để bớt khắt khe với chính mình?

Động lực và mục tiêu:

Để phát triển, cần cảm giác “mình không đủ tốt”

Làm thế nào để tự tạo động lực cho mình?

Làm sao để sống có tầm nhìn xa mà vẫn được bốc đồng?

Làm sao để tạo ra biến đổi vượt bậc? (và may mắn nhiều hơn)

Chìa khóa để thoát khỏi cảm giác tụt hậu

Con đường tốt nhất để đi tới là... quay trở lại

Đặt mục tiêu khi đã ở.. giữa đường

Làm thế nào để quyết định có nên từ bỏ một mục tiêu?

Làm gì khi thấy tương lai mờ mịt?

Có hai kiểu phát triển, mục tiêu bạn theo đuổi thuộc kiểu nào?

Cùng học cách chấp nhận sự thay đổi

Tư duy tận dụng, theo thời gian, mình đã giỏi xoay sở hơn

Sống trên đời nhất định cần bền bỉ

Một góc nhìn khác về trách nhiệm

Bắt đầu từ đâu để phát triển bản thân?

Không áp lực, có tạo thành kim cương?

Sau động lực là gì?

Ba bước để thực hiện một dự án cá nhân

Vì sao kiếm tìm định hướng lại khó khăn đến vậy?

Nếu cuộc đời là một dự án

Năng suất và hiệu quả:

Năng suất chậm, tạm biệt burn out

Chẳng sao đâu, nếu không sống hiệu suất cao

Làm thế nào để làm việc hiệu quả hơn gấp 10 lần?

Phương thuốc chữa bệnh “thiếu thời gian”

Me-time mỗi ngày:

Tôi thường đọc, nghe, xem gì trên Internet?

Gợi ý 10 điều nên làm trong metime mỗi ngày

Vì sao tôi cần có Metime?

Hành trình tự do tài chính:

Dân a ma tơ nói về chuyện đầu tư

Những khoản tiền mình đã không còn chi sau nhiều bài học xương máu

Tiền có mua được hạnh phúc không

Ngừng lạm phát lối sống nếu muốn giàu có hơn

Mình học được gì khi viết về tiền

Những lời khuyên trái chiều về tiết kiệm tiền (và lựa chọn của mình)

Tiết kiệm, chiến lược và chiến thuật

Chính xác thì vì sao chúng ta cố gắng làm giàu

Trở ngại đầu tiên khiến bạn không thể giàu có

Lựa chọn khung hành động để độc lập tài chính

Những niềm tin của mình về tiền

Mình bắt đầu viết về hành trình tự do tài chính

Mình và nợ

5 bài học quý từ cuốn sách Phương pháp quản lý TCCN hiệu quả

Vì sao mình muốn đạt được FIRE

Ba lần mình khởi nghiệp

Ai là người nên giữ tiền trong gia đình?

Tài chính cá nhân và những nỗi sợ

Hai con vào năm học mới với rất nhiều bài vở cần kèm cặp, bản thân mình nhập học Đại học ngoại ngữ Hà Nội để học ngành ngôn ngữ Trung Quốc, công việc của một quản lý đơn vị ở công ty với số dự án mỗi năm tới vài trăm mà vào tháng 9 năm nào cũng là cao điểm.

Mình có chia sẻ về khởi đầu của hành trình đi học văn bằng 2 ngôn ngữ Trung Quốc tại Đại học Ngoại ngữ (DDHQGHN) ở bài viết này:

Trước khi tháng 9 tới, mình đã chuẩn bị tinh thần rất nhiều vì chỉ nghĩ tới thôi mình đã thấy ngợp và mệt. Làm sao để hoàn thành được mọi việc, toàn những điều không làm không được, không ai làm thay làm hộ được, và không xong nổi cũng phải cố mà xong? Có còn cách nào để nâng cao năng suất, hiệu quả mỗi ngày không để mình mang về áp dụng?

Nhưng kỳ lạ là, tháng 9 vừa rồi với mình không hề chứng kiến sự ngụp lặn nào cả. Nói đúng hơn, mình không nhàn, mình có rất nhiều việc phải làm, nhưng mọi thứ không tệ và đáng sợ như mình đã nghĩ. Chính mình cũng không hiểu tại sao.

Chưa hết, mình còn có thời gian đọc xong hai cuốn sách bằng tiếng Anh - vốn ngốn nhiều thời gian hơn nhiều so với khi mình đọc bằng tiếng Việt. Đó là cuốn “Slow productivity” của tác giả Cal Newport, và “Feel-good productivity” của tác giả Ali Abdaal. Tình cờ, những ý tưởng và quan điểm trong hai cuốn sách thú vị về năng suất này khiến mình có cơ hội suy xét và nhìn nhận về chính cách mình sử dụng thời gian, năng lượng, và trả lời cho điều mình đang thắc mắc: Vì sao mình không bị ngợp với tháng 9 như mình đã lo lắng hồi cuối mùa hè?

Đã tới lúc mình bước ra ngoài chuyên môn quản lý dự án để nhìn nhận về năng suất và hiệu quả của cá nhân

Tới nay, mình đã có 14 năm làm quản lý dự án, với 8 năm chuyên sâu. Mình có các chứng chỉ cao nhất về quản lý dự án và đã tốt nghiệp MBA với nhiều nội dung về quản trị cao cấp. Tư tưởng và kỹ năng quản trị, một cách tự nhiên và vô tình trở thành lăng kính mình nhìn mọi thứ vận hành trong cuộc sống, bất kể của bản thân, gia đình hay công việc.

Mình không cố tình áp dụng góc nhìn quản lý dự án vào mọi mặt của cuộc sống như thế, nên mình đã không nhận ra cho tới khi đọc hai cuốn sách trên. Có lẽ bởi cách tiếp cận của hai cuốn đều mang tính khoa học, lập luận chặt chẽ, nhưng cũng đầy thực tế gắn liền với trải nghiệm của hai người có năng suất và hiệu quả làm việc rất cao nên mình bị thuyết phục, và bất giác nghĩ về những niềm tin, quan điểm của bản thân.

Trong nghề nghiệp của mình, đặt mục tiêu, lập kế hoạch, điều chỉnh, quản trị rủi ro vấn đề, đo đếm hiệu quả là quan trọng. Và mình đã luôn nghĩ như vậy về cuộc sống cá nhân. Mình đặt ra những mục tiêu, vạch kế hoạch, thực hiện, cải tiến liên tục, đánh giá tình hình và điều chỉnh. Mình đặt mức ưu tiên, kiểm soát đầu việc, thậm chí tối ưu các khoảng thời gian để làm sao hoàn thành hết những việc cần làm. Mình đã nghĩ, đó là lý do giúp mình làm được nhiều việc, gánh được các trách nhiệm cùng lúc, và điều này thực ra cũng không sai.

Nhưng tháng 9 vừa qua đã không trôi qua như vậy…

Mình không có một danh sách việc cần làm cho tháng 9. Mình cảm thấy bản thân đã hành động rất chậm, không vội vã, không lo lắng hoảng hốt sợ không xong không kịp điều gì đó. Nhưng cuối cùng khi tổng kết lại, mình đã làm được rất nhiều. Công việc ở phòng ban vẫn chạy, mình đi học ở Đại học ngoại ngữ vào cuối tuần, kèm con học các buổi tối, ngoài ra dành thời gian đọc sách, đi bộ, xem phim.

Lần đầu tiên sau nhiều năm, mình đột ngột nhận ra đã dấn sâu vào tư duy quản trị dự án nhiều như thế nào và vô tình lấy nó làm lăng kính một cách vô thức ra sao. Không có gì sai ở đây, mình vẫn nghĩ lăng kính đó là điều tốt về nhiều mặt. Chỉ là tới hiện tại, mình có lẽ đã hiểu bản thân mình hơn, xác định được rõ ràng mình cần gì, muốn gì, điều gì là quan trọng, có thể làm được gì, và sẵn sàng chấp nhận những gì. Và rằng, mình sống hiệu quả nhất khi hiểu thật rõ về bản thân như vậy, kiểm soát bản thân thật tốt, chấp nhận bản thân với cả những điều mình lựa chọn không làm hoặc không thể làm được.

Hóa ra, các kỹ năng và phản xạ về quản trị đã giúp mình đi từ 0 đến 1, thực sự không giúp mình đi từ 1 đến 2, nhưng sự thấu hiểu bản thân thì có thể.

Hóa ra, ai rồi cũng đổi thay, mình cũng thế.

Hóa ra, cái từ năng suất - “productivity”, đến một ngày lại đứng cùng “slow”, và “feel good” mà khiến mình tỉnh ngộ được nhiều như vậy.

“Slow productivity” của tác giả Cal Newport & và “Feel-good productivity” của tác giả Ali Abdaal.

Có một đoạn mình rất nhớ, khi tác giả nói về câu chuyện “đá to, đá cuội, cát và nước” - một hình ảnh chính mình cũng từng mang ra làm ví dụ. Rằng, chỉ khi chúng ta đặt hòn đá to vào trước, tức là những ưu tiên cao nhất, rồi dần dần tới đá cuội, cát, và nước, chúng ta mới chất đầy hết những gì cần đựng vào trong lọ. Hay, khi ấy chúng ta mới hoàn thành được tất cả những điều cần làm theo mức ưu tiên.

Vấn đề ở đây là, hầu hết lý do khiến chúng ta vật lộn trong cuộc sống với hữu hạn thời gian và năng lượng không phải vì không biết việc gì là to là nhỏ, mà vì lúc nào cũng có quá nhiều viên đá to. Rằng cái lọ ấy vốn dĩ xếp thế nào cũng không vừa, nên cái thứ tự kia cũng là vô nghĩa.

Cố gắng đặt sao cho vừa, cho đủ, để rồi sau đó tự dằn vặt bản thân rằng mình cuối cùng vẫn không làm được, không hoàn thành được những gì cần làm. Cảm giác đó thật sự tệ - và không “feel good” chút nào.

Thực sự, không nên như vậy, bởi vì…

Những điều quan trọng nhất lại không thể đo đếm được

Mình thực sự vừa yêu, vừa thương, vừa muốn “lên lớp” bản thân mình của nhiều năm qua vì luôn đặt cái gọi là “hiệu quả” lên hàng đầu. Mình sống mà như đang vận hành một doanh nghiệp nhỏ, với vốn liếng chính là thời gian và năng lượng của chính mình.

Khi học, mình sẽ tìm kiếm, lựa chọn và tự tổng kết cách học hiệu quả. Khi làm việc, mình quan tâm đến việc làm sao giải quyết được nhiều việc trong khoảng thời gian ngắn. Dù có chơi, mình cũng phải chơi sao cho… hiệu quả.

Với mình, từ trước tới nay mình nhìn cuộc đời là một dự án lớn, được tạo nên từ rất nhiều, rất nhiều những dự án nhỏ trong hành trình mỗi ngày, mỗi tháng, mỗi năm. Điều đó, mình nghĩ không sai. Nhưng đã tới lúc mình cần đặt nó sang một bên, bởi vì mình hiểu ra rằng, những điều quan trọng nhất trong đời lại là điều không thể đo đếm và vì thế cũng không thể “tối ưu” được. Chỉ đơn giản là trải nghiệm, dành thời gian cho, và tận hưởng những trải nghiệm ấy mà thôi.

Ví dụ như: mỗi tuần một buổi tối cả gia đình xem phim cùng nhau…

Mình không nhớ từ bao giờ, nhà mình có thói quen dành tối thứ sáu để cùng xem phim, rải “ổ” là một đống chăn gối ra giữa nhà, mua đồ ăn vặt, bật phim trên ti vi màn hình lớn, xem từ Young Sheldon, Chiến tranh giữa các vì sao, Harry Potter… tới các kiểu phim vũ trụ đều đủ cả.

Ban đầu là mong muốn của con, sau rồi lại thành khoảng thời gian bố mẹ mong chờ. Và tới giờ, đôi khi buổi tối thứ sáu ấy trở thành động lực cho mình vượt qua rất nhiều vấn đề trong công việc mỗi ngày. “Cố lên, sắp tới thứ sáu được xem phim rồi”. Đó là lúc mình được xả hết stress căng thẳng và nạp lại bao nhiêu năng lượng, tình yêu, kỷ niệm dù nhìn vào rất đơn giản, chỉ là một bộ phim, một không gian tối mờ mờ, với đôi ba túi bỏng ngô hoặc đĩa hoa quả con con.

Và đó, thực ra mới là chìa khóa cho năng suất của mình. Lý do khiến mình có thể làm được nhiều việc, có thể sống năng suất cao, có thể làm được rất nhiều điều, là nhờ những lúc không năng suất.

Đến đây, mình phần nào giải thích được “hiện tượng tháng 9”. Mình đã có một tháng 9 ổn hơn mong đợi rất nhiều, tới mức đáng ngạc nhiên, vì đã dành nhiều thời gian cho những khoảng thời gian “không được coi là năng suất”. Xem phim cùng gia đình, ngồi đọc sách nhìn rất giống kiểu “giết thời gian”, xem phim, xem show truyền hình (bạn có xem “Gia đình Haha” không? Mình là người hâm mộ cuồng nhiệt đó), bay từ Hà Nội vào Sài Gòn “đu concert” mà không mảy may lo nghĩ về những gì đã tạm để lại sau lưng…

Mình đã lần đầu tiên, sau rất nhiều năm, thực sự biết tận hưởng thời gian. Không coi cuộc đời mình là dự án, không xác định mục tiêu cho mọi việc đang dấn thân. Hay nói đúng hơn, mình thậm chí còn không dấn thân nữa. Mình chỉ đơn giản làm điều mình muốn làm và (thành thật là) thản nhiên bỏ qua những điều còn lại. Mình không hoàn hảo, cuộc sống và công việc của mình cũng không hoàn hảo, nhưng mình thực sự cảm thấy không còn mong cầu sự hoàn hảo nữa. Bởi vì…

Mình đã sống gần nửa đời người, và suy nghĩ ấy làm thay đổi tất cả

Có những sự thật hiển nhiên nhưng chúng ta lại mù mờ về nó đến nỗi cần một ai đó nhắc cho. Mình chính là như vậy.

Hôm trước mình đọc được bài viết về một bạn ca nhạc sỹ tham gia trong chương trình mình thích. Bạn ấy xấp xỉ lứa tuổi của mình, học đại học ngành xây dựng, tốt nghiệp xong không theo nghề đã học mà chuyển qua làm nhạc dù bố mẹ có “số má” trong ngành xây dựng. Bạn ấy nói đại ý là: làm âm nhạc vậy thôi, chứ tới NỬA CUỘC ĐỜI mới biết mình làm được thật.

Ồ, là mình cũng đi qua nửa đời người rồi sao? Vài năm nữa là mình 40 rồi. Mình không nghĩ tuổi ấy là… già, mình vẫn rất trẻ, tất nhiên. Nhưng “nửa đời người” đã trôi qua, nghĩa là nếu đủ may mắn, mình cũng chỉ còn một lần 40 năm như thế để sống. Mà cảm giác về thời gian ở người trưởng thành, càng về sau lại càng nhanh.

Điều đó làm mình suy nghĩ khá nhiều.

Rốt cuộc, thứ đáng giá nhất vẫn là thời gian. Thứ duy nhất không thể quay ngược lại, cũng không thể mua thêm, chính là thời gian. Thời gian chính là cuộc đời. Vì thế, những nhiệm vụ đo đạc được về năng suất và hiệu quả, liệu có quan trọng như mình vẫn tưởng?

Tất nhiên, suy nghĩ ấy không đồng nghĩa với lười biếng, thả trôi. Nói cho đúng, vì quý thời gian nên mình càng tự động sử dụng nó một cách trân trọng.

Vấn đề ở đây là cái ám ảnh phải sống sao cho năng suất cao hơn nữa, hiệu quả hơn nữa, bao nhiêu cũng không đủ đột nhiên biến mất khi mình nhận ra rằng: À, mình đã đi qua nửa cuộc đời.

Vậy thì có vấn đề gì đâu, nếu có một ngày… không làm gì, hoặc cả buổi cuối tuần ngồi đọc một cuốn sách không liên quan gì tới những chủ đề đang cần học hoặc cần tìm hiểu, hoặc đôi khi chỉ là ngồi xem một chương trình truyền hình hay một bộ phim có vẻ vô thưởng vô phạt. Trước đây mình vẫn làm những việc đó, nhưng thường kèm theo phần áy náy, tự nhủ với bản thân rằng mình đang không đủ hiệu quả, rằng thời gian đang trôi mà mình chưa hoàn thành được những việc cần làm.

—

Mình phải thừa nhận rằng, hai cuốn sách của tác giả Cal Newport và Ali Abdaal đã khiến mình có rất nhiều khoảnh khắc phải tự vấn bản thân. Năm qua mình đọc không ít sách, nhưng đây là hai cuốn vô tình đọc liền nhau, không với mục đích cụ thể lại khiến mình mở ra những góc nhìn thú vị mới về năng suất. Một kiểu năng suất chậm rãi, bình thản hơn, nhưng hiệu quả không hề giảm mà còn trọn vẹn hơn rất nhiều.

Thế giới từng chứng kiến những lối sống đi ngược lại guồng quay hối hả, như “thức ăn chậm - slow food”, hoặc rộng hơn là “sống chậm - slow living”, giờ đây mình lại bị thuyết phục bởi cái gọi là “slow productivity”. Cùng lúc ấy, mình nhận ra một chữ “slow” khác mình đã lựa chọn từ rất lâu: học chậm. Mình luôn chọn con đường dài hơn khi phải lựa chọn về chuyện học hành. À, nhưng sự “học chậm” này chắc phải để dành tới bài khác, kẻo lan man.

Tóm lại, nếu bạn cảm thấy muốn tìm hiểu thêm một góc nhìn về năng suất, hiệu quả, làm sao để chậm mà vẫn đạt được những gì quan trọng đối với bạn, mình xin giới thiệu hai cuốn sách này. Cuốn của Cal Newport đã đã được dịch tại Việt Nam với cái tên là “Năng suất nhanh và chậm”, cuốn của Ali Abdaal thì chưa. Nhưng nếu có thể, bạn hãy đọc bản tiếng Anh nhé. Mình thấy đọc bản ngôn ngữ gốc của tác giả mang lại trải nghiệm hay hơn nhiều, logic và thậm chí dễ hiểu hơn bản tiếng Việt.

Mong những ngày tháng sau này dịu dàng với chúng ta.

Hẹn bạn trong những bài blog sau,

Tố Uyên.

P/s: À, nếu bạn quan tâm tới hành trình mình thi ba chứng chỉ quốc tế cao nhất về QLDA (PfMP, PgMP, PMP), hoặc hành trình mình học MBA (Đại học Hawaii) thì ở đây nha!

Đầu tiên, mình cần nói luôn là mình không phải dân đầu tư chuyên nghiệp hoặc nhiều kinh nghiệm thực chiến gì đâu. Mình cũng chưa tự do tài chính, thậm chí còn đang nợ nần kìa. Tất nhiên trong khoản nợ cũng có khoản đầu tư, nợ cũng một phần từ đầu tư mà ra nhưng chuyện đó mình kể chi tiết sau.

Tuy vậy, mình có cảm giác rõ ràng rằng hai chữ “đầu tư” là một vấn đề nhiều người thấy không biết bắt đầu từ đâu. Không phải vì không có thông tin, sách vở, người chia sẻ kinh nghiệm, mà vì tất cả những điều đó lại có quá nhiều. Trừ những người cố tình “lùa gà”, hầu hết kiến thức đó đều có phần đúng. Vấn đề là ở chỗ, chúng ta không phân biệt được giữa “phần đúng” và “phần còn lại”.

Kiến thức về đầu tư không giống như toán học, đúng là đúng, sai là sai. Phạm vi học toán rất rõ ràng với từng đối tượng, nguồn tài liệu chính thống rất dễ tìm, và với kiến thức căn bản là bạn có thể giải quyết được những bài toán của mình. Ngược lại, hai chữ “đầu tư” như một mê cung với quá nhiều người tự nhận là chuyên gia nhưng chúng ta không kiểm nghiệm được lời họ nói. Quan trọng nhất, chuyên gia cũng “sập” như thường khi rơi vào các chu kỳ khó khăn hoặc bất thường của nền kinh tế.

Những câu hỏi: “Học đầu tư phải bắt đầu từ đâu? Chọn học gì và từ ai? Làm sao để tìm ra cách đầu tư phù hợp với mình? “ - luôn luôn là rất khó. Có rất nhiều người tự tin nói rằng mình rất hiểu về đầu tư, về kinh tế, thương mại, nhưng sự thực là số đó vô cùng ít.

Trong chuỗi bài về đầu tư, mình sẽ không nói sâu về kiến thức tài chính đâu, bạn sẽ phải tự làm việc này nếu muốn tìm hiểu. Nhưng với vai trò là một người từng tốt nghiệp Thạc sỹ Quản trị kinh doanh MBA của Đại học Hawaii (Hoa Kỳ) và những kinh nghiệm cá nhân khi mày mò về đầu tư trong những năm qua - tất nhiên vẫn khá là a ma tơ, mình hy vọng sẽ mang tới cho bạn một vài gợi ý để bạn tìm thấy cách tiếp cận riêng phù hợp với bạn.

I. Phân lớp kiến thức đầu tư

Mình xuất thân học về công nghệ kỹ thuật, nên khi nói về chủ đề nào đó, mình thường không tiếp cận theo kiểu chia ba phần: tư duy (mindset), kỹ năng (skills set), công cụ (tools set), mà mình chia theo phân lớp.

Trong ngành viễn thông/công nghệ thông tin có một khái niệm gọi là Giao thức mạng TCP/IP, đại ý phân chia các cấp độ của phương tiện (như máy móc, cáp quang, máy tính, điện thoại, Internet) thành các lớp - tùy thuộc mức độ “thân thiện” với người dùng. Càng ở lớp thấp, càng căn bản, ít khi thay đổi, và cần kiến thức kinh nghiệm sâu sắc mới có thể hiểu, diễn giải và tác động. “Cao, thấp” ở đây là nói đến mức độ thân thiện với người dùng, càng cao càng dễ tác động mà không cần có kiến thức chuyên sâu, càng lớp thấp lại càng mang tính căn bản và khó hiểu với số đông nếu không được đào tạo bài bản.

Ví dụ như các ứng dụng điện thoại bạn dùng là ở lớp trên cùng, cực kỳ dễ dùng, bạn có thể thêm sửa xóa nhanh gọn. Tiếp theo, nếu mạng Internet nhà bạn trục trặc, cần cấu hình lại, có thể bạn cần thêm chút kỹ năng mới làm được. Nếu đường truyền lỗi, bạn phải gọi nhân viên kỹ thuật tới. Ở lớp thấp hơn nữa, nếu kết cáp quang biển truyền sai tín hiệu, rõ ràng người dùng thông thường hoặc nhân viên kỹ thuật không đời nào xử lý được mà phải cần tới các chuyên gia với hiểu biết sâu sắc.

Một ví dụ khác, bạn có thể biết cách dùng Netflix, không có nghĩa bạn hiểu vì sao mình xem được phim. Sâu hơn chút, bạn có thể biết “hack” tài khoản Netflix bằng cách đổi vùng, đổi địa chỉ IP… nhưng bạn cũng không biết vì sao mình xem được phim từ tận một công ty Mỹ. Và bạn, nếu đang là nhân viên Netflix hiểu toàn bộ về hệ thống này, cũng không sửa được đường cáp quang nếu mất Internet toàn châu Á.

Mình nói lòng vòng như vậy để nhấn mạnh rằng: Một mảng kiến thức luôn có phân lớp. Cùng nói về một vấn đề nhưng người có kiến thức và kỹ năng sâu sẽ hiểu những phân lớp bên dưới, thay vì chỉ ở lớp ứng dụng trên bề mặt. Đây là cách để bạn cân nhắc sẽ tìm hiểu về đầu tư theo hướng nào, và đánh giá nguồn thông tin hoặc người cung cấp thông tin đang truyền đạt vấn đề ở mức nào.

Giờ nói về đầu tư. Mình chia kiến thức liên quan đầu tư thành bốn phân lớp, tương ứng theo bốn phân lớp của mô hình TCP/IP trong viễn thông như sau:

1. Toán học & tâm lý học

Đây là lớp đầu tiên, ở tầng thấp nhất, nghĩa là căn bản và nền tảng nhất, nhưng để hiểu rõ lại cần nhiều công sức nhất. Mọi vấn đề liên quan đến đầu tư, nói rộng hơn là chính trị kinh tế xã hội đều xoay quanh hai lĩnh vực này. Cái gọi là chỉ số, dòng tiền, lãi lỗ, chu kỳ kinh tế, thị trường chứng khoán hoặc đất đai đi lên đi xuống, nếu phân tích đến cuối cùng sẽ quy về hoặc quy tắc toán học, hoặc quy luật tâm lý con người.

Bạn có thể từng nghe nói đến câu kinh điển trong đầu tư chứng khoán “Hãy sợ hãi khi người khác tham lam và tham lam khi người khác sợ hãi”, hoặc các phân tích trên Youtube kiểu “cuối tháng này sẽ có đợt điều chỉnh”, “FED sắp tăng lãi suất nên thị trường biến động theo hướng…”… Nghe rất phức tạp và khó hiểu. Nhưng cái căn bản cốt lõi của những câu khó hiểu ấy chính là Toán học và Tâm lý học.

2. Kinh tế học căn bản

Đây là những kiến thức mà các bạn học ngành kinh tế, tài chính đều được học. Bản chất nền kinh tế, quy luật cung cầu, tác động của Chính phủ, nguyên tắc kế toán… Tất cả nằm ở đây. Một vài mảng chính là: Kinh tế Vi mô, Kinh tế Vĩ mô, Tài chính, Kế toán…

Hiểu được kiến thức ở lớp này sẽ giúp bạn trả lời các thắc mắc:

Tài chính và Kế toán khác nhau ở điểm nào?

Cổ phiếu, trái phiếu khác nhau như thế nào? Tiềm năng và rủi ro từng loại.

Vì sao tùy từng thời điểm Nhà nước lại điều hành các ngân hàng tăng hoặc giảm lãi suất như vậy?

Lạm phát là gì? Dòng tiền là gì? Như thế nào được gọi là một doanh nghiệp “khỏe mạnh”?

Một doanh nghiệp nào đó đang tham gia vào thị trường hàng hóa gì? Vì sao cùng một thời điểm của nền kinh tế lại khó những khối ngành lợi nhuận rất cao, khối ngành khác lại lao đao phá sản hàng loạt?

Nếu Cục dự trữ Liên bang của Mỹ tăng lãi suất, điều đó có ảnh hưởng gì tới giá cả hàng hóa ngay tại chợ gần nhà mình không?

…

3. Đầu tư theo giá trị doanh nghiệp và/hoặc chu kỳ kinh tế

Đầu tư theo giá trị doanh nghiệp tức là bạn phải hiểu về hoạt động trong quá khứ và tương lai của doanh nghiệp đó, dòng tiền, hàng hóa, tài sản, con người…

Đầu tư đất đai theo giá trị tức là bạn phải tìm hiểu về vị trí, thổ nhưỡng, dân sinh của khu đó, vị trí so với các trung tâm kinh tế, tiềm năng phát triển…

Đầu tư theo chu kỳ kinh tế tức là bạn phải hiểu nhịp lên xuống của nền kinh tế của cả đất nước, một khu vực, và cả thế giới, hiểu về nợ công, quy mô xu hướng dân số, tình hình chính trị giữa các nước…

Mọi tài sản bạn đầu tư đều liên quan tới giá trị của chính nó và tình hình chung của chu kỳ kinh tế.

4. Đầu tư theo chỉ số kỹ thuật

Đây là lớp trên cùng, cũng là cách nhiều người tự nhận mình là “nhà tư vấn đầu tư” hay chia sẻ nhất trên các nền tảng mạng xã hội. Kiểu như: Cổ phiếu này xuống năm phiên rồi tuần sau chắc chắn sẽ lên; Tổng thống Mỹ vừa nhậm chức nên mọi thứ đang chưa ổn định, bất an, nên đừng mua cổ phiếu vội; Doanh nghiệp này có Tổng Giám đốc sắp bị bắt rồi nên ai có cổ phiếu thì bán nhanh nhanh lên; Đất khu này lên suốt một năm nay và vẫn đang lên tiếp, mua nhanh đi kẻo lỡ, sang năm chắc chắn gấp đôi…

Mọi thứ nghe rất hợp lý nhưng hoàn toàn ở trên bề mặt. Đây là nơi nhiều người xuống tiền mua chứng khoán, mua đất đai, hoặc nếu không biết mua “con” chứng khoán nào hoặc đất đai ở đâu thì thấy vàng lên là đi mua. Trường hợp khác nữa, là không tính toán kỹ mà đã bỏ tiền mua chung cư, mua xe, rồi dòng tiền đứt gãy không trả được nợ cho ngân hàng.

Mình biết, nhiều khi bạn muốn đầu tư nhưng lên mạng gặp toàn các bài phân tích kỹ thuật kiểu này, rất nhiều lời khuyên nghe qua hợp lý nhưng cảm giác không đủ thuyết phục, và hoang mang vẫn hoàn hoang mang.

Hãy tin mình, người giỏi và hiểu sâu thực sự, là người có thể diễn đạt về một vấn đề phức tạp theo cách rất đơn giản nhưng cực kỳ chặt chẽ. Bạn “không tin lắm”, thì nghĩa là kiến thức đó chưa đủ logic, người đó chưa đủ hiểu biết sâu, không phải vì bạn đâu.

II. Nguyên tắc đầu tư dành cho… a ma tơ

Cá nhân mình nghĩ rằng, tiền là thứ chúng ta mất rất nhiều công sức mới tích cóp được. Vì thế, nếu được mua đất, mua chứng khoán, mua vàng… để đầu tư nghĩa là đang dồn rất nhiều mồ hôi công sức và cả hy vọng tương lai vào đó. Vì thế, nhất định cần đưa ra các lựa chọn “ăn chắc mặc bền”, đừng tin vào mấy câu kiểu “liều ăn nhiều”, “rủi ro càng cao tưởng thưởng càng lớn”. Không có đâu. Mất là mất hết đấy.

Dưới đây là các nguyên tắc mình nghĩ cần tuân thủ:

• Không tin tưởng và áp dụng ngay bất cứ lời khuyên của ai, kể cả người đã thành công thật sự.

Lý do là vì thành công của một người trong đầu tư có tác động của rất nhiều yếu tố. Làm giống hệt họ rất có thể bạn cũng sẽ thất bại vì thời điểm khác nhau, tính chất thị trường khác nhau, và bức tranh họ vẽ ra cũng không bao giờ là bức tranh đầy đủ.

Ví dụ: Học tiếng Anh, nếu mình nói mình đã học 5 tiếng mỗi ngày hoàn toàn tập trung trong sáu tháng, dùng sách ABC để học, và đạt kết quả cao. Bạn làm theo y như vậy, khả năng bạn sẽ đạt được giống mình hoặc cao hơn mình, nếu không cao bằng đi nữa thì cũng vẫn là tiến bộ lớn, chắc chắn. Nhưng nếu mình khuyên bạn hãy đầu tư đất thời điểm này đi vì đang giống tình hình năm năm trước, hồi đó mình lãi to, thì bạn cũng đừng vội vã mua đất vì mọi thứ thực ra tưởng giống nhưng hiện tại sao mà giống năm năm trước được?

• Chỉ đầu tư những thứ mình hiểu rõ.

Đừng mang tiền xương máu của mình đổ vào nơi mình không hiểu gì, chỉ vì đi theo người khác. Chừng nào bạn không tự giải thích được và thuyết phục được bản thân mình một cách rõ ràng và logic, thì đừng mua bán cái gì. Bạn có thể mua vàng mỗi tháng một chút như một cách tiết kiệm, điều này luôn đúng, nhưng dồn tất cả tài sản thậm chí vay thêm tiền để mua vì nghe nói vàng chắc chắn sắp tăng nhiều - thì đừng.

Để hiểu rõ, bạn cần phải học hỏi, tìm kiếm. Không hiểu gì, thì đừng xuống tiền, vậy thôi.

• Chỉ vay nợ khi tính toán được rõ ràng về dòng tiền và đảm bảo khả năng cao không bị đứt dòng tiền.

Sao có thể vay 80% ngân hàng để mua một căn chung cư hoặc một chiếc ô tô? Mình không dám đâu, vì rủi ro quá kinh khủng.

Bạn sẽ dùng tiền ở đâu để trả nợ? Tổng tiền lãi bạn phải trả là bao nhiêu sau nhiều năm? Nếu đột nhiên mất việc bạn có lo được các khoản nợ này không?

Vay nợ là con dao hai lưỡi. Người ta hay gọi nó là “đòn bẩy”, tức là giúp tăng tài sản nhất là trong giai đoạn lạm phát, tiền mất giá nhiều. Nhưng nếu không hiểu rõ, tính kỹ, và có dòng tiền tốt, các khoản vay nợ sẽ khiến bạn sống khổ sở thậm chí mất luôn tài sản.

III. Bắt đầu từ đâu để hiểu về tiền bạc và đầu tư?

Nguyên tắc ở đây là: Đọc & tìm hiểu với tâm thế học hỏi, thu nạp kiến thức nhưng ĐỪNG VỘI TIN. Thực tế không giống trong sách, thị trường Việt Nam cũng chẳng giống gì với các nước khác, nên cứ đọc để tìm hiểu đã nhé.

Những gì mình gợi ý dưới đây mang tính tham khảo, như một điểm bắt đầu để từ đó bạn tìm hiểu rộng ra. Các nguồn này đều khá dễ hiểu, ai cũng đọc được nên bạn đừng lo lắng.

• Động lực để tích lũy và đầu tư:

Thịnh vượng tài chính tuổi 30 (Go Deuk Song);

Người giàu có nhất thành Babylon (George Samuel Clason);

• Kiến thức căn bản dễ tiếp thu:

Tâm lý học về tiền (Morgan Housel);

Fire - Con đường dẫn đến độc lập tài chính và nghỉ hưu sớm (Michael Quân);

Kế toán vỉa hè (Darrell Mullis & Judith Orloff);

• Trường phái đầu tư cụ thể:

Cổ phiếu thường lợi nhuận phi thường (Philip Fisher);

Principle (Ray Dalio);

Bước đi ngẫu nhiên trên phố Wall (Burton Malkiel);

Những bài học đầu tư từ Warren Buffett (Lawrence Cunningham).

—

Bạn thân mến,

Kiếm tiền, sử dụng tiền, và đầu tư tiền là những vấn đề cốt lõi giúp đảm bảo vận hành cuộc sống của chúng ta cùng gia đình không chỉ trong hiện tại mà còn cho cả tương lai. Mình hy vọng, những chia sẻ của mình trong bài blog này sẽ giúp bạn phần nào giữa đại dương thông tin đang có ở khắp nơi.

Mình cũng đang trên hành trình học hỏi và ứng dụng từ từ, rút kinh nghiệm thôi. Có kiến thức tới đâu mình chia sẻ tới đó chứ không dám nói là dạy ai được. Nhưng mình mong chúng ta đều sẽ có đủ kiến thức để dùng thật tốt những đồng tiền đã phải đổ nhiều mồ hôi công sức mới có được, giúp tạo dựng một tương lai bình an.

Hẹn gặp bạn trong những bài viết sau trên blog In Metime. Mình viết bài theo cảm hứng bất chợt nên thú thực cũng chưa biết bài sau sẽ về chủ đề gì. He he…

Thân mến,

Tố Uyên.

Hiệu suất cao, năng suất cao, tận dụng thời gian, rèn luyện sự tập trung, hệ thống ghi chép tối ưu, làm được nhiều hơn với ít thời gian hơn…

Mình cho rằng, những điều này không có gì sai và cũng là những mục tiêu đáng để cố gắng. Nhưng mỗi người có giới hạn khác nhau ở những khía cạnh này. Hơn hết, quan trọng nhất là nâng cao năng suất cuối cùng để đạt được điều gì? Đó mới là điều quan trọng.

Với việc đã mười mấy năm “tung hứng’’ giữa đủ thứ vai trò, giống như hầu hết những cha mẹ đi làm, vừa chăm con, kèm con học hành, gia đình nhà cửa, vừa làm việc phấn đấu, lại vừa cố gắng học tập tự rèn giũa, cá nhân mình đã học được rất nhiều bài học và có thêm nhiều kỹ năng để nâng cao năng suất, hiệu suất cho hai tư giờ mỗi ngày.

Trong bài viết này, mình sẽ chia sẻ với bạn về những điểm cốt lõi mình đã đúc kết được. Làm sao để tăng hiệu suất? Điều gì nghe có vẻ tốt nhưng thực ra không tốt cho hiệu suất? Vì sao mình lại nói: Sẽ chẳng sao đâu, nếu không sống “hiệu suất cao” và điều thực sự quan trọng hơn là gì?

Vì sao “năng suất”, “hiệu suất” lại trở thành từ khóa?

Mình không phản đối việc nỗ lực tìm cách tăng năng suất, hiệu suất trong làm việc, học tập và cuộc sống. Chúng ta có rất nhiều việc phải làm, người trưởng thành (và cả trẻ con) đều vậy.

Mình đã từng đọc nhiều về chủ đề này và từng viết kha khá bài blog trên In Metime về hiệu suất, tập trung. Nhưng một vấn đề mình nhìn thấy là xu hướng “làm mọi cách để nâng cao hiệu suất” đang dồn nhiều người trong số chúng ta vào một cái… hố đen sâu hun hút của sự thất vọng và mệt mỏi. Cố gắng, lại cố gắng, tìm tòi mọi cách làm được nhiều hơn để rồi nhận ra mình không thể nhanh như mong muốn, năng suất vẫn thấp hơn quá nhiều người.

Sự thất vọng không chỉ là “mình không làm được” mà còn “mình không làm được nhanh và nhiều việc bằng người khác”. Làm sao chúng ta ghi nhận được nỗ lực của bản thân nếu cứ so sánh như vậy?

Dòng sách về hiệu suất, năng suất, sự tập trung, những mẹo hay để làm được việc thật nhanh thật nhiều ngày càng trở nên phổ biến trong vài năm gần đây. Điều đó khiến mình thấy… hoảng, dù ban đầu mình rất quan tâm đến chủ đề này và thực tế đã học hỏi được nhiều cách hữu ích.

Việc quá tập trung vào năng suất còn dẫn tới một hệ quả khác: sa đà vào đo lường hành trình. Ví dụ như tính liệt kê: ngày hôm nay đã học tiếng Anh 50 phút, đọc sách 30 phút, nghe podcast 20 phút… Như mình đã nói, điều này không có gì xấu, nhưng quá tập trung vào chúng sẽ làm chúng ta quên đi lý do thực sự khiến chúng ta phải tăng năng suất.

Bạn có nhớ vì sao mình muốn tăng năng suất không? Không phải để học được nhiều hơn nhanh hơn, làm được nhiều thứ cùng lúc đâu. Ngay cả học nhiều làm nhiều để kiếm được nhiều tiền hơn vẫn không phải cái gốc của động lực. Mình đoán điều bạn muốn có lẽ là:

Mang lại cho gia đình cuộc sống tốt hơn;

Để bản thân phát triển rực rỡ, sống một cuộc đời như hằng ao ước;

Không bao giờ phải hối hận.

Những mục tiêu này cần sự tập trung, cần kỹ năng nâng cao năng suất. Nhưng vì nâng cao năng suất, liệu bạn có đang rời xa chính những mục tiêu ấy không?

Những điều thực ra… không quan trọng như bạn nghĩ

Thứ nhất, các loại sổ ghi chép.

Cũng giống như tiết kiệm tiền, mua một cuốn sổ được thiết kế khoa học hay ho không có nghĩa sẽ giúp bạn sống tiết kiệm hơn. Nâng cao hiệu suất cũng vậy, không có cuốn sổ nào có phép biến hóa giúp bạn trở thành người năng suất nên đừng cho rằng mình chưa năng suất vì chưa tìm được cuốn sổ nào đó phù hợp. Những cuốn sổ kiểu này rất hiệu quả nếu “khớp” với tư duy và thói quen của bạn. Hãy chỉ dùng chúng để hỗ trợ, tạo thêm niềm vui nho nhỏ, đừng chờ đợi sự thay đổi sau chớp mắt.

Thứ hai, các công cụ online.

Các ứng dụng, biểu mẫu, dù đẹp và tiện tới đâu cũng không làm thay đổi năng suất của bạn nếu bạn thực sự không… năng suất. Giống như sổ, chúng ta công cụ hỗ trợ, không phải chìa khóa cải thiện năng suất đâu. Thời gian tìm biểu mẫu, đọc review ứng dụng nên dành cho việc thực sự ngồi xuống để làm gì đó, đọc sách, học một chút, làm báo cáo… Rồi tới một lúc nào đó, tự bạn sẽ nhận ra đâu là công cụ mà mình cần, thậm chí bạn còn tự tạo ra được công cụ cho mình.

Thứ ba, cố tận dụng từng phút.

Đúng là phải tận dụng, nhưng không có nghĩa cần cố để lúc nào cũng đang bận rộn. Vì cho rằng mỗi phút không làm gì là mỗi phút lãng phí, chúng ta có thể muốn đưa thật nhiều việc vào mỗi khung giờ, thậm chí làm nhiều việc một lúc, và cảm thấy tội lỗi khi ngồi chơi, nằm đắp chăn, đi loanh quanh lang thang. Khoảng thời gian này được coi là “không làm gì” vì không tạo ra sản phẩm, giao phẩm, kết quả hữu hình. Nhưng không phải vậy. Những khoảng thời gian này rất cần thiết để tái tạo năng lượng, sắp xếp suy nghĩ kiến thức, giải tỏa stress, và vô vàn tác dụng khác.

Hơn nữa, vấn đề năng suất thường không phải vì thời gian, mà chủ yếu vì năng lượng. Bạn không làm được mọi việc một cách hiệu quả và nhanh nhẹn, thường không phải do thiếu thời gian mà do bạn quá mệt mỏi. Chúng ta không bận rộn đến mức không còn lúc nào để học thêm một chút, viết thêm một chút, làm thêm một chút. Thời gian vẫn có, vẫn tranh thủ được, vấn đề là không còn hơi sức. Nên việc lập ra một thời gian biết khít khao đến từng phút, mình nghĩ cũng khó hiệu quả nếu năng lượng không cho phép.

Phải làm gì để tăng năng suất một cách bền vững?

Đây mới là câu hỏi cốt lõi mình nghĩ chúng ta phải tìm cách trả lời nếu muốn làm được những gì mình muốn, sử dụng thời gian đúng thực là hiệu quả, và sau này nhìn lại không nuối tiếc vì đã bỏ phí thời gian.

Các câu hỏi này mình tự đặt ra, thực tế đã thay đổi theo thời gian, theo sự trải nghiệm và trưởng thành của chính mình. Mong là sẽ mang tới cho bạn một số ý tưởng để tham khảo, giúp bạn vạch ra những câu hỏi thực sự phù hợp với cá nhân bạn.

• Tối đa ba điều quan trọng nhất trong cuộc sống của bạn là gì?

Đây là những cái đích cuối cùng bạn muốn đạt được. Không phải là “học tốt hơn”, “làm tốt hơn”, “kiếm được nhiều tiền hơn”, mà là lý do đằng sau đó. Trả lời và ghim chặt những điều quan trọng này trong đầu sẽ giúp bạn không đi chệch hướng, vì chạy theo mục tiêu mà bỏ quên lý do thực sự của mục tiêu đó.

Với mình, đó là:

Thứ nhất, mình muốn gia đình được sống tốt hơn, dành cho nhau thời gian, sự quan tâm, và điều kiện tài chính tốt.

Thứ hai, mình muốn bản thân được phát triển, học hỏi, và phát huy năng lực. Đại ý là thấy mình giỏi lên, tốt lên, kẻo sau này nhìn lại thấy hối hận vì biết thế đã cố gắng hơn, tiếc nuối vì mình có năng lực mà không chăm chỉ để thổi bùng nó lên.

Vì những mục tiêu này nên mình ít khi hy sinh buổi tối để làm việc hoặc học hành thay vì dành cho gia đình. Con ngủ mình mới học và làm tiếp. Mình cũng không chọn công việc nhàn nhã mà ít phát triển, thường lao vào mấy chỗ sóng gió dù không phải lúc nào đãi ngộ cũng tương xứng, và học hành liên tục nhiều nhất có thể dù đôi khi cũng chưa trả lời được học để làm gì.

• Mình tập trung nhất khi nào và ở đâu?

Ở công ty, khi cần tập trung sâu để làm việc gì đó quan trọng như một bản báo cáo phức tạp, mình sẽ vào phòng họp và tạm thời ngắt các kênh liên lạc trong khoảng một giờ, chỉ để điện thoại cho các cuộc gọi khẩn cấp.

Ở nhà, mình tập trung nhất vào buổi tối khi con đã đi ngủ, bàn ghế giá sách được dọn dẹp gọn gàng, bên cạnh có cốc nước ấm hoặc một cốc trà hoa táo đỏ.

Ở quán cafe, mình tập trung nhất vào buổi sáng và buổi tối, trong một quán chuyên dành cho những người học nên xung quanh toàn máy tính và sách vở.

Hiểu được những điều này, chúng ta rất dễ để biết cần sắp xếp năng lượng cho những việc quan trọng vào lúc nào và làm sao để tạo ra không gian cần thiết. Bên cạnh đó, bạn còn có thể làm những việc không cần quá tập trung vào những thời điểm khác. Ví dụ mình bật bài tiếng Trung để nghe trong lúc làm việc nhà hoặc vệ sinh cá nhân, tranh thủ đọc sách hoặc luyện từ trên ứng dụng điện thoại khi kèm con học (lúc các bạn ấy đang viết bài)…

Không có vấn đề gì cả nếu thời điểm và không gian bạn chọn không giống đa số mọi người. Nhưng nhất định cần thử nghiệm để tìm ra điểm năng suất tốt của mình. Không phải dành thật nhiều thời gian, mà là dùng đúng năng lượng vào những việc quan trọng.

• Cần có những lúc không làm gì và những việc bạn sẽ không làm

Thời gian và năng lượng có hạn, bạn phải học cách nói không.

Như bản thân mình, mình nói không với tranh cãi trên mạng xã hội. Nhiều lúc mình đọc thấy những bài viết, bình luận cũng chướng tai gai mắt lắm nhưng mình thường bỏ qua. Nếu trên trang của mình có những bình luận không lịch sự, mình sẽ chặn luôn người đó, không mất thời gian phân bua.

Mình nói không với việc giải thích cho người khác vì sao mình chọn cái này cái kia nếu đó không phải người rất quan trọng đối với mình.

Mình nói không với những việc mình không thích làm và hoàn toàn có khả năng thuê người làm hoặc để người khác thực hiện.

Mình cũng nói không với việc nhồi nhét kiến thức vào đầu hoặc cố làm điều gì đó khi đã mệt mỏi, bất chấp việc có thể bị ai đó đánh giá hoặc thất vọng.

Bạn có thể cảm thấy có rất nhiều thứ mình “phải làm”, nhưng thực ra số lượng những việc như vậy không nhiều đâu, miễn là bạn tách bạch được đâu là điều thực sự cần thiết, đâu là việc bạn cảm thấy mình phải làm để vừa lòng người khác trong khi bạn không thích hoặc không thấy ý nghĩa thực sự.

—

Nhiều người ngoài kia học nhanh hơn không có nghĩa bạn phải đua với họ. Những người khác tay năm tay mười làm đủ thứ một lúc không có nghĩa bạn cũng phải làm như vậy. Bạn cần mỗi ngày lại làm tốt hơn, nhưng vẫn phải chân trên mặt đất, nghĩa là không quên vì sao mình lại bắt đầu. Nếu không, bạn sẽ rơi vào cái “hố đen” của việc cố gắng nhanh hơn, nhiều hơn, và mãi vẫn thấy mình chẳng làm được gì như mong muốn.

Cốt lõi của một cuộc sống năng suất, hay nói rộng hơn là một cuộc đời năng suất, không phải giờ nào phút nào cũng bận rộn, càng không phải việc sử dụng công cụ gì để kiểm soát thời gian. Mình tin rằng, định nghĩa năng suất của mỗi người là khác nhau và nên khác nhau, vì có ai giống ai đâu?

Điều quan trọng là bạn biết mình muốn đạt được điều gì trong cuộc đời này, đâu là khía cạnh quan trọng với bạn, và bạn có đang dành quá nhiều thời gian cho những điều không mang lại điểm tốt nào cho tâm trí, sức khỏe và trí tuệ của mình.

Cuộc đời rất ngắn, chỉ có vài chục năm. Mong rằng tất cả chúng ta đều được sống những cuộc đời nhiều ý nghĩa, thật ít tiếc nuối, và vô vàn trải nghiệm.

Thân mến,

Tố Uyên.

Đây không phải một bài blog, chỉ là một bức thư nhỏ mình muốn gửi tới bạn. Chúng ta có thể quen biết nhau ngoài đời thật, có thể từng ngang qua nhau trên mạng, cũng có thể điều duy nhất kết nối giữa mình và bạn là những bài viết như thế này của In Metime, trên blog và podcast. Dẫu thế nào, mình chỉ muốn nói rằng mình cảm ơn bạn rất nhiều.

Thành thật mà nói, việc viết và làm podcast không phải ưu tiên trong cuộc sống của mình. Có những tuần, sau khi đã quay cuồng với công việc của một quản lý dự án, đúng hơn là quản lý của gần 20 người làm quản lý dự án, rồi về nhà và tất bật với gia đình, chút năng lượng còn lại mình buộc phải cân nhắc sẽ dành để học, đọc sách, hay để viết.

Mình lẽ ra đã bỏ bẵng In Metime giữa sự ngập lụt ấy, nhưng điều cứ luôn kéo mình lại là lời thì thầm rằng: Biết đâu có bạn nào đó đang chờ email của mình? Có ai đó muốn đọc blog? Có ai đó sẽ mở podcast ngay khi có tập mới?

Cho tới hôm nay, mình rất tự hào về những gì đã tích lũy được trên blog và podcast In Metime. Hàng trăm nghìn lượt đọc, lượt nghe, không phải thành quả của riêng mình. Đó là nhờ bạn. Không có bạn, sẽ chẳng có bài viết, tập podcast nào được ra đời. Cảm ơn bạn vì đã luôn ở đây.

Để mình kể với bạn mấy điều mình đã làm được năm qua. Mình tự hào lắm, thật đó.

Cuối năm ngoái, mình nhận công việc mới. Mọi thứ khó khăn và đầy thách thức ngay từ những ngày đầu tiên. Mình hiểu mình đang phải đối mặt với những gì. Mình bước vào công việc dưới con mắt nghi hoặc của đa số mọi người. Khi ấy mình từng nghĩ, không biết có trụ được ở đây một năm không?

Nhưng hơn một năm đã qua, và mình vẫn ở vị trí ấy. Những gì mình làm hẳn là chưa xuất sắc, nhưng chí ít mình đã không bỏ cuộc. Thậm chí nhiều lúc, mình nghi ngờ năng lực bản thân, cảm thấy không thể vượt lên được, mình phải viện tới một suy nghĩ: Chắc hẳn những người sếp đã đặt mình vào vị trí này có lý do của họ. Dù không tin bản thân, mình cũng hãy cứ tin vào lựa chọn của sếp.

Hồi tháng 5/2024, mình có viết một chuỗi bài về tài chính cá nhân. Chủ yếu là để có động lực, tự động viên bản thân trên hành trình… trả nợ. Mười mấy năm nay, từ khi học năm cuối đại học, mình hầu như luôn sống trong tình trạng nợ. Nguồn gốc của những khoản nợ này mình có kể một phần trong chuỗi bài ấy.

Viết được hơn chục bài, mình tạm dừng chuỗi này vì không có đủ thời gian, nhưng việc trả nợ thì vẫn tiếp tục. Hôm qua ngồi tổng kết, mình ngỡ ngàng nhận ra tám tháng qua, mình đã trả được 1/3 tổng số nợ chốt hồi tháng 5.2024.

Điều đặc biệt, là mình đã thành thạo việc quản trị tài chính cá nhân hơn trước nhiều, đủ để chất lượng cuộc sống vẫn không ngừng tăng lên, du lịch thoải mái, con cái được học những gì tốt nhất, và bản thân mình không còn vất vả mà tích lũy lại tăng lên. Vợ chồng mình có căn nhà rộng rãi, có tài sản ở thành phố khác, lo được cho bố mẹ hai bên, có dự phòng, vậy thì còn nợ và vẫn đang trả với tiến độ tốt, đó là một thành công chứ, nhỉ?

Blog và podcast In Metime, mình đã đăng tải khá đều đặn. Nhiều khi mình bận tới mức không để ý các con số thống kê, nhưng lâu lâu vào xem thấy hàng nghìn người nghe, đọc, tải về, mình lại thấy vui lắm.

Mình không phải người viết chuyên nghiệp, podcast cũng chỉ làm theo kiểu đơn giản nhất, thậm chí chủ đề cũng khá ngẫu nhiên không đi theo ngách nào cụ thể. Viết blog và làm podcast là để ghi lại chính con người và cuộc sống của mình. Bằng cách ấy, mình hy vọng hành trình của mình sẽ có điểm cắt ngang nào đó với hành trình của bạn. Mình chỉ mong bạn hiểu là: bạn không cô đơn, dù hoàn cảnh hiện tại của bạn có ra sao.

Tất nhiên là, 2024 không chỉ có thành tựu. Đó còn là năm chứng kiến rất nhiều trồi sụt, mệt mỏi, căng thẳng của mình trong mọi khía cạnh. Có chạy vào nhà vệ sinh ở công ty khóc lần nào không? Có. Có cãi nhau với chồng trong nước mắt đầm đìa không? Có. Có hoang mang lạc lối về con đường tương lai không? Có. Có mâu thuẫn với bố mẹ tới mức ngoài im lặng ra thì không biết phải nói sao không? Có. Có thất vọng vì dự định học hành không thành không? Có. Có bị chê trách, phê bình không? Có. Có từ bỏ một mục tiêu tưởng sẽ trở thành bước ngoặt cuộc đời không? Có.

Nhưng…

“Dù là như thế nào dù mọi điều đã có ra sao. Chỉ cần ngoảnh lại một nụ cười vẫn nở trên môi. Thành công thất bại chỉ là chuyện năm cũ thôi…”

Chiều 30 Tết, mọi điều đã lùi lại phía sau. Cảm ơn cuộc đời, cảm ơn sự may mắn mình đang có, cảm ơn những người thân yêu, cảm ơn chính mình.

Bạn ơi,

Bạn cũng là một người thân yêu của mình. Mình chúc bạn năm mới này sẽ mạnh khỏe, bình an, và tận hưởng những gì sắp tới.

Chúng mình sẽ tiếp tục làm bạn của nhau nhé, dẫu chỉ qua những bài blog, những tập podcast bé nhỏ mỗi tuần. Cảm ơn bạn thật nhiều.

Thân mến,

Tố Uyên.

Hồi đầu năm trước, mình có tham dự một cuộc trao đổi, chia sẻ giữa những người viết (nghiệp dư). Bọn mình nói về nhiều thứ, nhưng mình nhớ có một câu hỏi về động lực. Động lực để mình cố gắng nỗ lực là gì? Mọi người kể ra rất nhiều động lực, chỉ có mình nói rằng: động lực chủ yếu của mình là nỗi sợ. Mình sợ không lo được cho tương lai của con cái và cuộc sống tuổi già của cha mẹ, mình sợ thất nghiệp, mình sợ sống không tử tế sau này nhìn lại sẽ hối tiếc…

Nghe mình nói vậy, bạn điều phối nói đại ý là: Động lực có hai kiểu chính, một kiểu đến từ những điều tiêu cực (muốn thoát khỏi hoàn cảnh xấu nào đó, nỗi sợ của mình là kiểu này), một kiểu đến từ những khao khát tích cực (hướng tới điều tốt, như là muốn tạo ra giá trị, để lại di sản, muốn có cuộc sống thịnh vượng). Và, bạn ấy bảo, chúng ta NÊN tìm kiếm động lực hướng thứ hai thay vì thứ nhất.

Mình không nói gì thêm. Có thể bạn ấy đúng theo kiến thức, chuyên môn và trải nghiệm của bạn, nhưng mình biết điều đó không đúng với mình. Với mình, kiểu động lực thứ hai thực ra vẫn có nguồn gốc giống kiểu thứ nhất, chỉ là kéo xa hơn chút mà thôi.

Mình từng rơi vào hoàn cảnh tài chính khó khăn, cuộc sống mờ mịt, vì thế mình nỗ lực để không bao giờ phải gặp tình huống như thế nữa, và từ đó mình khao khát cuộc sống rực rỡ hơn.

Mình sợ sau này già rồi nhìn lại sẽ hối hận vì những ngày tháng sống lơ mơ, không tới nơi tới chốn ở bất cứ khía cạnh nào, vì thế mình cố gắng sống, học, làm, và yêu thương bằng tất cả những gì có thể. Từ đó mình dần có những hoài bão lớn hơn.

Nỗi sợ thì sao? Mình nghĩ bản thân nỗi sợ là một dấu hiệu tốt. Đó là bản năng, cũng là động lực chính cho cuộc sống của chúng ta. Không có nỗi sợ, làm sao con người khao khát tìm và tìm thấy lửa, thức ăn, nguồn nước? Không có nỗi sợ, chắc mình không có can đảm làm bất cứ điều gì cần làm. Không có nỗi sợ, chắc mình không thể là mình của hôm nay.

Câu hỏi ở đây là: Làm sao để ứng phó với những nỗi sợ để biến chúng trở thành động lực thay vì bị nó nhấn chìm?

Mình không có câu trả lời xác đáng đâu, thành thật là như vậy. Chính mình vẫn đang hàng ngày đối mặt với rất nhiều nỗi sợ, không ít trong số ấy chưa có lời giải nữa. Nhưng chí ít, tới thời điểm này, mình hiểu rằng những nỗi sợ đều đến từ bản năng, đều có lý riêng của nó, và mình không còn trốn tránh sự sợ hãi nữa. Mình biết ơn những nỗi sợ.

1. Nỗi sợ luôn là dấu hiệu của một vấn đề nào đó lớn hơn

“Có gì đâu mà sợ”, “có thế mà cũng sợ”, “đừng có sợ”… Mình ghét những câu này. Không biết từ đâu và bao giờ, “không sợ gì cả” trở thành thước đo của sự dũng cảm, của người bản lĩnh. Mình không nghĩ như vậy.

Nỗi sợ là một phản ứng tự nhiên của con người trước những gì mình không chắc chắn, tưởng tượng về tương lai bất định, hoặc nỗi ám ảnh nào đó trong quá khứ. Nhưng bản thân nỗi sợ lớn hơn chính nó, tức nó là dấu hiệu của một vấn đề nào đó phía sau, và việc của chúng ta là tìm ra điều ấy.

Mình sợ thất nghiệp, bởi mình từng (suýt) thất nghiệp. Mình sợ bị thị trường lao động đào thải, bởi từng nhận được cuộc điện thoại từ công ty bởi nằm trong danh sách cắt giảm gần chục năm trước. Có lần chuẩn bị cho một bài trình bày dài bằng tiếng Anh, mình sợ hãi giờ phút phải thực sự đứng lên và nói, bởi mình đúng là chưa nói dài thế bao giờ, lo rằng mọi người sẽ phát hiện ra sự yếu kém trong kỹ năng mình có. Mình sợ hết tiền, thiếu thốn, bởi mình từng đi làm khi trong túi chỉ có 20 ngàn, vào đổ xăng mà chỉ dám đổ 10 ngàn để còn lại 10 ngàn phòng thân.

Ngày hôm nay, bạn cũng có rất nhiều nỗi sợ trong lòng. Mình chắc chắn như thế. Có điều, đôi lúc chúng ta có xu hướng cố tình không nghĩ đến nó, để nó lơ lửng trong đầu thay vì quyết liệt nhìn thẳng vào và phân tích nó.

Giống như đi khám sợ sẽ ra bệnh, cảm giác phải mổ xẻ nỗi sợ khiến nhiều người e ngại. Chúng ta sợ điều này điều kia, nhưng lại có “hiệu ứng kép”: sợ mình không ổn vì có những nỗi sợ ấy.

Giống như đứa bé “không dám sợ” hoặc không dám nói là mình sợ trời tối vì như vậy sẽ thành đứa nhát cáy, chúng ta không dám thừa nhận mình sợ (ngay cả thừa nhận với chính mình), bởi như vậy sẽ thành người thiếu bản lĩnh, overthinking, thiếu năng lực.

Mình lại nghĩ, người dũng cảm nhất chính là người nhìn thẳng được vào nỗi sợ của mình, thừa nhận nó, và nghĩ về nó như dấu hiệu của một vấn đề cần mình giải quyết, một cơ hội để tiến lên, một nấc thang mới để biến mình trở thành phiên bản tốt đẹp hơn.

2. Còn biết sợ, nghĩa là bạn còn có động lực

Trong một tập podcast của Have A Sip, Jun Phạm - một ca sỹ, nhà văn mình rất thích đã nói về cảm xúc của anh khi bố mất. Anh nói đại ý là: bố mất rồi, mình cảm thấy như mọi gánh năng đã cất khỏi vai. Ồ, mình tự do rồi. Mình muốn làm gì thì làm. Giờ có scandal tới mình cũng không sợ nữa. Cái mình sợ đâu phải chuyện đó tới với mình, mà vì mình lo người thân sẽ đau buồn.

Nghe câu nói ấy, mình nghẹn lại.

Hồi Covid, đã từng có những tháng mình bị trầm cảm tấn công, đêm nào cũng mất ngủ tới 3-4 giờ sáng, đầu óc quay cuồng với bao nhiêu nỗi sợ. Nếu mình bị Covid thì sao? Có chuyện gì với mình thì bố mẹ, con cái mình phải làm thế nào? Cuộc sống hóa ra rất bất ổn, chuyện gì cũng có thể xảy ra, và mình sợ, sợ đủ thứ, dẫu tất cả đều là viễn cảnh mình tự vẽ ra trong đầu.

Thế là mình lao vào học, lao vào làm, mình tìm hiểu kỹ càng rồi mua bảo hiểm, mình tích cóp mua thêm tài sản, mình tập trung lo cho cuộc sống tương lai của bố mẹ và con mình.

Kỳ lạ, là sau thời gian ấy, mình cảm nhận rõ cách mình sống, đối xử với mọi người xung quanh, và nhìn những chảy trôi của cuộc đời đã khác đi rất nhiều. Những bất đồng trong công việc, những yêu ghét với người này người kia, thất bại hay thành công, bỗng dưng không tác động tới mình nhiều như trước. Bởi vì không gì lớn hơn những nỗi sợ kia trong lòng mình.

Bây giờ nghe những gì Jun Phạm chia sẻ, mình mới hiểu hóa ra tất cả là nhờ mình có những nỗi sợ ấy. Đó chính là động lực để mình tiến lên.

Hóa ra, những nỗi sợ cũng là một đặc ân mình có.

Những nỗi sợ của bạn có thể khác mình. Nhưng cũng giống như nỗi sợ từ triệu năm trước của con người, vì sợ thú dữ mà đốt lửa giữa đêm, vì sợ đói kém không thể săn bắt hái lượm nên mang cây về trồng trọt mang thú về thuần hóa, sợ hãi là bản năng của chúng ta. Nỗi sợ giúp chúng ta tồn tại và trở thành động lực để tiến về phía trước.

Đừng sợ nỗi sợ. Cũng đừng cho rằng bản thân mình thấy sợ là vì mình kém cỏi. Ngay cả “overthinking” cũng không phải một khuyết điểm bạn cần loại bỏ. Điều chúng ta cần làm là tìm ra cách thức phù hợp để:

3. Ứng phó với nỗi sợ

Đây là những cách mình luôn áp dụng khi trong đầu hiện lên nỗi sợ nào đó. Thật ra, đây là mô hình mình học được khi làm quản lý dự án, đó là quy trình “quản trị rủi ro” - risk management. Không có gì phức tạp đâu, đơn giản chỉ là: NHÌN THẲNG VÀO NỖI SỢ.

Người làm dự án có nhiều nỗi sợ lắm. Sợ không hoàn thành đúng hạn, sợ khách hàng phê bình, sợ sếp không hỗ trợ, sợ chất lượng không đảm bảo, sợ chuyên gia không hỗ trợ… Nhưng khác với mỗi cá nhân, chúng mình liệt kê nó một cách rõ ràng.

Cụ thể rủi ro có thể xảy ra là gì? Nỗi sợ mơ hồ trong đầu nếu phải viết ra nó sẽ thế nào? Trường hợp xấu nhất là sao? Xác suất đến đâu? Nếu xảy ra thật, mình có cách nào để giảm thiểu thiệt hại hoặc có cách nào dự phòng, tránh luôn nó đi không?

Dưới đây là một số bí kíp của mình, bạn tham khảo nha.

Thứ nhất, sợ hãi tự nó không phải điều gì đáng xấu hổ. Đi ngoài đường, mình lái xe máy rụt rè rón rén, nhìn thấy xe to là tránh xa mấy chục mét nép vào lề đường. Ừ, mình sợ. Ai nói mình nhát cũng được, vì mình nhát thật. Có sao đâu? Bạn đi làm, thấy sợ phải nói tiếng Anh, vậy là bạn giống mình trước kia, kỹ năng còn yếu, hoặc nói được mà cứ nghĩ mình không thể. Thế thôi.

Thứ hai, mọi nỗi sợ đều do bạn tưởng tượng, nó chỉ có trong đầu bạn thôi. Nỗi sợ không có thực. Điều này nghe rất hiển nhiên, nhưng lại là điểm neo cho những khi mình chao đảo sợ hãi. Trước đây, mình là người chỉ cần có một góc của bức tranh, sẽ tự suy diễn để vẽ ra phần còn lại, và thường là trường hợp xấu nhất.

Ví dụ như: sếp nhắn ngày mai trao đổi với anh 30 phút, mình sẽ nghĩ chắc mình vừa gây ra tội lỗi gì rồi, hay sếp sắp đuổi việc mình? Sự thực là 10 lần thì tới 8 lần câu chuyện chỉ thuần túy về vấn đề gì đó của tổ chức, chỉ có số ít lần nói về cá nhân mình. Vậy mà mình đã dành tới cả mấy ngày trước đó để lo lắng.

Thứ ba, khi sợ hãi, chúng ta đang đứng trước cơ hội tiến thêm một bước trên hành trình phát triển bản thân hoặc gây dựng cuộc sống. Nếu không sợ gì hết, hoặc là bạn đã ở trong vùng thoải mái quá lâu, và điều này không tốt về lâu dài; hoặc bạn không nhận thức khách quan về những vấn đề mình đang có, điều này lại càng không tốt.

Thứ tư, ai cũng có những nỗi sợ của riêng mình. Bạn sợ, không phải vì bạn kém cỏi hơn người khác. Hóa ra ai cũng như mình - tự nhủ điều này sẽ giúp chúng mình đỡ cảm thấy lạc lõng hơn nhiều.

Thứ năm và cuối cùng, bạn có quyền biến nỗi sợ thành động lực, là bậc thang để tiến lên, hoặc để cho nó đè mình xuống tới ngộp thở. Bạn có quyền lực với lựa chọn của chính mình hoặc ít nhất, là cách mình nghĩ về nỗi sợ ấy. Ai mà kiểm soát được những gì mình nghĩ đâu, phải không?

—

Bạn thân mến,

Câu nói “sợ nhưng vẫn đi” mình nhắc tới ở đầu bài, nằm trong cuốn truyện thiếu nhi “Trên sa mạc và trong rừng thẳm” (Henryk Sienkiewicz), tới từ cậu bé da đen dù sợ bóng tối nhưng vẫn lao đi tìm cho được con chó của người cậu nhận là chủ nhân.

Trong cuốn truyện ấy, ai cũng là người dũng cảm. Nhưng điểm chung nhất là họ đều sợ, chỉ là họ lựa chọn hành động, dù vừa hành động vừa sợ.

Đừng để nỗi sợ đè nghẹt chúng mình. Hãy ghi nó ra thật rõ ràng, phân tích mổ xẻ nó như thể một người quản lý dự án, đôi khi chỉ để nỗi sợ đừng lơ lửng mãi trong đầu.

Mình chúc bạn, chúc tất cả chúng ta đều sẽ dũng cảm đón nhận mọi điều cuộc đời này mang tới, kể cả những nỗi sợ. Đôi khi, được sợ, chính là một kiểu hạnh phúc và may mắn. Và vì sợ, chúng mình sẽ có động lực để tiến về phía trước vững vàng hơn.

Thân mến,

Tố Uyên.

Facebook: https://www.facebook.com/inmetime/

Podcast: In Metime.

Khóa học miễn phí qua email về cách tự học và lập kế hoạch dự án học tập: subscribepage.io/Inmetime_Ultralearning

Có động lực đủ mạnh, biết cách duy trì nó trong thời gian dài, và có thể kéo bản thân dậy mỗi lần động lực đột nhiên tụt đáy - đó là chìa khóa để hoàn thành được những gì bạn đã bắt đầu.

Mỗi người chúng mình đều có những mục tiêu, những thứ muốn làm, những lần vạch ra phương hướng cho cuộc đời mình bằng cách học tập, làm việc một cách nhiệt huyết. Vấn đề là, có bao nhiêu lần thành công? Bao nhiêu lần bỏ cuộc trước khi về đích? Bao nhiêu lần bắt đầu rồi bỏ dở, để rồi sau đó tự trách mình không đủ tốt, không đủ giỏi, không đủ kiên trì?

Chúng ta cứ mong tìm thấy mục tiêu phù hợp, thực sự phù hợp, bởi tin rằng vì chọn học thứ không phù hợp, chọn việc không phù hợp nên mới tụt mood chán nản nhanh chóng rồi bỏ cuộc như thế. Chúng ta nghĩ vì mình lập kế hoạch không đúng cách, chưa biết các kỹ thuật quản lý thời gian, không biết đặt ưu tiên thế nào nên mới thất bại.

Những điều đó đều có lý. Nhưng rút cuộc, đó cũng chỉ là cách làm, mà cách làm thì vô số. Cái chúng ta thiếu, là động lực đủ lớn và có thể duy trì động lực ấy trong khoảng thời gian dài.

Như trong một trận bóng đá, có rất nhiều cách để dẫn bóng đến khung thành đối thủ, và mỗi cú dứt điểm đều khác nhau hoàn toàn. Không có công thức chung nào cả. Vấn đề đầu tiên là cầu thủ phải có động lực để chiến đấu, biết mình đang nỗ lực chạy vì điều gì để đừng nhụt chí dù ở phút bù giờ cuối cùng. Không có động lực ấy, mọi kỹ thuật chỉ bằng thừa.

Trước thềm năm mới, mình nghĩ mọi người đều đang vạch ra kế hoạch mục tiêu cho năm mới, nên mình viết bài blog này để chia sẻ về điểm cốt yếu mình nghĩ chúng ta cần có cho hành trình tiến về phía trước. Đừng lo lắng mình thiếu kỹ năng, chưa biết cách biến mục tiêu thành hiện thực. Hãy nghĩ về động lực trước tiên. Không có nó, bạn sẽ không ghi bàn được đâu.

1. Cái bạn cần là động lực, hay là học cách kiên trì kỷ luật?

Dạo gần đây, những cuốn sách về rèn luyện sự tập trung và đề cao tính kỷ luật được xuất bản khá nhiều. Ngay trên chính blog In Metime, mình cũng viết không ít bài về hai từ khóa “tập trung”, “kỷ luật”. Nhưng, có một sự thật ẩn đằng sau hầu hết các câu chuyện: Người ta không tự dưng tập trung và kỷ luật.

Một người viết đều đặn hàng ngày, thậm chí mỗi ngày vài bài không bỏ lỡ ngày nào, vì họ muốn xây dựng kênh lớn mạnh, có thể vì mục tiêu kiếm tiền trong dài hạn, vì cảm giác thành tựu, vì sự nhẹ nhõm an vui khi đóng góp cho cộng đồng và giúp đỡ người khác.

Một người ngày nào cũng học tập, nỗ lực, có thể vì đã từng có một tuổi thơ nghèo khó và những gì đang làm là con đường để họ thoát khỏi nỗi ám ảnh về sự nghèo khó kia.

Con gái mình mỗi ngày đi học về là ngồi ngay vào bàn làm bài tập, chủ yếu vì cảm giác thành tựu khi tới lớp được cô khen và để được thoải mái chơi và đọc sách suốt buổi tối sau khi học xong.

…

Kiên trì và kỷ luật là biểu hiện ra ngoài của một động lực mạnh mẽ và ý chí kiên định, không phải “đầu vào” của một quá trình. Câu hỏi “có cần động lực không, hay chỉ cần học cách kiên trì kỷ luật?” vốn không phải một câu hỏi đúng. Động lực, kiên trì vốn không tách rời nhau.

Bạn có thể ngưỡng mộ một người, tự hỏi vì sao họ có thể kiên trì và nỗ lực như thế, trong khi mình “cả thèm chóng chán”, “trì hoãn”. Những người ấy kể về hành trình của họ, rằng mỗi ngày đều tranh thủ học nhiều thế nào, bắt buộc bản thân phải hoàn thành mọi thứ ra sao, sử dụng các công cụ gì để ghi chú, lập kế hoạch. Nhưng điều quan trọng nhất không nằm ở đấy đâu. Họ có động lực lớn để hoàn thành, nên họ dùng công cụ nào cũng vậy thôi.

Bạn đừng học cách người khác làm thế nào để kiên trì và kỷ luật nữa, bởi vì trên đời này vốn không có người vì có tính kiên trì kỷ luật nên thành công, mà là người có động lực lớn và khao khát hoàn thành được mục tiêu nên họ kiên trì và kỷ luật.

Nếu bạn có động lực ấy và biết cách duy trì nó, bạn cũng sẽ kiên trì được thôi, dù cách của bạn và của họ chẳng giống gì nhau. Bởi vì mỗi cầu thủ đều có đường dắt bóng, cú chuyền bóng khác nhau. Mỗi bàn thắng chỉ có một điểm chung duy nhất: nó đến từ những người khao khát đưa bóng vào lưới. Những điều còn lại: lối chơi, thể lực, và may mắn - bạn sẽ rèn luyện được khi đã biết rõ động lực của mình là gì.

2. Tìm kiếm động lực của riêng bạn ở đâu?

Nếu bạn thấy mình chưa đủ quyết tâm để tiến về phía trước và hoàn thành một điều gì đó, có thể vì một trong các lý do:

• Bạn vẫn đang có rất nhiều lựa chọn khác: Trường hợp này không thể dẫn tới động lực lớn. Bạn có nhớ thời học phổ thông và ôn thi đại học không? Với rất nhiều người, đó là quãng thời gian rực rỡ nhất, là phiên bản nỗ lực chăm chỉ nhất họ từng có. Lý do đơn giản: vì không còn sự lựa chọn nào khác. Dù ở thời đại nào, chúng ta đều không có một con đường đủ tốt tương xứng với việc vào đại học. Vì thế, chúng ta kiên trì và kỷ luật vô cùng.

• Bạn có sự dự phòng rất lớn: Nếu không học, không làm, không cố gắng, bạn vẫn có một cuộc sống tốt vì có sự hậu thuẫn của gia đình, một khối tài sản lớn, một nguồn thu nhập từ chồng/vợ đủ lo cho mọi nhu cầu cuốc ống. Nếu mục tiêu của bạn không hoàn thành, không sao cả, mọi thứ vẫn ổn thôi. Mình hoàn toàn trân trọng và thậm chí rất ghen tị với các bạn ở hoàn cảnh này.

• Bạn đang tự “ru ngủ” bản thân rằng mọi thứ sẽ như mình mong muốn, mãi mãi: Những gì chúng ta đang có, mỗi ngày đang trải qua, thực ra mong manh hơn chúng ta tưởng rất nhiều. Nhưng nhiều người không nhận ra điều đó, cứ nghĩ cuộc đời sẽ mãi êm ả như vậy.

  Đây là lý do khiến bao người khốn đốn khi dịch covid xảy đến làm đảo lộn tất cả, nhiều người trong nhóm lực lượng lao động trí thức 30-40 tuổi ngơ ngác giữa thị trường lao động khi bỗng dưng bị cắt giảm nhân sự hàng loạt trong vài năm gần đây.

  Hôm nay mọi thứ có vẻ rất ổn, nhưng có chắc ngày mai sẽ như vậy? Nếu công ty bạn đóng cửa thì sao? Bỗng dưng AI xâm chiếm, genZ ra trường, và bạn không còn là sự lựa chọn ưu tiên ở chốn công sở nữa thì sao? Nếu bỗng dưng gia đình bạn có một khoản nợ lớn thì làm thế nào?

Mình không muốn khiến bạn cảm thấy hoang mang, bất ổn. Mình chỉ muốn nói rằng, mọi thứ thường không chắc chắn như chúng ta tưởng. Lo sợ “quá liều” sẽ khiến chúng ta tê liệt, nhưng không nhìn nhận đúng về mức độ mong manh của những gì đang có sẽ khiến nhiều việc lẽ ra cần dồn hết tâm sự để hoàn thành lại trở nên “làm cho vui” hoặc chỉ vì cảm hứng nhất thời.

Hầu hết những người nỗ lực vô cùng đều là người có động lực mạnh mẽ. Động lực ấy đến từ quá khứ, khi họ không muốn bị rơi vào một hoàn cảnh nào đó tương tự từng xảy ra; hoặc động lực từ tương lai, khi họ có một giấc mơ rõ nét và khao khát biến nó thành hiện thực.

Đây chính là kim chỉ nam để tìm ra động lực mạnh mẽ nhất của chính bạn. Chỉ cần một cũng đủ rồi.

Bạn từng có ngày nào không có tiền trong túi, thèm một bát bún nóng hổi cũng không dám ăn, ngậm ngùi úp bát mì tôm cho qua bữa? Bạn từng nhìn thấy người thân của mình vất vả, mưa rét vẫn lăn ra ngoài kiếm tiền, gót chân nứt nẻ giữa trời rét buốt? Bạn từng có ngày nào đó trên hành trình trưởng thành, bỗng nhìn thấy sự thiệt thòi khó nhọc của người đánh rơi cơ hội chỉ bởi không nỗ lực từ trước đó?

Sau này, bạn muốn con mình sẽ sống như thế nào? Bố mẹ là xuất phát điểm của con, vậy bạn mong con bạn bước vào đời với xuất phát điểm rao sao? Bạn có mơ ngày nào đó được đi du lịch cùng người bạn đời tới những vùng đất mới với sự yên tâm trong lòng bởi hoàn cảnh tài chính đã đủ vững vàng? Bạn mong bố mẹ mình sẽ được đi du lịch, được ăn những món ngon mà cả đời họ chưa từng được nếm không?

Đứng trước động lực, mọi kỹ năng, kỹ thuật, công cụ đều xếp vào hàng sau.

Có bạn hỏi: học tiếng Anh nên mua khóa nào, đọc sách gì, luyện qua trang trả phí hay miễn phí? Mình lại thấy, học bằng gì cũng được, vấn đề là bạn có động lực để phải giỏi bằng mọi giá không?

Lại có bạn nói: muốn tìm được công việc lương cao hơn nhưng không biết làm thế nào. Nói thật, nếu đó là con đường duy nhất của bạn, bạn sẽ tìm ra cách thôi.

Còn bình tĩnh rảnh rang, là vì mọi thứ chưa cấp bách, hoặc vì bạn nghĩ chưa có gì cấp bách. Chừng nào bạn nhận ra rằng, bạn cần phải làm điều gì đó BẰNG MỌI GIÁ, bạn sẽ kiên trì kỷ luật và sẽ tìm ra cách để làm.

3. Điều gì giúp duy trì động lực?

Trong một cuốn sách mình đọc gần đây có ghi một câu thế này: Tuổi thọ của con người ngắn đến tàn khốc.

Nếu sống thọ tới 80-90 tuổi, chúng ta cũng chỉ có hơn 4000 tuần. Hãy tưởng tượng một tờ giấy kẻ ô vuông, mỗi chiều có 64 ô, tổng số tuần chúng ta sống trên đời chỉ có bằng ấy thôi đó bạn. Bạn thử tô xem, tới giờ mình đã có bao nhiêu ô được tô màu bởi đã đi qua, và còn bao nhiêu ô trắng để vẽ nên cuộc đời phía trước.

Chúng ta thường nghĩ, sẽ còn rất nhiều ngày, nhiều tháng năm để thực hiện những gì muốn làm, theo đuổi hoài bão, sửa lỗi cho những lần trì hoãn. Nhưng cũng chỉ có 4000 tuần như vậy thôi, ít lắm bạn ạ.

Khi lướt mạng xã hội, hóng drama, lướt hết video ngắn này tới video ngắn khác, bạn đang làm gì với cuộc đời mình? Đang đối xử ra sao với 4000 tuần mình có? Mà không, nếu bạn đã 25 tuổi, 30 tuổi, 40 tuổi, con số ấy đã khác rồi.

Liệu có động lực nào lớn hơn việc hiểu rằng thời gian mỗi ngày trôi đi là đi mãi, cát trong đồng hồ đã rơi xuống rồi?

Chúng ta chỉ có cơ hội sống có một lần. Vì sao còn trì hoãn?

Bạn thân mến,

Bài viết này có lẽ không giống như hầu hết các bài viết đón chào năm mới ở ngoài kia, tràn đầy niềm vui và nhiệt huyết, sự tin tưởng vào tương lai để “làm lại” tất cả những gì chưa làm được ở năm cũ. Nhưng mình lại nghĩ, đôi khi điều cần thiết là cần nhìn thẳng vào sự thật về cách chúng ta đang đối xử với bản thân và tương lai của mình, thời gian cuộc đời mình.

Đừng lo lắng mình không đủ tốt, bởi đúng thật là chúng ta chẳng bao giờ đủ tốt so với kỳ vọng của bản thân, thậm chí của người thân và xã hội. Chân lý rồi, vậy sao phải lo.

Đừng sợ thất bại, bởi vì không làm gì mới là thất bại lớn nhất. Khi lựa chọn không hành động, là bạn thua luôn rồi, làm sao phải sợ thất bại nữa. Bạn ngồi luôn ở ngoài sân, có vào đá bóng đâu mà có cơ hội lo sút ra ngoài.

Đừng cứ luôn lo lắng mình chưa học đủ về cách kiên trì, kỷ luật, cách lập mục tiêu đúng, cách đặt ưu tiên, cách lên kế hoạch hiệu quả, cách quản trị thời gian. Nếu bạn khao khát sống mỗi ngày cho xứng đáng, bạn có động lực rõ ràng và đủ lớn, tự khắc mọi mảnh ghép khác sẽ vào đúng chỗ của nó.

Mình tin, bạn và mình, chúng ta ở tương lai xứng đáng được tự hào về bản thân hơn bây giờ. Quan trọng nhất là, hãy khiến bạn của tương lai biết ơn về bạn của ngày hôm nay.

Nếu cần thêm một cú hích nữa để bắt đầu năm mới, mình gợi ý bạn đọc cuốn sách “4000 tuần” (tác giả Oliver Burkeman).

Hẹn gặp nhau ở năm 2025 nhé!

Thân mến,

Tố Uyên.

Đơn giản là học tập.

Đó là điều mình đã rút ra sau khi vật vã đối phó với rất nhiều lần bị cảm giác tụt hậu bủa vây:

• Nghỉ sinh con rồi quay trở lại môi trường công sở, cảm thấy mình như người đi bộ trong khi người bon bon trên xe đạp;

• Làm việc lâu trong một ngành hẹp, tới khi muốn tìm công việc mới mà đứng ngơ ngác giữa đời, không biết nên “bán mình” ở đâu và có chỗ nào cần người như mình;

• Làm việc với các bạn trẻ hơn, thậm chí nhỏ hơn mình tới hơn chục tuổi mà quá giỏi, nhiều kỹ năng xịn sò vượt xa mình;

…

Chìa khóa để giải quyết cảm giác tụt hậu ấy hiệu quả nhất là học tập, học không ngừng. Chỉ bằng cách ấy, chúng ta có thể tự đưa mình vào guồng quay, có khả năng hòa nhịp với những điều mới, và có thể thích nghi với những yêu cầu mới trong công việc.

Vậy, câu hỏi ở đây là: Học gì và học thế nào để hiệu quả, không lan man và đảm bảo “đáng giá”?

1. Học từ sách - nhất định phải có thói quen đọc sách

Những kiến thức chọn lọc, giá trị, và đi theo xu hướng cuộc sống nhất chúng ta đều có thể tìm thấy trong sách. Có nhiều cách để chọn sách, đây là một số cách mình dùng và thấy hiệu quả:

• Tìm theo từ khóa mình quan tâm và đọc liên tục 3-5 cuốn sách nổi bật nhất trong lĩnh vực đó;

• Chọn sách theo gợi ý của những người bạn tin tưởng, yêu mến, có thể là bạn bè người thân hoặc ai đó trên Internet mà bạn đã theo dõi nội dung của họ lâu;

• Đi theo “chỉ dẫn” trong sách, nghĩa là nếu có một cuốn sách nào đó bạn thấy bổ ích, hãy tìm tên các tác giả hoặc cuốn sách được tác giả đề cập, lấy làm dẫn chứng, hoặc ở trong danh sách tài liệu tham khảo cuối cuốn sách.

Nếu bạn thường xuyên đọc sách, tự khắc các xu hướng về thị hiếu đọc, xu hướng thị trường lao động, thông tin mới về các kỹ năng đang được quan tâm… sẽ tìm tới bạn. Chắc chắn bạn không bỏ lỡ điều gì đâu.

Điều quan trọng nhất là không nên giới hạn mình trong một thể loại hoặc một nhóm tác giả nào đó. Hãy cứ mở lòng.

Mình nghiệm ra rằng, bất cứ câu hỏi hoặc vấn đề gì mình đang băn khoăn đều có câu trả lời ở một số cuốn sách.

Vấn đề là mình phải đủ kiên trì và tin tưởng, dành đủ thời gian, sự tập trung để đọc và tiếp thu kiến thức, từ đó mới tìm thấy câu trả lời cho riêng bản thân.

Thú thực, dù mua sách giấy đi nữa, mình vẫn thấy đây là cái giá rất rẻ cho tri thức, rẻ hơn bất cứ hình thức học tập nào khác. Có lúc mình cũng thấy tiếc tiền khi đặt về hết cuốn nọ tới cuốn kia, rồi cảm thấy mình đang hơi… bừa bộn, không sống tối giản lắm khi quanh nhà cứ lộn xộn sách nọ sách kia, nhưng cuối cùng vẫn phải thừa nhận tầm quan trọng của chúng.

Việc đọc sách thường xuyên khiến mình không có cảm giác tụt hậu, đứng bên “rìa” sự phát triển, và đặc biệt là không thấy bản thân già cỗi theo thời gian.

2. Học từ công việc - hãy tận dụng công việc của bạn

Mình đi làm vì thu nhập, trước hết là như vậy. Nhưng đó không phải tất cả, bởi vì sự trưởng thành và quá trình học hỏi hiệu quả nhất của mình đều từ công việc. Có mấy lý do cho kết luận này:

Một là, công việc là chỉ dẫn đáng tin nhất cho câu hỏi: Bây giờ mình cần học gì tiếp? Chỉ cần nhìn vào những người giỏi hơn mình, làm chức vụ cao hơn hoặc xử lý được công việc khó hơn, người trẻ hơn và năng động hơn… Họ học gì? Họ có gì mà mình nên có? Mình muốn đạt được trình độ như họ ở khía cạnh nào? Nếu mình biết thêm kiến thức gì hoặc ngoại ngữ gì là có thể làm được nhiều việc hơn cho công ty?… Không cần đi xa, chỉ nhìn quanh công việc hàng ngày, bạn sẽ nhận ra những gì mình cần học.

Hai là, thời gian chúng ta dành cho công việc chiếm phần lớn trong hai tư giờ mỗi ngày. Ít nhất là tám tới mười tiếng, tức là khoảng hơn 1/3 thời gian. Nếu không đào sâu vào công việc và tìm kiếm các cơ hội học tập, chẳng phải sẽ rất lãng phí hay sao?

Ba là, công việc là nơi chúng ta có nhiều mối quan hệ nhất, gặp nhau mỗi ngày. Hầu hết với các câu hỏi, băn khoăn về chuyên môn, kỹ năng, bạn đều có cơ hội để hỏi đồng nghiệp của mình. Rất dễ để tiếp xúc với họ, tìm hiểu về hành trình của họ, và xin họ những lời khuyên. Chuyên gia không ở đâu xa, quanh bạn mỗi ngày đã có rất nhiều chuyên gia rồi.

3. Học ngoại ngữ - không bao giờ thừa

Mỗi khi mình có một khoảng thời gian trống không biết học gì, mình đều dành để học ngoại ngữ. Chính suy nghĩ này đã giúp mình từ từ bồi đắp kỹ năng tiếng Anh. Mình vẫn nói kiểu “tiếng Anh bồi”, vẫn viết những đoạn không hoàn hảo, nhưng vậy là tiến bộ vô cùng so với trước đây rồi, chỉ nhờ chưa bao giờ quên học ngoại ngữ.

Có lúc mình học mà cũng chưa biết liệu có mang lại cơ hội công việc hoặc thu nhập tốt hơn không, chỉ học với một niềm tin rằng ngoại ngữ hẳn luôn là điều cần thiết. Thế rồi sau này, thị trường lao động đã cho mình sự xác nhận về điều đó. Cùng một việc chuyên môn, người có tiếng Anh và không có tiếng Anh luôn được xét vào các dải lương khác nhau.

Tiếng Anh mang tới cho mình những cơ hội mà mình biết sẽ chẳng bao giờ với tới được nếu vẫn ở trình độ bập bẹ như trước kia.

Gần đây mình bắt đầu với ngoại ngữ thứ hai là tiếng Trung. Dù bạn chọn thứ tiếng nào mình nghĩ cũng đều ổn cả. Miễn là chúng ta cam kết dành thời gian theo đuổi nó. Thành thật mà nói, công việc hiện tại của mình chỉ đòi hỏi tiếng Anh là khá đủ rồi, không yêu cầu tiếng Trung. Nhưng mình vẫn học, học vì tương lai, về một ngày nào đó biết đâu ngoại ngữ ấy sẽ mang lại cho mình một cơ hội tốt thì sao?

Không chỉ dành cho công việc, thành thạo ngoại ngữ giúp mình tự tin hơn rất nhiều trong cuộc sống, khiến mình cảm thấy tâm trí được mở rộng, và ham tìm hiểu về những nền văn hóa khác hơn.

Người ta thường bảo:

Mình cũng muốn trải nghiệm cảm giác ấy. Thực ra, biết tiếng Anh thôi là mình đã đôi lần có được cảm giác hạnh phúc ấy rồi. Vì thế, mình sẽ tiếp tục bồi đắp tiếng Anh, và dành tâm sức cho cả tiếng Trung nữa. Ai mà biết được, hai ngoại ngữ này rồi sẽ đưa mình tới đâu trong cuộc đời?

Quan trọng nhất là, chỉ cần có ngoại ngữ, bỗng dưng bạn sẽ bớt đi rất nhiều cảm giác mình đang bị tụt lại. Mỗi khi mình tải về một cuốn sách tiếng Anh và đọc, khi mình bật một chương trình thực tế nào đó mà không dùng phụ đề, khi mình vô tình trò chuyện với người ngoại quốc ở sân bay hay bất cứ đâu, mình đều cảm thấy vui lắm vì chí ít mình cũng đã cố gắng trèo lên khỏi cái giếng nhỏ với vùng trời con con quen thuộc trên đầu.

—

Bạn thân mến,

Khi đứng trước một việc khó và “vật vã” mãi không hoàn thành được, hoặc được giao nhiệm vụ mà rồi thất bại, mình cũng không có cảm giác hoảng hốt và sợ hãi như trước đây từng có, khi thấy mình bơ vơ và lạc lõng giữa dòng chảy trôi của cuộc sống. Tất cả mọi người đều giỏi, đều tiến về phía trước trong khi mình vẫn giậm chân tại chỗ. Mà thực ra, đó chính là tụt hậu.

Học tập, chính là cách mình có thể chủ động, đơn giản nhất, hiệu quả nhất để buộc bản thân tiến về phía trước.

Mình tin vào sức mạnh của giáo dục, và thực tế đã được hưởng chút ít thành quả từ niềm tin ấy rồi. Vì thế, mình sẽ tiếp tục. Còn bạn thì sao?

Lâu lắm rồi, mình đọc một cuốn sách có tên là “Bí mật của may mắn”. Mình không nhớ chính xác nội dung, đại ý là có hai người được giao nhiệm vụ tìm một loại cây hiếm. Một người cứ đi tìm mãi, tìm mãi, lùng sục khắp nơi nhưng không có kết quả. Người còn lại có cách khác hẳn: tìm hiểu những điều kiện phù hợp với loài cây đó, cố gắng tạo ra một khoảnh đất hội tụ đủ những yêu cầu về ánh sáng, nguồn nước, loại đất…

Vào một ngày nọ, rất nhiều rất nhiều hạt giống của loại cây hiếm ấy phát tán khắp nơi trong vương quốc, nhưng chỉ duy nhất khoảnh đất của người thứ hai là nơi thuận lợi để chúng nảy mầm.

Ý tưởng xuyên suốt của câu chuyện này chính là: May mắn có ở khắp mọi nơi, ai cũng có lúc gặp được cơ hội, nhưng có thể nắm lấy may mắn ấy không là do sự chuẩn bị.

Cũng chính vì câu chuyện này, cộng với nhiều trải nghiệm thực tế trong cuộc sống mà mình luôn tin rằng:

May mắn là một loại năng lực. Và chỉ những người chuẩn bị tốt mới có khả năng nắm lấy cơ hội.

Có đôi lần, khi nghe về chuyện mình làm quản lý dự án ngành công nghệ (và sống được với nó), về chuyện được thăng chức, tăng lương, hoặc có thể làm việc gần nhà, ai đó lại bảo: May nhỉ?

Mình đồng ý, mọi thứ trên đời để thành được đều cần may mắn. Không có may mắn, mình chẳng thể có được hoặc đạt được điều gì. Nhưng may mắn không phải thứ trên trời rơi xuống. May mắn, cũng giống như những hạt giống kia, vốn bay khắp nơi trong vương quốc, nhưng chỉ có thể nảy mầm ở nơi đã được chuẩn bị tốt.

Sau này, mình tiến thêm một bước nữa để cố gắng tìm ra công thức nào đó nhằm gia tăng sự may mắn trong cuộc sống. Mình thích những công thức, nó có vẻ khiến mình có điểm tựa hơn. Và công thức ấy đã tới thật, khi mình đọc được cuốn sách “Hiệu ứng cộng dồn” của tác giả Darren Hardy.

Công thức ấy là:

Trong bài viết này, mình sẽ chia sẻ góc nhìn của mình về các yếu tố để tăng xác suất gặp may, tạo ra sự biến đổi lớn trong cuộc sống, công việc, và phát triển bản thân, dựa trên ý tưởng của “Hiệu ứng cộng dồn” nhé.

1. Đưa ra những lựa chọn nhỏ một cách thông minh

Thật ra không cần phải thông minh. Mình chẳng biết phải định nghĩa sự thông minh ở đây là gì. Ý mình là, những lựa chọn tốt cho bản thân về lâu dài.

Khi nghĩ về khoảng thời gian đã qua của cuộc đời, chúng mình thường có cảm giác nó được định hình bởi một vài quyết định, một vài khoảnh khắc: Khi đỗ đại học, kết hôn, có con, có công việc đầu tiên, được thăng tiến lên trưởng nhóm, chọn đi du học, mua nhà…

Nhưng thực ra, những bước ngoặt ấy không phải là bước ngoặt thực sự, mà là kết quả của tất cả những quyết định bé nhỏ chúng ta đưa ra mỗi ngày. Làm gì có ai đỗ đại học khi mỗi ngày đều không học hành gì? Đâu có mấy ai mua được nhà khi làm ra đồng nào tiêu hết đồng đó, “bóc ngắn cắn dài”? Cũng chẳng có ai quyết định kết hôn với người mình không quen biết?

Tất cả đều là hệ quả của một chuỗi dài những lựa chọn.

Mình đọc trong một cuốn sách có nói rằng, trung bình mỗi ngày chúng ta đưa ra khoảng 38.000 quyết định, từ việc nhỏ như giờ đi ngủ hay lướt mạng thêm chút nữa, sáng ra mặc áo quần nào, trưa nay ăn gì, tối có đi dạo bộ không hay ở nhà… tới việc lớn như đăng ký khóa học, quyết định thi tiếng Anh, chuyển việc, yêu và kết hôn…

Sự biến đổi của cuộc sống theo hướng tích cực hay tiêu cực nằm ở từng quyết định nhỏ bé, ở từng thời khắc cụ thể mỗi ngày.

Như mình, ngay lúc này lựa chọn ngồi xuống và viết blog thay vì xem Netflix, cũng là một quyết định sẽ ảnh hưởng tới tương lai bởi vì rất nhiều những bài blog như vậy đã mang đến cho mình thương hiệu In Metime, thói quen viết, một “tài sản số” thuộc về mình và rất nhiều người bạn mới.

Ngược lại, mình không phải người yêu thích và chăm chỉ tập thể dục, đây là “điểm yếu chí mạng”, là điều mình luôn băn khoăn day dứt hỗi lỗi (nhưng vẫn không cải thiện được bao nhiêu). Vì mình lười, nên tăng cân không kiểm soát, hay mệt mỏi, da dẻ xám xịt… Nhiều lần mình quyết tâm mua thẻ tập yoga, tập gym, rồi quyết định sáng sáng đi chạy bộ nhưng cũng không duy trì được.

Hiện tại, mình đã chọn cách siêu dễ, đó là mỗi tối tập yoga theo Youtube tối thiểu 10 phút. Dù chỉ 10 phút cũng tạo ra khác biệt, mình ngủ ngon hơn và không bị đau lưng như trước.

Tóm lại, mỗi lựa chọn nhỏ xíu của chúng ta mỗi ngày chính là nền tảng cho hướng đi của toàn bộ cuộc sống. Cần phải lựa chọn theo hướng tích cực, hoặc có thể dùng từ “thông minh”, bởi vì chỉ cần một nửa trong số 38.000 lựa chọn mỗi ngày không sáng suốt sẽ kéo theo hệ lụy lớn không tưởng.

2. Kiên trì và nhất quán

Không khó để đặt điện thoại xuống và cầm cuốn sách lên, MỘT LẦN. Cái khó là tối nào cũng đọc sách thay vì lướt điện thoại.

Không khó để xỏ giày đi chạy quanh công việc MỘT BUỔI. Cái khó là mỗi tuần đều chạy như vậy vài lần.

Không khó để mở sách học thêm vài từ tiếng Anh hoặc tiếng Trung mỗi ngày trong MỘT TUẦN. Cái khó là duy trì mỗi ngày đều học suốt một năm, thậm chí vài năm.

Nếu hỏi đâu là thói quen tốt, mình nghĩ chúng ta đều biết và có thể kể ra ngay: đọc sách, dậy sớm, ngủ sớm, tập thể dục, học tập, ít lướt mạng, uống nhiều nước, ăn nhiều rau xanh… Hầu hết chúng ta đều đã từng bỏ công sức, thời gian và tiền bạc để thực hiện những quyết định tích cực đó. Vấn đề khó khăn là ở chỗ kiên trì và nhất quán trong thời gian dài.

Cứ mỗi đầu năm mới, rất nhiều bản kế hoạch lại được phác thảo. Thật dễ để hừng hực khí thế mỗi độ giao thừa, quyết tâm ngùn ngụt rằng năm mới mình sẽ là phiên bản mới. Nhưng hết một năm, có bao nhiêu người nhìn lại và thấy hài lòng rằng mình đã thực hiện đúng như những gì đã vạch ra, hoặc thậm chí thực hiện được một nửa thôi cũng được rồi?

Sự kiên trì này chính là điều kiện quyết định, là trở ngại lớn nhất, cũng chính là sự khác biệt không thể bù lấp nổi giữa người có thể bám sát với quyết tâm mình đã đặt ra và người bỏ cuộc. May mắn là ở đây, không phải nơi nào khác.

Để tránh đặt ra mục tiêu quá lớn, thói quen quá khó để sớm nản lòng, mình đã áp dụng một mẹo: Mỗi khi mình định xây dựng thói quen nào đó, mình thường nghĩ: Liệu mình có thể và có muốn duy trì điều này CẢ ĐỜI không? Hoặc ít nhất, trong năm năm tới?

Đọc sách 30 phút mỗi tối, tập yoga 10 phút trước khi đi ngủ, thiền 10 phút, xem phim cùng chồng con mỗi tuần một buổi tối, việc đầu tiên khi tới công ty là phải lấy bình nước lớn, cuối tuần luôn dành cho bản thân một “góc cô đơn”… Mình có thể duy trì được trong suốt năm năm tới không? Có, chắc chắn rồi.

Mỗi ngày học 3 tiếng, chạy một tiếng, đi phòng gym, viết năm bài blog mỗi tuần, tiết kiệm 50% thu nhập mỗi tháng… Không khả thi. Nghĩ tới đã không khả thi rồi. Vậy mình sẽ không đặt mục tiêu như vậy.

Kiên trì và nhất quán là chìa khóa để chuẩn bị đón nhận may mắn. Có thói quen nào bạn sẵn sàng và cảm thấy mình sẽ làm được, muốn làm được CẢ ĐỜI hoặc ít nhất trong năm năm tới? Đừng đánh giá quá cao quyết tâm của bản thân. Làm được mới là quan trọng.

“Thói quen là những gì còn lại khi tinh thần lúc quyết định làm nó đã hết…”

3. Hãy chờ đợi để thời gian lên tiếng

Mọi điều tốt đẹp đều cần thời gian. Bạn đã có những lựa chọn tích cực dù nhỏ nhất, kiên trì và nhất quán, điều còn lại là hãy bình tĩnh để thời gian mang lại may mắn cho bạn.

Tình yêu, sự thành công, sức khỏe, thịnh vượng, yên bình… đều sẽ đến kịp lúc và đúng lúc. Đó là niềm tin của mình.

Hơn nữa, chúng ta đang nói về hiệu ứng cộng dồn. Không thể có sự biến chuyển nhanh chóng dù bạn đã quyết định làm gì và kiên trì ra sao. Đây cũng chính là lý do khiến mình thường nghĩ: Mọi sự bắt đầu không bao giờ là muộn, nhưng sớm hơn luôn tốt hơn.

Tập yoga một ngày không tạo ra thay đổi gì, viết một bài cũng không, quyết định không ăn đêm một lần chẳng tạo ra gì khác biệt, nhưng qua thời gian, sự khác biệt rõ rệt sẽ xảy ra. Có những thành tựu tưởng như tới sau một đêm, bằng một quyết định bất ngờ, nhờ một ai đó giúp đỡ… Nhưng thực ra đều là khi hạt mầm may mắn mọc lên từ một khoảnh đất đã được chuẩn bị kỹ càng.

Có những việc mình làm mà nếu nhìn vào kết quả sẽ thấy nản lòng nhiều lắm, ví dụ như ngoại ngữ. Ngày nào cũng học mà không thấy bất cứ sự tiến bộ nào. Những lúc như thế, mình hay tự nhủ: cứ “đếm thời gian ăn tiền”. Đơn giản là chỉ tính ngày tính lượt, học được liên tục 30 ngày là một thành công, 180 ngày lại còn thành công hơn nữa, bất kể kết quả nhận được có thế nào. Bởi mình tin vào sức mạnh cộng dồn của thời gian.

—

“Một ngày nào đó khi nhìn lại, mình sẽ cảm ơn mình của hôm nay”. Mình thường tự nhủ như vậy. Ngày nào thì mình không biết, có thể sau sáu tháng, một năm, thậm chí mười năm, cũng có những thói quen chỉ sau vài ngày mình đã thấy tác động rõ ràng rồi.

Mình tin rằng, cách để bản thân tốt lên, sự nghiệp tốt lên, cuộc sống tốt lên thực ra rất đơn giản. Đó chính là công thức của “hiệu ứng cộng dồn”: Những quyết định tốt + Kiên trì, nhất quán + Thời gian.

Với sự chuẩn bị đó, nhất định may mắn sẽ tìm đến chúng mình.

Thân mến,

Tố Uyên.

Trước khi nói về tầm nhìn xa, mình sẽ chia sẻ trước về sự… tâm đắc của mình với kiểu sống cảm hứng, nhất thời, và vô tư đón nhận thay đổi.

Trong truyện Harry Potter có một đoạn, đại ý trước cuộc chiến đấu cuối cùng, bạn bè nhao nhao hỏi Hary về chiến lược để đấu với kẻ thù, trong khi cậu vẫn còn đang lơ ngơ loay hoay vì thật ra chưa từng có ý định kéo tất cả mọi người vào cuộc chiến như vậy, hiển nhiên trong đầu chưa có chiến lược gì ráo.

Harry mới chỉ lắp bắp mấy chữ kiểu “Mình không… ơ…”, anh em sinh đôi Fred và George - những trùm quậy của trường đã nói luôn: “Mình đánh tới đâu hay tới đó hả? Đúng kiểu bọn anh thích”.

Mình cũng vậy. Mình là người khá cảm hứng, thích những thứ cảm xúc trồi sụt, và sẵn sàng đưa ra những quyết định trong… “phút mốt”. Chẳng thế mà nhiều lần mình có những cú “quay xe khét lẹt”, lớn như chuyện sự nghiệp, lập gia đình, hay nhỏ như tối nay ăn gì. Điều này thậm chí thể hiện ngay cả trong blog và podcast mình làm. Chẳng theo thứ tự nào, cũng không tập trung vào ngách gì, thật sự là “tới đâu hay tới đó”.

Cuộc đời thật lắm trái ngang. Mình như vậy, mà sau những đổi thay lại trở thành quản lý dự án, là người giữ nhịp cho đội nhóm, nhìn xa về mục tiêu, nhìn rộng về công việc, và điều hướng để mỗi điều từng thành viên thực hiện đều phục vụ cho hướng đi chung ấy.

Trong một bộ phim mình rất thích, Noel nào cũng xem tên là “Công chúa hoán đổi”, xuất hiện đồng thời hai câu trích dẫn:

“Mục tiêu mà không có kế hoạch thì chỉ là mơ ước mà thôi”.

“Cuộc đời là những gì xảy ra khi chúng ta đang bận rộn lập kế hoạch”.

Vậy là trước giờ mình vẫn luôn xẹt qua xẹt lại ở hai thái cực: rất có tổ chức, và rất bốc đồng. Mình thường có hoạch định rất xa, nhưng thoáng cái có thể “quay xe” hướng về mục tiêu mới.

Mình đã cố gắng tìm cách hiểu cơ chế của cách tư duy này (tự nghiên cứu chính mình vì nhiều lúc không hiểu sao mình lại… sống cái kiểu đó). Ý mình không phải đó là cách đúng, chỉ là vì mình vẫn luôn tự ngạc nhiên về kiểu suy nghĩ và quyết định của bản thân nên mình tìm hiểu, tự phân tích. Chẳng phải hiểu về bản thân mình là điều quan trọng nhất sao?

Bạn thân mến,

Bạn sắp đọc một bài viết lấy nguyên liệu từ rất nhiều nguồn hơi “hỗn độn”: Kinh nghiệm quản trị dự án, kiến thức về đặt mục tiêu, và trải nghiệm thực tế của chính mình.

Bài viết này là một phần câu trả lời cho câu hỏi: “Mình làm thế nào để ra quyết định về những lựa chọn nhằm kiểm soát cuộc đời mình?”.

1. Vòng tròn vàng: Tại sao, thế nào, cái gì?

Ba yếu tố này tạo ra “golden gate” - vòng tròn vàng, với tâm là “tại sao”, tiếp đến “thế nào”, và ngoài cùng là “cái gì”. Đây là một khái niệm mình học được từ trong cuốn sách “Bắt đầu với câu hỏi tại sao” của tác giả Simon Sinek.

Đây là một cách diễn giải gần gũi và dễ hiểu hơn của những thuật ngữ thường được sử dụng trong giới kinh doanh, quản trị: chiến lược và chiến thuật.

Trong thực tế, chúng ta thường xem xét từ ngoài vào trong, cái gì trước, rồi thế nào, cuối cùng mới nghĩ sâu là tại sao (thậm chí không nghĩ về lý do tại sao luôn).

Ví dụ như: Nếu mình chọn chuyển việc về công ty A. Những suy nghĩ trong đầu chúng mình thường là:

• Về đó có những “cái gì”: Vị trí, phạm vi công việc, quyền và nghĩa vụ, lương bổng…

• Mình sẽ làm việc ở đó “như thế nào”: Đi làm bằng xe máy hay xe bus, áp dụng kinh nghiệm đã có hay phải học thêm kiến thức mới, có sử dụng ngoại ngữ hay không, ưu tiên sự cẩn trọng chăm chỉ hay sự linh hoạt sáng tạo, có ai kèm cặp hỗ trợ mình không…

• Vì sao mình chọn về đó: Động lực nào thúc đẩy mình? Vì muốn làm gần nhà để có thể đưa đón con đi học, muốn kiến tạo nền vững cho sự nghiệp mới, muốn kiếm tiền trả nợ để được tự do hơn, muốn làm công ty lớn để bố mẹ gia đình tự hào…

Thực tế, khi đứng trước lựa chọn, chúng ta thường suy nghĩ về những điều này, thậm chí vô thức, và chúng sẽ xoắn quyện với nhau nếu mình không chủ đích phân tách rõ ràng: Cái gì? Như thế nào? Vì sao?

Vấn đề là ở chỗ, nhiều khi chúng ta đưa ra quyết định khi chỉ mới hiểu sơ sơ về “cái gì”, “như thế nào”, mà không xác định rõ vì sao mình chọn. Tệ hơn nữa, thậm chí chỉ mới biết “cái gì” đã chọn luôn, khi chưa hiểu sẽ làm như thế nào, chứ đừng nói tới đã rõ lý do hay chưa.

Lướt mạng xã hội là một ví dụ. Khi dành thời gian vài tiếng đồng hồ xem hết tin này tới tin khác, chúng ta đang chỉ quan tâm tới “cái gì”, tức là hàng loạt các video ngắn liên tiếp hấp dẫn, gần như không dừng lại tự hỏi mình đang làm việc đó “như thế nào” (ngoẹo cổ, tê tay, mắt mỏi, thời gian trôi vùn vụt, mất tập trung, bỏ dở cuốn sách…), và chắc chắn không xác định được “vì sao” mình làm việc đó.

Thứ tự nên cân nhắc, theo tác giả Simon Sinek (và mình hoàn toàn đồng tình) là: Vì sao - Như thế nào - Cái gì.

Thứ tự này giúp chúng ta đưa ra các quyết định một cách chắc chắn và dễ dàng hơn nhiều. “Vì sao” là phần ít thay đổi, “Như thế nào” có thể điều chỉnh, “Cái gì” hoàn toàn có thể thay đổi nhanh chóng mà không cần quá lăn tăn.

Ví dụ:

Mình cần phải học tiếng Trung.

Mình sẽ không lao vào tìm tài liệu, đăng ký khóa học ngay. Bởi vì đó là “cái gì”, là phương tiện, là thứ mình sẽ sử dụng. Mà “cái gì” thì có rất nhiều, muốn kiểu nào có kiểu đó.

Mình làm ngược lại:

• Đầu tiên, xác định thật rõ VÌ SAO mình muốn học, thật chắc chắn về động lực này bởi vì đây chính là tầm nhìn;

• Học như thế nào? Mình sẽ học qua online, buổi tối và cuối tuần, tự học nhưng có sự kèm cặp nhất định của giáo viên, tập trung vào từ vựng, viết, và phát âm trước.

• Học cái gì? Đây mới là bước chọn khóa học vừa túi tiền, tải tài liệu, mua sách…

Đôi khi vì hào hứng học ngoại ngữ, chúng ta có thể tải hàng trăm tài liệu, hoặc rút tiền mua một khóa học đắt đỏ với suy nghĩ sẽ đạt được mục tiêu nhờ chúng. Thành thật là, mình thấy cách đó không hiệu quả. Rồi rất sớm thôi, nhiệt huyết đó tan biến, hàng núi tài liệu sẽ nằm yên ở một góc nào đó trong máy tính. Rồi lại có ai đó chia sẻ tài liệu, và chúng ta lại tải về.

Trong ba yếu tố: Vì sao - Thế nào - Cái gì, việc thay đổi cái gì là rất dễ dàng và không cần quá băn khoăn. Ít nhất với mình là như vậy. Những lần “quay xe khét lẹt” của mình hầu hết liên quan tới “cái gì”, một số ít khác liên quan “thế nào”, nhưng “vì sao” thì luôn giữ vững.

Ví dụ với các kênh nội dung của In Metime: Mình từng thêm bớt chuyên mục, tạm dừng kênh mạng xã hội (rồi quay lại), tần suất cũng đã có lần điều chỉnh, nhưng cách mình truyền tải những câu chuyện, bài học của bản thân gần như không đổi, và nhất là mình vẫn giữ nguyên vẹn lý do mình đã bắt đầu.

Tóm lại, “cái gì” nếu cần đổi cứ thoải mái đổi, “như thế nào” cần ổn định hơn, và lý do “vì sao” nên rất chắc chắn rõ ràng xuyên suốt.

2. Thác nước (Waterfall) và Linh hoạt (Agile)

Theo ngôn ngữ chuyên môn quản trị dự án, hai từ này là “Waterfall” và “Agile”.

Nói nôm na là như này:

• Kiểu thác nước: Một mục tiêu chúng ta biết rõ, có hình dung chính xác về cách mình sẽ làm, những gì mình cần đạt được, đã xác định thời gian cụ thể. Suốt quá trình gần như không có thay đổi, nói đúng hơn là hiếm khi chấp nhận sự thay đổi.

Ví dụ: Bạn chỉ còn đúng 3 tháng để thi IETLS, cần đạt 6.5 để đủ điểm nộp hồ sơ cao học. Khi đó, bạn cần lập kế hoạch rất rõ ràng cụ thể cho từng tuần từng tháng, xác định tài liệu ngay từ đầu, thậm chí cần thuê người kèm cặp với lịch trình sát sao.

Trong suốt ba tháng ấy, có ai đó giới thiệu với bạn một giáo viên mới hoặc bộ tài liệu mới, khả năng cao bạn sẽ từ chối vì như vậy có thể khiến bạn chệch khỏi kế hoạch ban đầu.

• Kiểu Agile (linh hoạt, vòng lặp): Thường áp dụng với mục tiêu có phần mơ hồ, chưa thật sự xác định rõ ràng được mọi yếu tố ngay từ đầu. Quá trình thực hiện được tiến hành thành từng vòng lặp nhỏ để có phản hồi, rút kinh nghiệm. Cứ sau khoảng thời gian ngắn, chúng ta cần nhìn lại tình hình để đánh giá, điều chỉnh, và sẵn sàng với sự thay đổi.

Ví dụ: Mình học tiếng Trung. Ban đầu mình chọn một khóa online của người Trung Quốc dạy, sau khi trải nghiệm thấy không phù hợp, khó để theo được, mình chuyển sang một khóa online do người Việt Nam dạy và thấy ổn hơn rất nhiều.

Sở dĩ mình không thể chọn được chính xác ngay từ đầu vì chưa có kinh nghiệm, chưa hình dung được gì về tiếng Trung, và vì mình có nhiều thời gian để học, không học vì thời điểm bắt buộc nào trước mắt.

Trong thực tế cuộc sống, hầu hết các mục tiêu của chúng ta đều có thể sử dụng phương thức vòng lặp (Agile) vì vồn dĩ cần linh hoạt và hoàn toàn có thể chấp nhân sự thay đổi. Nhưng tâm lý chung lại thường cố gắng muốn có một kế hoạch chi tiết, chính xác, tìm được tài liệu tốt nhất, khóa học tốt nhất, bí quyết “chân ái” rồi mới bắt đầu - như cách của thác nước.

Đây là lý do chính khiến chúng ta không dám bắt đầu bởi chưa cảm thấy tự tin với những gì mình có. Chưa vạch ra được lộ trình cách thức rõ ràng nên không dám đặt những bước chân đầu tiên. Chờ đợi, chờ đợi mãi, thời gian trôi qua mà vẫn ở vạch xuất phát.

Đừng như vậy bạn ạ. Cứ bắt đầu. Đưa mình vào những vòng lặp Agile linh hoạt, sau đó liên tục đánh giá, cải tiến, thay đổi để làm tốt hơn, và càng ngày càng gần hơn với mục tiêu ban đầu.

3. Cuộc đời là một chuỗi những sự tình cờ

Mình tin vào may mắn, và cũng tin vào những sự tình cờ.

Có rất nhiều điều, chúng ta tưởng là bản thân đang kiểm soát, vì mình mà điều đó xảy ra, kỳ thực chúng đều là sự tình cờ.

Tình cờ mình gặp gỡ chồng mình trên một diễn đàn Internet rồi sau đó mới gặp nhau ngoài đời và kết hôn;

Tình cờ mình nhìn thấy dòng trạng thái của bạn mình nói công ty bạn ấy đang tuyển quản lý dự án nên mình đăng ký mà chưa hề biết gì về quản lý dự án, để rồi công việc đó trở thành nền tảng cho cả sự nghiệp của mình tới giờ;

Tình cờ làm chung một công ty khiến mình và cô bạn đại học thành thân nhau như hình với bóng dù trước đó chỉ bạn bè bình thường;

Tình cờ mình “comment dạo” trên một nhóm Facebook để rồi sau đó dù mình rời nhóm, vẫn có những người bạn, người em biết mình từ nhóm đó ngày ngày đọc bài blog mình viết;

Tình cờ vũ trụ này đã giúp mình và bạn “va” vào nhau giữa tám tỷ người trên đời này, giữa bao nhiêu những chủ đề khác mình lẽ ra đã viết nhưng không phải điều bạn quan tâm, và ngược lại, vô số những blog trên mạng, bạn lại đang đọc dòng chữ này như thể chúng mình trò chuyện cùng nhau;

…

Chúng ta cứ lên kế hoạch, cứ đặt mục tiêu, cứ ra quyết định và nỗ lực bằng tất cả những gì có thể. Phần còn lại, hãy cứ để may mắn, sự tình cờ, và vũ trụ lên tiếng.

Cầu mong chúng ta đều sẽ “học được cách chấp nhận những điều mình không thể thay đổi, có lòng can đảm để thay đổi những điều mình có thể thay đổi, và quan trọng nhất, đủ khôn ngoan để phân biệt chúng” (Mục sư Reinhold Niebuhr).

Xin được kết lại bài viết này bằng một câu trong cuốn sách “Bắt đầu với câu hỏi tại sao” (Simon Sinek) mình đã tô đậm, gạch chân:

Hãy tìm ra lý do sâu thẳm cho hành trình của mình, và đừng quá băn khoăn vì sao con đường mình đi không giống như người khác hoặc không giống tưởng tượng ban đầu.

Bằng cách ấy, chúng ta có thể vừa yên tâm với tầm nhìn xa, vừa có thể cho phép mình luôn được nuôi dưỡng đâu đó một chút… bốc đồng.

Thân mến,

Tố Uyên.

Cách đây gần chục năm, lúc mới rón rén tìm đường phát triển ở nghề quản lý dự án, thứ đầu tiên mình quyết ôm sách vở đi học là: Tiếng Trung.

Lý do là bởi ở dự án đầu tiên mình quản lý lúc ấy, đối tác làm cùng là một công ty Trung Quốc. Hàng ngày bọn mình giao tiếp bằng tiếng Anh. Tiếng Anh của mình hồi đó rất tệ, vừa nói vừa khoa chân múa tay tán loạn, nhưng không hiểu sao mình không nghĩ tới việc học tiếng Anh, mà quyết chí học hẳn tiếng Trung.

Mình không nghĩ quá xa, chỉ muốn làm thật tốt dự án đó, nói được chút tiếng Trung với đối tác chắc sẽ tốt hơn chứ?

Thế là mình đăng ký một khóa vỡ lòng trên mạng, ngày ngày học theo. Được khoảng vài tháng thì mình từ bỏ vì dự án kết thúc, mình lại tìm thấy thứ khác cần kíp hơn phải học (chứng chỉ chuyên môn), quan trọng nhất là không tìm thấy động lực thực sự, rõ ràng câu hỏi vì sao.

Mình “chia tay” tiếng Trung với những ấn tượng tiêu cực đủ khiến mình tin tưởng rằng sẽ không bao giờ quay trở lại: khó, không hợp, không phục vụ rõ ràng cho công việc.

Gần đây, khi tiếng Anh đã ổn ổn, bỗng dưng mình loay hoay không biết nên học gì tiếp theo. Đặt lên bàn cân mấy ngoại ngữ: Nhật, Hàn, thậm chí cả tiếng Pháp, tiếng Tây Ban Nha cũng nằm trong danh sách. Nghiên cứu mãi, cân nhắc mãi vẫn không chọn được vì có nhiều tiêu chí riêng mình đặt ra mà một trong số ngoại ngữ trên không đáp ứng được.

Kết quả chỉ ngã ngũ khi mình chấp nhận một lần nữa tìm hiểu về tiếng Trung và ngỡ ngành nhận ra đó là sự lựa chọn hợp lý nhất lúc này, hoàn toàn không có gì giống với ấn tượng cũ.

Tiếng Trung vẫn vậy, nhưng mình đã thay đổi. Hoàn cảnh thay đổi, thị trường lao động và ngành của mình thay đổi, thậm chí nguồn lực mình có về thời gian và tài chính cũng khác. Mấy tháng vừa qua, càng học mình càng cảm thấy đây là lựa chọn đúng đắn. Sẽ thật đáng tiếc biết bao nếu mình cứ sống mãi với những ấn tượng cũ và không đưa tiếng Trung trở lại danh sách lựa chọn.

Đó chỉ là một trong số rất nhiều trải nghiệm của mình với công thức rất giống nhau:

Trong bài blog này, mình sẽ chia sẻ với bạn suy nghĩ của mình về một cách đã trở thành quen thuộc mỗi lần mình phải tìm kiếm phương án và lựa chọn: Quay trở lại với lựa chọn tưởng chừng đã cũ.

1. Chúng ta có rất nhiều điều “tưởng chừng đã cũ”

Nếu lật lại hành trình đã qua, từ lúc còn nhỏ, tới học phổ thông, đại học, rồi đi làm… Có rất nhiều thứ chúng ta đã:

• Từng học, làm, trải nghiệm nhưng sau đó không phát triển tiếp hoặc không dùng tới nữa. Chuyên ngành đại học là một ví dụ, rất nhiều bạn (trong đó có mình) đang làm một công việc chẳng liên quan tới tấm bằng đại học.

• Từng thử nhưng chán hoặc thất bại nên từ bỏ và… sợ luôn. Ví dụ như tiếng Trung đối với mình hiện tại, tiếng Anh với mình của vài năm trước.

• Rất muốn làm nhưng vì ai đó ngăn cấm, chê trách phê bình, hoặc luôn nghĩ mình không đủ giỏi để làm, ví dụ như mình trước giờ vẫn nghĩ không hề biết vẽ dù khá thích, từ nhỏ chỉ biết trang trí hình vuông, vẽ gì cũng xấu.

…

Chúng ta thường đặt ra những câu hỏi: Giờ mình làm gì? Học gì? Có lựa chọn tốt đẹp nào ngoài kia mà mình không biết?

Nhưng sự thật là, chúng ta đã từng chạm tới, nghĩ tới, trải qua hầu hết những lựa chọn phổ biến nhất, tốt nhất, hợp nhất với con đường của mình rồi. Những lựa chọn chẳng đến từ hư không, đa phần đều vì có liên quan tới một sự kiện hoặc một mối quan hệ nào đó.

Chúng ta biết nó đấy, nhưng đi lướt qua nó, cất nó vào sâu trong quá khứ và không coi trọng những lựa chọn đã cũ ấy mà thôi.

Mình vẫn luôn tin rằng, tương lai được tạo nên từ câu chuyện của mỗi người trong quá khứ. Thứ cần tìm, điều cần làm, thực ra vẫn ở đó một cách hiển nhiên. Cứ lật lại từng trang sách của thuở nhỏ, của thời thanh xuân, của những tháng năm từng lăn lộn, có rất nhiều điều tưởng chừng đã cũ sẽ chính là điều chúng ta có thể lựa chọn để đi tiếp những ngày trước mắt.

Những lựa chọn tốt nhất, thực ra là điều chúng ta từng chọn nhưng bỏ lại, hoặc điều rất muốn nhưng chưa từng dám chọn, hoặc vì quá sợ thất bại một lần nữa nên không dám bắt đầu thêm.

2. “Điều đã cũ” là điều chúng ta hiểu nhất trong số các lựa chọn

Đặt các ngoại ngữ lên bàn cân, rõ ràng mình hiểu tiếng Anh nhất vì từng dành cả chục năm phổ thông để… học ngữ pháp cơ mà. Dù vài năm trước không nghe được nói được, đúng kiểu “câm điếc”, mình vẫn biết đó là thứ tiếng mình có lợi thế nhất để biến nó thành “dùng được”. Muốn học ngoại ngữ nào mới, mình cũng nên chờ tới nghĩ đã sử dụng được tiếng Anh.

Đã làm quản lý dự án phần mềm tới gần chục năm, đã khá thông thạo và có vị trí nhất định, mình vẫn cảm thấy viễn thông là gốc rễ của mình. Đó là ngành mình được học suốt năm năm, rồi đi làm gần năm năm sau đó. Giờ đây mình có thể học về rất nhiều thứ, nhưng rõ ràng viễn thông là điều mình hiểu nhất.

Khi bắt đầu nghĩ tới việc sáng tạo nội dung, mình đọc khá nhiều về xu hướng. Mình biết lợi thế của việc làm Youtube, của định dạng video (nhất là video ngắn), rồi Instagram với hình ảnh đẹp, Tiktok với sự phát triển bùng nổ, Facebook với nhiều triệu người dùng…

Chỉ có điều, mình chưa từng có kinh nghiệm, chưa hiểu gì về quay video, biên tập âm thanh hình ảnh, mình chỉ từng viết mà thôi. Đó là điều mình hiểu nhất, có trải nghiệm nhất, là “điều đã cũ” vì mình từng viết thơ viết truyện gửi báo từ ngày còn nhỏ. Viết là một “điều đã cũ” của mình.

…

Trên cuộc đời này, những lối rẽ là vô cùng. Đôi khi, điều khiến chúng ta hoang mang khó xử không phải vì không có lựa chọn, mà vì quá nhiều lựa chọn bày ra trước mắt, không biết cầm lấy cái gì và đặt xuống cái gì.

Bản thân mình, bất cứ khi nào có thể, mình sẽ ưu tiên những “điều đã cũ”. Lý do đơn giản bởi vì, đó thường là điều mình hiểu nhất, từng có trải nghiệm thực tế, những điều khác thì không. Sự bóng bẩy, tốt đẹp của những lựa chọn khác chỉ bởi chúng ta chưa từng trải nghiệm chúng mà thôi.

Lựa chọn nào cũng có cơ hội và khó khăn. Không thể kết luận đâu là con đường chắc thắng. Nhưng đưa ra một lựa chọn chỉ dựa trên cảm tính, không có trải nghiệm là dấu hiệu “nguy hiểm” bậc nhất dẫn tới thất bại. Cách để giảm thiểu rủi ro, với mình, là ưu tiên một điều “tưởng chừng đã cũ”.

3. Đừng sợ quay trở lại bởi bản thân bạn đã khác rồi

Một lý do lớn khiến chúng ta bỏ lỡ rất nhiều lựa chọn tốt là vì hội chứng “chim sợ cành cong”.

Từng bị chê học toán dở, nên cả đời tin rằng mình không thể nào làm công việc liên quan con số. Từng học tiếng Anh nhiều lần nhưng không đạt được kết quả gì, nên mặc định mình kém ngôn ngữ, không bao giờ thành thạo được. Từng đi làm một ngành và gặp thất bại, nên chuyển ngành, và thế là bỏ luôn chuyên môn không quay lại.

Chúng ta đã từng thử rất nhiều, cũng từng thất bại rất nhiều (nếu không nói là phần lớn), để rồi bỏ qua luôn lựa chọn đó.

Nhưng thực ra, thời gian qua đi, bản thân chúng ta đã khác. Kiến thức nhiều lên, kinh nghiệm dày dặn hơn, kỹ năng phong phú hơn, ngay cả sự kiên định về tâm lý cũng khác nhiều.

Thử thách vẫn vậy, nhưng con người đã khác.

Có một câu chuyện mình rất ấn tượng, đại ý thế này: Một chú voi nhỏ bị xích, nó cố gắng thoát ra nhưng không thể. Thời gian dài trôi qua, chú voi đã lớn, người ta cũng vẫn sử dụng sợi xích cũ nhưng nó đã không còn cố gắng để thoát ra nữa mặc dù hiện tại sức nó đã có thể dễ dàng phá xích.

Có rất nhiều nỗi sợ, niềm tin, ấn tượng về thất bại in hằn trong chúng ta từ nhiều năm trước. Tới sau này, dù bản thân đã trưởng thành mạnh mẽ hơn nhiều, chúng ta vẫn giống chú voi kia, không bao giờ còn thử phá xích nữa.

Bằng chứng là dù hàng chục năm học tiếng Anh vẫn “câm điếc”, chỉ sau một năm thay đổi cách học, mình đã giao tiếp khá tốt để phục vụ cho công việc.

Bằng chứng nữa là lần thứ hai quay trở lại với tiếng Trung, mình vẫn thấy rất khó nhưng đã vui hơn, biết cách lọc lựa tài liệu, biết chọn cách học nên mọi thứ dễ chịu hơn nhiều.

—

Trước đây, khi nghĩ về điều muốn học, muốn làm, tìm kiếm hướng đi cho tương lai, mình thường lục tung cách người khác làm, điều người khác, hướng người khác chọn. Giờ mình ít khi như vậy, bởi mình tin trong hành trình đã qua ẩn chứa rất nhiều cơ hội lớn mà trước đây mình đã bỏ qua hoặc không đủ sức theo đuổi.

Có một số điều đúng là mới mẻ, nhưng phần lớn là những điều đã cũ mình từng “chạm” vào trước đây.

Trở lại với một niềm tin cũ, sở thích cũ, niềm khao khát cũ, chuyên môn cũ, kỹ năng cũ… không chỉ giúp mình viết lại quá khứ mà còn tạo ra nhiều cơ hội cho tương lai. Mình thực sự thấy rằng, câu trả lời cho băn khoăn của chúng ta thường ở rất gần, thậm chí nó vẫn luôn ở đó, ngay trước mặt, ngay trong tiềm thức, ngay trong nỗi e ngại chúng ta vẫn cố gắng né tránh.

Nói cách khác, chúng ta vẫn luôn biết mình cần phải làm gì, chỉ là có dám đối mặt với đáp án ấy hay không mà thôi.

Chúc chúng ta luôn có đủ dũng cảm và quyết tâm, không chỉ để tiến về phía trước, mà đôi khi là để quay trở lại với một điều đã cũ.

Thân mến,

Tố Uyên.

Mỗi lần mình nói mấy câu không đầu không cuối khiến chồng mình ngơ ngác chẳng hiểu mình muốn bày tỏ gì, mình lại bảo: “Mấy câu dzô tri thôi, đừng bận tâm”.

Đôi lần ngồi quán cafe ở bàn cạnh cửa sổ, chống tay nhìn ra ngoài đường xe cộ nườm nượp, tự dưng nghĩ mình cũng may mắn ghê mới có được những giây phút bình yên thế này, mình cười ngây ngốc. Rồi mình tưởng tượng ai đó nhìn thấy mình trong bộ dạng ấy, hẳn người ta sẽ nghĩ “Trời! Sao cười vô tri thế kia?”, và thế là mình lại bật cười.

Mình đi làm, mang tiếng là quản lý của mấy chục người, nhưng cũng chỉ là một con bé ba mấy tuổi đầu thôi. Có cái mình biết, và vô số điều mình không biết. Nhiều lắm những lần mình đặt ra những câu hỏi ngu ngơ cho sếp, thậm chí cho nhân viên của mình, vì mình không biết thật. Làm sao để vượt qua cảm giác sợ hỏi, sợ mọi người biết là mình không biết? Đó là tự nhủ: Nào, đi hỏi một câu vô tri nào.

Bài blog hôm nay, mình quyết định sẽ viết về sự “vô tri” này. Mình không có mục tiêu gì đặc biệt cho bài viết, không dàn ý, và chắn chắn mình cũng không biết xếp nó vào thể loại nào, phát triển bản thân, phát triển sự nghiệp, hay gì nữa?

Chỉ là đột nhiên, mình nhận ra cuộc sống của mình được lấp đầy một phần vì những sự vô tri như thế. Và biết đâu, chính nhờ nó mà mình có được những gì mình đang có hôm nay?

Mình kể cho bạn một chuyện. Gần đây mình đọc sách của một tác giả Trung Quốc tên là Lý Thượng Long. Sinh năm 1990, tức là gần với lứa tuổi của mình (nếu bạn chưa biết, mình sinh năm 1989), tác giả Long đã xuất bản rất nhiều sách và đều thuộc top bán chạy. Bạn ấy từng là giáo viên tiếng Anh, rồi sáng lập một trung tâm dạy tiếng Anh trực tuyến rất lớn. Sau này, Long tiếp tục khởi nghiệp với một công ty khác về giáo dục. Không chỉ là giáo viên, nhà văn, chủ doanh nghiệp, Lý Thượng Long còn là nhà sản xuất phim.

Với sách của Long, có hai luồng ý kiến. Một bên là những người bài trừ, nói rằng những gì Long viết chỉ giống như kiểu “súp gà cho tâm hồn”, nghĩa là câu chuyện truyền cảm hứng nửa vời, đọc rồi quên ngay. Một bên là những người vô cùng mến mộ, yêu thích, và thực sự muốn mình có can đảm phấn đầu nỗ lực giống như những gì Long đã làm. Mình thuộc nhóm thứ hai.

Lý do là bởi vì: Những cuốn sách, bài viết của Lý Thượng Long thực sự phản ánh cách bạn ấy sống và làm việc. Vì nhìn thấy nỗ lực và thành quả bạn ấy có được NGOÀI VIỆC VIẾT, nên mình tin. Ngược lại, mình không tin tưởng vào người nói nghe hay ho nhưng không có bằng chứng nào về cách họ áp dụng những điều đó vào công việc và cuộc sống của họ. Cách họ sống, và những gì họ viết, hai điều này phải tách biệt độc lập nhưng phản ánh qua lại lẫn nhau.

Ví dụ như:

• Người nói về nuôi dạy con cái, tâm lý trẻ em, phương pháp làm cha mẹ nhưng chưa bao giờ kết hôn, chưa có con cái thì dù họ có nền tảng khoa học lý luận tới đâu, mình cũng không tự thuyết phục được bản thân tin tưởng vào họ.

• Người viết về sự bền bỉ, nhưng mình chẳng nhìn thấy họ thể hiện sự bền bỉ ở bất cứ khía cạnh nào trong cuộc sống, mình sẽ không tin dù họ viết hay và chí lý thế nào.

• Người khuyên người khác về phát triển sự nghiệp, cách chuyển việc, mẹo phỏng vấn, trong khi mình tìm hiểu thấy họ quá lâu rồi không đi làm doanh nghiệp, chỉ làm nội dung đã rất nhiều năm. Vậy mình dựa vào đâu để tin điều họ khuyên bảo?

…

Khi vô tình đọc cuốn sách đầu tiên của Long, mình lên mạng tìm hiểu về công việc cậu ấy đã làm, những gì cậu đã gây dựng được trong sự nghiệp giáo dục, hành trình cuộc đời… Sau đó, không có sau đó nữa, vì mình lên ngay Tiki đặt hết sách của Long về đọc. Súp gà thì sao chứ? Mình thích món súp gà này.

Chắc hẳn trên đời này sẽ có người không đồng tình với lựa chọn của mình, thậm chí coi thường lựa chọn ấy vì với họ, thứ văn học của Long không có giá trị. Nhưng mình mua, mình đọc và học vì thấy chúng có giá trị với mình, và thế là đủ. Dù lựa chọn đó trong mắt một số người, là VÔ TRI.

Chuyện khác nữa nhé. Đu thần tượng (idol). Mình từng kể trong nhiều bài viết rằng, mình là một “fan girl”, hâm mộ nhóm nhạc Hàn Quốc Super Junior từ mười mấy năm rồi. Như chồng mình từng hỏi: “Em có trong số những người từng lên sân bay đón thần tượng rồi khóc ngất đi đó không?”. “Có”. Đơn giản là có. Tự tin trả lời “có”.

Mình từng rơi nước mắt trong một buổi tối tháng ba ở Sài Gòn, giữa tiết trời se se lạnh và giữa mười lăm nghìn người bạn không quen cùng nhau hát vang một bài hát cũ cùng thần tượng, trong đầu như sống lại những ngày tháng thanh xuân của nhiều năm trước. Để có được khoảnh khắc ấy, mình phải bỏ tiền mua vé buổi biểu diễn, mua vé máy bay, đặt phòng khách sạn và các chi phí đi lại ăn ở suốt mấy ngày. Mình có vô tri không? Chắc hẳn với nhiều người, câu trả lời là có.

Sau này, mình “đu” một chương trình nội địa, cũng cuồng nhiệt chẳng kém gì nhóm nhạc Hàn Quốc kia, dù mình đã ở lứa tuổi “băm mấy lần”. Ngày mua vé, mình hụt, dù đã thuộc lòng mấy chục bài hát để sẵn sàng “quẩy”.

Về nhà, mình bỏ cơm, nằm ủ ê. Quá tuyệt vọng, mình bù lu bù loa, đòi chồng và em trai “đập” tiền tiết kiệm vào ngân hàng tài trợ để có cơ hội có vé miễn phí. Mình có vô tri không? Trong mắt chồng và em trai mình, là có. Và họ đang chiều theo sự vô tri ấy của mình (dù họ bảo nhau là “không ngờ đến mức này”).

Vô tri là gì nhỉ? Nếu vô tri nghĩa là làm những việc có vẻ vô nghĩa trong mắt một số người, là đưa ra những lựa chọn không ai hiểu, là thoải mái thể hiện rằng mình còn nhiều điều chưa biết để sẵn sàng đặt ra một “câu hỏi ngơ ngơ”, thì mình nghĩ vô tri chính là bí quyết cho cuộc sống mình đã có.

Tất nhiên, vô tri cũng có nhiều kiểu. Nhưng miễn là không ảnh hưởng tới ai, không làm hại ai, không trở thành tác nhân xấu cho xã hội, thì cứ vô tri cũng có sao, đâu có gì phải ngại ngùng, bạn có thấy thế không?

Vô tri, đôi khi đồng nghĩa với đơn thuần, tò mò, lạc quan, thiếu hiểu biết (nhưng không cho rằng mình biết tất cả), bốc đồng, cảm hứng… Là tất cả, cùng một lúc.

Chà! Thật mừng vì sau khi trải qua tất cả những gì đã trải qua, mình vẫn là mình với sự vô tri như thế này.

Cảm ơn bạn nha, vì đã dành thời gian đọc bài viết không đầu không cuối này của mình.

Hẹn gặp bạn trong một bài viết nào đó khác trong tuần sau!

Tố Uyên.

Có rất nhiều tấm gương cổ vũ chúng ta nên theo đuổi mục tiêu đến cùng.

Đó là nhà văn J.K.Rowling kiên trì viết nên bộ sách “để đời” Harry Potter sau khi không thành công với nhiều tác phẩm trước đó. Ngay cả Harry Potter cũng chỉ được phát hành sau lời từ chối của hàng chục nhà xuất bản;

Đó là ca sỹ Taylor Swift, không từ bỏ sự nghiệp âm nhạc sau nhiều trắc trở, thậm chí bị vùi dập bởi nền công nghiệp âm nhạc Mỹ và những đối thủ cạnh tranh và một bộ phận khán giả kém văn minh;

Đó là hầu hết những tấm gương khởi nghiệp, dồn tất cả tài sản của mình vào một ý tưởng, trải qua vô vàn khó khăn nhưng kiên quyết không từ bỏ để rồi cuối cùng gây dựng nên những đế chế triệu đô…

Có điều, đó không phải toàn bộ bức tranh.

Có một câu hỏi khác hiếm được đặt ra hơn nhưng cũng quan trọng không kém việc cổ vũ kiên trì với mục tiêu đó là:

Mình từng kiên trì theo đuổi sự nghiệp làm quản lý dự án công nghệ dù vấp phải nhiều trở ngại vì có con nhỏ, theo đuổi công việc mới khi đã 28 tuổi; nhưng mình cũng từng bỏ dở việc thi chứng chỉ phân tích tài chính sau khi trượt một lần;

Mình từng kiên trì học nói tiếng Anh bằng cách trò chuyện với cô giáo 30 phút mỗi ngày lúc năm giờ sáng, khi thức dậy còn mơ màng vừa học vừa ngáp; nhưng mình cũng từ bỏ tiếng Hàn sau ba tháng;

Mình vẫn đang kiên trì viết blog và làm podcast mỗi tuần, nhưng đã từ bỏ ghi hình để đăng trên Youtube;

Bằng trải nghiệm cá nhân, mình sẽ chia sẻ với bạn cách mình phân tích và đưa ra quyết định tiếp tục cố gắng thêm một chút hay sẽ dừng lại mỗi khi gặp bế tắc với mục tiêu. Một cách ngắn gọn, đó là bốn câu hỏi:

• Lúc này có lựa chọn thay thế nào tốt hơn không?

• Bạn đã thực hiện đủ thời gian cam kết lúc đầu chưa?

• Năm 80 tuổi nhìn lại, bạn sẽ biết ơn hay hối tiếc vì quyết định từ bỏ hôm nay?

• Điều bạn cần làtừ bỏ hay một quãng nghỉ ngơi?

1. Lúc này có lựa chọn nào tốt hơn không?

Từ bỏ cũng được. Nhưng từ bỏ kế hoạch này, bạn có lựa chọn nào tốt hơn để thay thế không? Khi bỏ một điều, chúng ta phải chắc chắn việc từ bỏ đó có ích lợi, tức là dừng lại để nhường chỗ cho lựa chọn tốt hơn. Nếu dừng lại nghĩa là… thôi, không làm gì hết thì không nên bỏ.

Mỗi sự lựa chọn đều đi kèm chi phí cơ hội. Một cách đơn giản nhất, chi phí cơ hội là những gì chúng ta đã bỏ lại do đã lựa chọn theo hướng này. Chi phí cơ hội càng cao, càng cần phải cân nhắc khi lựa chọn và từ bỏ.

Ví dụ: Bạn đã hoàn thành chương trình đại học bốn năm, nhưng muốn bỏ hướng đó để theo đuổi con đường nghề nghiệp khác. Vậy triển vọng của con đường mới phải tốt hơn hẳn đường đang có, nếu không chi phí cơ hội rất khó để gỡ gạc công sức, thời gian và tiền bạc đã tốn vào bốn năm đại học.

Bạn muốn nghỉ việc để chuyển sang công ty mới. Nếu ở nơi mới có triển vọng phát triển tốt hơn, thu nhập cao hơn khoảng 20-30% trở lên, nó đáng được cân nhắc. Nhưng nơi mới mọi yếu tố về môi trường và cơ hội tương đương nơi cũ, thu nhập chỉ cao hơn 5%, vậy khi chuyển sang nơi mới bạn sẽ phải chịu chi phí cơ hội vì đã từ bỏ nơi cũ - nơi bạn đã thông thuộc con người và quy trình, có nhiều mối quan hệ, và dễ có cơ hội được cất nhắc do đã có thâm niên.

Khi định từ bỏ, hãy chắc chắn bạn làm vậy vì có lựa chọn khác tốt hơn để theo đuổi. Đừng bỏ chỉ bởi muốn bỏ hoặc suy nghĩ cứ bỏ đã tính sau. Việc từ bỏ lúc nào cũng dễ dàng hơn cố gắng vượt qua và tiếp tục. Vì thế, hãy tăng độ khó cho nó bằng cách bắt mình phải trả lời được câu hỏi trên.

2. Bạn đã thực hiện đủ thời gian cam kết lúc đầu chưa?

Khi bắt đầu viết blog, mình tự đặt ra mốc thời gian cho bản thân là sau một năm. Sau một năm, mình sẽ xem xét lại việc viết có mang lại cho mình niềm vui hoặc ý nghĩa nào không? Mình sẽ không từ bỏ trước đó bất kể gặp phải trở ngại nào để tránh việc từ bỏ quá sớm, trước khi nhìn thấy thành quả. Sau đúng một năm, với những gì đã trải qua và gặt hái được, mình nhìn thấy ý nghĩa của mục tiêu này nên quyết định sẽ đi tiếp.

Khi đặt mục tiêu thi chứng chỉ phân tích tài chính CFA năm 2019, mình tự nhủ sẽ cho bản thân thời gian một năm để theo đuổi mức độ 1 của chứng chỉ này, sau đó mới cân nhắc tiếp có học tiếp mức độ 2 và 3 không. Kết quả là mình trượt luôn mức độ 1. Quan trọng hơn, mình không thấy học hỏi được đúng những gì mình cần cho công việc.

Vì thế, khi mình từ bỏ, điều quan trọng không hẳn vì mình trượt. Nếu nó thực sự quan trọng và mình thấy có ý nghĩa sau một năm trải nghiệm, mình sẵn sàng ôn tiếp để thi lại.

Hãy quyết định về thời gian cho dự án cá nhân của mình và chỉ cân nhắc từ bỏ hoặc không khi đã đi qua đủ thời gian đã cam kết lúc đầu. Trước thời hạn đó nếu bạn gặp khó, đơn giản là không cho phép mình từ bỏ.

Có rất nhiều thành quả chúng ta chỉ nhìn thấy sau thời gian đủ dài, khối lượng công sức đủ nhiều, và đôi khi còn phải có đủ thời gian để may mắn xuất hiện.

3. Năm 80 tuổi nhìn lại, bạn sẽ biết ơn hay hối tiếc vì quyết định hôm nay?

Năm 2021, đúng vào dịch Covid, mình vừa học MBA, vừa ôn thi một chứng chỉ quốc tế khó, trong khi bản thân gặp vấn đề về sức khỏe tinh thần. Nhiều buổi tối ngồi giữa đống sách vở, mình lại tự hỏi: Vì sao phải khổ thế này? Nhiều người có cần học hành thi thố như này đâu vẫn có công việc? Học xong rồi liệu có thêm cơ hội nào tốt không hay mọi thứ vẫn thế?

Tấm neo đã kéo mình kiên trì với kế hoạch hồi ấy là một câu hỏi mình cứ tự chất vấn bản thân nhiều lần:

Tưởng tượng về bản thân mình của tương lai là một cách để thoát khỏi những suy nghĩ bốc đồng, cảm tính của hiện tại. Hãy nghĩ về mình của nhiều năm sau này khi nhìn lại và đánh giá, liệu mình có đồng tình với quyết định từ bỏ hay không?

Điều này thật sự không dễ chút nào. Nhưng thật kỳ lạ là mình có cảm giác bản thân của tương lai luôn… thông thái hơn hiện tại. Chỉ bằng một câu hỏi, chúng ta đã có thêm một người tư vấn, một phiên bản nào đó của nhiều năm sau giúp mình đánh giá tình hình.

4. Điều bạn cần là từ bỏ hay một quãng nghỉ ngơi?

Hồi mình được nhận vào một công ty lớn, với vị trí quản lý công việc của cả trăm người, sau cả năm trời mình vẫn bị căng thẳng nặng nề. Ngập lụt với quá nhiều điều chưa từng làm, nghi ngờ năng lực bản thân, trên tất cả mình bị hội chứng “kẻ giả mạo” nặng nề nên lúc nào cũng nghĩ người ta sắp “vạch trần” và biết là thực ra mình chẳng có tài cán gì, họ đánh giá mình quá cao rồi.

Mọi thứ lên tới đỉnh điểm khi mình sợ đi làm và muốn nghỉ việc. Không chỉ vậy, mình khao khát… không đi làm doanh nghiệp nữa. Bằng một cách nào đó (cách nào thì không biết), mình muốn tự làm chủ để khỏi phải làm thuê cho ai nữa. Mình điên cuồng tìm kiếm cách hướng kinh doanh với hy vọng có được thu nhập đủ cho sinh hoạt, miễn không đi làm thuê.

Lúc ấy, chồng mình có nói một câu rất… thấm: “Em mệt thì tạm nghỉ, chứ đừng từ bỏ”.

Và mình… nghỉ thật. Mình xin nghỉ hai tháng không lương để ổn định sức khỏe và tinh thần. Ngắt bản thân khỏi guồng quay công việc, bắt đầu có lại những bữa ăn ngon miệng và nhiều giấc ngủ sâu, tâm trí mình dần sáng suốt trở lại. Các lựa chọn khi đó cũng trở nên sáng rõ. Điểm mạnh, điểm yếu, điều mình đã làm được, điều chưa làm được đều không còn đậm cảm xúc như trước mà trở nên rõ ràng và lý trí hơn nhiều.

Sau hai tháng ấy, mình trở lại công ty để… xin nghỉ hẳn. Nhưng không phải nghỉ hẳn để rồi không bao giờ đi làm nữa, mà là để chuyển sang một môi trường công việc khác. Vấn đề mình gặp phải không nghiêm trọng tới mức đau khổ bế tắc để rồi phải cố tìm cách kiếm tiền không bằng con đường làm thuê. Đơn giản là mình sẽ phù hợp hơn ở một môi trường khác, chỉ vậy thôi.

Hóa ra, thứ mình cần thực sự là một khoảng tạm dừng, một quãng nghỉ chứ không phải là từ bỏ.

Nếu mệt quá, hoang mang quá, bạn đừng đưa ra quyết định từ bỏ ngay, bởi vì rất có thể điều bạn cần cũng giống như mình khi ấy. Mệt quá thì tạm nghỉ rồi tiếp tục, chứ đừng từ bỏ.

—

Mình hy vọng, bài viết hôm nay cùng những trải nghiệm “tiếp tục và từ bỏ” của mình đã mang tới cho bạn một vài ý tưởng để trả lời cho những câu hỏi nên dừng lại hay đi tiếp.

Chúc bạn có được nhiều quyết định sáng suốt cho bản thân mình!

Tố Uyên.

Khi nói tới đặt mục tiêu và lập kế hoạch, trình tự thông thường chúng ta nghĩ tới là:

1. Tìm kiếm động lực, mong muốn, lý do;

2. Xác định mục tiêu cụ thể: giao tiếp thành thạo tiếng Anh, giảm được 10kg;

3. Thời hạn để đạt mục tiêu: một tháng, sáu tháng, một năm;

4. Lựa chọn cách thức thực hiện: học ở trung tâm, tự học, luyện tập có người hướng dẫn;

5. Thời gian, nỗ lực dự định đặt vào dự án: học ba giờ mỗi ngày, tập luyện một tiếng vào buổi sáng.

Trên thực tế, mình luôn cố gắng để xác định được tất cả các yếu tố trên trước khi theo đuổi một mục tiêu gì đó. Thứ nhất là bởi cách đó từng hiệu quả với mình, thứ hai là mình cho rằng đây là cách đặt mục tiêu và lập kế hoạch duy nhất.

Mình chỉ loay hoay và hoang mang với cách thức đó khi mong muốn thay đổi công việc vào năm 2017. Lúc ấy mình quyết định từ bỏ ngành viễn thông đã học ở đại học và đi làm năm, sáu năm để tìm một hướng đi khác.

Mình cố gắng lựa chọn một mục tiêu sự nghiệp, xác định các kỹ năng cần học, tìm kiếm các lựa chọn, đặt ra một mốc thời gian để tự tạo áp lực. Nhưng mình không đạt được mục tiêu như đã đặt ra. Mình phải đổi hướng liên tục, điều chỉnh phương pháp học tập các kiến thức kỹ năng, thay đổi cả kỳ vọng.

Ban đầu mình rất khó chịu với việc phải thay đổi đích đến. Nhưng sau này, khi thoải mái và quen hơn với điều đó, mình nhận ra việc xác định mục tiêu khi đã đi đến “nửa đường” ở trường hợp đó thực sự hiệu quả hơn nhiều việc cố gắng làm rõ tất cả mọi yếu tố của một dự án cá nhân ngay từ lúc bắt đầu.

Sau này, khi làm việc sâu về quản lý dự án, mình đã gọi được thành tên hai cách đặt mục tiêu và xây dựng kế hoạch như vậy:

• Kiểu truyền thống: Xác định mọi khía cạnh ngay từ đầu. Nói cách khác, là làm rõ mục tiêu từ bước đầu tiên, trước khi thực hiện, và dồn lực để đạt được mục tiêu đó.

• Kiểu linh hoạt: Xác định một số yếu tố (thời điểm, cách thức…) nhưng không đặt một mục tiêu cụ thể chính xác ngay từ đầu, chỉ xác định khi đã qua một thời gian thực hiện và có thêm nhiều thông tin, dữ liệu.

Trong bài viết này, mình sẽ chia sẻ kỹ hơn về cách đặt mục tiêu khi đã ở… giữa đường, kiểu dự án cá nhân phù hợp với cách đặt mục tiêu này và một số lưu ý khi thực hiện.

1. Vì sao đặt mục tiêu chính xác cụ thể ngay từ đầu có thể không hiệu quả?

Mình nhận thấy có hai vấn đề chính:

• Lãng phí nhiều nỗ lực vào việc theo dõi tiến trình thực hiện:

Một quan điểm phổ biến về thiết lập mục tiêu và lập kế hoạch cho rằng: mục tiêu càng cụ thể và khó khăn càng tạo ra nhiều động lực. Hơn nữa, để quá trình đó hiệu quả, chúng ta phải theo dõi, ghi nhận và phân tích khối lượng công việc hoàn thành mỗi ngày để biết mình đã đi tới đâu trên hành trình.

Hai điều trên có thể gây ra một vấn đề lớn, đó là chúng ta không chỉ phải cố gắng để thực hiện mục tiêu, mà còn phải dành quá nhiều nỗ lực và thời gian để theo dõi, kiểm soát quá trình đó mỗi ngày.

Ví dụ: Bạn đặt ra mục tiêu rất khó với bản thân là thi được IELTS 7.0 sau ba tháng, mỗi ngày bạn phải học rất nhiều. Nhưng không chỉ vậy, bạn liên tục phải tự nhắc nhở bản thân về mục tiêu có thể quá sức này, rà soát xem mình đã học tới đâu, đã đạt tiến độ hoặc điểm số như mong muốn chưa…

Điều này có thể tốt nếu trước đây bạn từng ôn thi IELTS nhiều lần, đã có kinh nghiệm, hiểu về đề thi và những gì mình cần phải học, cũng xác định trước được năng lực của mình. Tuy nhiên, nếu đây là lần đầu tiên bạn ôn thi IELTS, việc đặt mục tiêu cụ thể, chắc chắn, và đầy tham vọng ngay ở điểm bắt đầu có thể khiến bạn sớm mệt mỏi vì áp lực và cả vì năng lượng bỏ ra để tự kiểm soát tiến trình.

• Đặt mục tiêu không thực tế:

Mình chưa bao giờ học tiếng Trung. Ban đầu khi bắt đầu lập kế hoạch, mình tìm hiểu, sau đó tự đặt ra cho mình một mục tiêu “chắc như đinh đóng cột”: Giao tiếp trôi chảy sau sáu tháng. Hoàn toàn thiếu thông tin thực tế và mức độ phù hợp của bản thân mình với lịch trình.

Sau hơn một tháng đầu tiên, do bị “dính mắc” vào mục tiêu trên nên mình chỉ tập trung vào nghe nói, để rồi nhanh chóng nhận ra sáu tháng là không đủ để trôi chảy một ngoại ngữ, đặc biệt lại khó như tiếng Trung. Hơn cả, vì động vào đâu cũng thấy khó, nên mình bị mất động lực, nghi ngờ bản thân không thể học thứ tiếng này, càng lúc càng muốn trì hoãn học hành.

Bước ngoặt chỉ tới khi mình quyết định điều chỉnh, giảm mức độ trôi chảy giao tiếp và đặt thêm mục tiêu về chứng chỉ HSK. Thời hạn vẫn là sáu tháng, nhưng do có thêm nhiều thông tin, trải nghiệm, phản hồi từ thực tế, mình đã có được mục tiêu vừa phù hợp, vừa giữ được cảm hứng học tập, lại sát với nhu cầu công việc.

Có nhiều điều chúng ta muốn làm, nhưng vì quá nóng vội nên đặt một mục tiêu cụ thể từ quá sớm, ngay từ lúc bắt đầu, những mong nó trở thành định hướng và tạo động lực cho mình. Nhưng, mọi thứ có thể diễn ra hoàn toàn ngược lại. Áp lực, lạc lối, mông lung không biết mình đang sai ở đâu.

Trong trường hợp này, nếu được làm lại, lúc bắt đầu mình sẽ chỉ đặt ra một số yếu tố và để ngỏ mục tiêu cụ thể. Ví dụ: Học tiếng Trung, thời gian sáu tháng, phương pháp là tự học bằng khóa online, mỗi ngày hai tiếng vào buổi tối. Mục tiêu cụ thể sẽ được xác định sau khi đã thử nghiệm khoảng hai tháng.

Khi trì hoãn đặt mục tiêu cụ thể lúc đầu, mình sẽ chỉ tập trung vào việc học, trải nghiệm, lựa chọn cách thức, phương tiện, tài liệu. Sau một thời gian, mình sẽ quay trở lại để đánh giá và xác định cụ thể về đích đến.

2. Làm thế nào để biết dự án cá nhân nào nên đặt mục tiêu ở “giữa đường”?

Theo kinh nghiệm làm quản lý dự án và trải nghiệm với các mục tiêu cá nhân của mình, các mục tiêu thường chia làm hai nhóm:

• Nhóm 1: Mục tiêu mình đã có nhiều kinh nghiệm, hiểu về mức độ khó dễ của nó, và hiểu năng lực của bản thân liên quan tới mục tiêu này.

• Nhóm 2: Mục tiêu mới hoàn toàn, chưa từng có trải nghiệm.

Với kiểu mục tiêu thứ hai, chúng ta nên để ngỏ mục tiêu cụ thể, chưa xác định chính xác ngay từ đầu. Hãy xác định hướng đi tổng thể, phương pháp, thời gian… và trì hoãn việc chốt mục tiêu chính xác ở thời điểm bắt đầu. Sau một thời gian thực hiện, hiểu mức độ khó dễ của dự án, bạn sẽ có được mục tiêu phù hợp hơn.

Có một số lưu ý mình muốn nhấn mạnh ở đây để việc trì hoãn xác định mục tiêu này đạt hiệu quả tốt:

1. Dù chưa “khóa mục tiêu” ngay từ đầu, không có nghĩa chúng ta hành động một cách mông lung. Hãy xác định một hướng nào đó, chỉ là đừng ép mình phải có ngay một con số, vị trí, thành tựu nào đó cực kỳ cụ thể.

2. Cần có thời hạn cho việc trì hoãn này, ví dụ: sau một tháng hoặc hai tháng. Nếu đặt thời hạn thử nghiệm quá dài trước khi xác định mục tiêu, chúng ta dễ mất động lực.

3. Trong suốt quá trình thực hiện, bạn luôn có thể và nên quay trở lại, phân tích tình hình để hiệu chỉnh mục tiêu nếu cần.

Tóm lại, chúng ta không chỉ có cách duy nhất là luôn phải xác định một mục tiêu cụ thể và thật tham vọng ngay từ đầu. Với những việc chúng ta chưa có nhiều kinh nghiệm, lần đầu học tập, hãy cứ bắt đầu dự án khi đã có hướng tổng thể, xác định các yếu tố khác trước và thực hiện luôn. Từ đó, bạn sẽ có trải nghiệm, thu thập được thông tin và phản hồi từ quá trình để có được mục tiêu phù hợp. Dù vậy, hãy luôn đặt thời hạn cho giai đoạn “nợ mục tiêu” này để không bị “mất lửa” trong quá trình chinh phục mục tiêu.

Nếu bạn cũng đang có một hướng phát triển bản thân, sự nghiệp, học tập, có thể cân nhắc cách đặt mục tiêu kiểu để ngỏ lúc bắt đầu và chỉ quay lại xác định chính xác khi đã ở “giữa đường” như mình chia sẻ trong bài viết này nhé!

Chúc bạn có một hành trình thành công!

Tố Uyên.

Mình đang học tiếng Trung. Đây là ngoại ngữ thứ hai mình chọn, chỉ mới bắt đầu được khoảng vài tuần nhưng mình đã cảm nhận được sự khó khăn mặc dù đã từng có kinh nghiệm… loay hoay với tiếng Anh trước đó. Mình đã dành nhiều thời gian để nghiên cứu, tìm hiểu về các phương pháp học hiệu quả, các nguồn tài liệu và các lộ trình tự học tương ứng với mong muốn của mình. Thời gian đầu, mình đã học được rất nhiều, cảm giác tiến bộ từng ngày. Dù vậy, mục tiêu mình đặt ra là đạt được HSK4 và giao tiếp được sau sáu tháng vẫn là một thách thức quá lớn.

Mình cũng đang viết blog. Mặc dù có một vài khoảng ngắt quãng, nhưng tính tổng cộng mình đã viết được hơn một năm với khoảng 100 bài. Mình rất vui vì đã có một nơi để ghi dấu những suy nghĩ, kiến thức, trải nghiệm và hành trình phát triển bản thân của chính mình, cũng nhờ các bài blog mà mình có thể “chạm” tới một số bạn đọc có cùng mối quan tâm và cùng “mức năng lượng”. Dẫu vậy, thú thực là lượng đọc blog đã tăng rất chậm, rất từ từ, cho tới giờ hành trình vẫn gần như không có đột biến về tăng trưởng.

Hai mục tiêu, học ngoại ngữ và viết blog, hoàn toàn khác nhau về nội dung, cách thức thực hiện, nhưng là hai ví dụ rất phù hợp để mình chia sẻ về lý do vì sao mình có thể kiên trì với chúng, không chỉ tới nay mà chắc chắn là tới rất lâu sau này khi đã đạt được những gì mình đã đề ra ngay từ đầu. Mình không sốt ruột, cũng không nản lòng, bởi mình hiểu mỗi mục tiêu này sẽ đi theo hướng tiến bộ như thế nào.

Thực ra, mỗi khía cạnh phát triển của chúng ta thường nằm ở một trong hai kiểu: tăng trưởng theo CẤP SỐ NHÂN (exponential growth) và theo CẤP SỐ LOGARIT (logarithmic growth).

Bài viết này, mình sẽ chia sẻ về sự khác nhau để giúp bạn xác định được mục tiêu của bạn thuộc nhóm nào và cách để chúng ta vượt qua những thời điểm khó khăn khi theo đuổi mục tiêu đó.

1. Tăng trưởng theo CẤP SỐ NHÂN (exponential growth)

Đây là kiểu tăng trưởng rất khó nhìn thấy thay đổi ở giai đoạn đầu dù đổ vào nhiều nguồn lực, nhưng khi tích lũy đủ nhiều sẽ tới một thời điểm chúng ta nhìn thấy sự tăng trưởng (có vẻ) đột ngột. Hình dưới đây là minh họa trực quan cho tiến trình đó:

Một số mục tiêu thường đi theo hướng tăng trưởng này:

• Viết blog, làm Youtube, podcast, xây kênh (sáng tạo nội dung nói chung): Những người đã thành công ở mảng này khi chia sẻ lại kinh nghiệm, chúng ta thường thấy có điểm chung đó là họ rất kiên trì, thường ban đầu không nhận được nhiều sự chú ý, lượt xem tăng rất chậm. Nhưng tại một thời điểm nào đó có vẻ “tình cờ”, họ có một bài viết hoặc video “viral”, từ đó được biết tới nhiều hơn hẳn. Hiện tượng này có thể được coi như may mắn, nhưng thực tế đó là mô hình chung của kiểu tăng trưởng theo cấp số nhân, yếu tố thời cơ chỉ là điều kiện cuối cùng, và sớm muộn cũng sẽ xảy ra.

• Nguyên tắc lãi suất kép: Số tiền trong một khoảng thời gian đầu sẽ tăng rất chậm, thậm chí không đáng kể, nhưng sau một thời gian dài sẽ tăng trưởng rất lớn.

• Phát triển sự nghiệp: Nếu bạn liên tục tích lũy kinh nghiệm và kỹ năng, có thể trong suốt vài năm vị trí của bạn không đổi, mức lương cũng vậy. Nhưng tới một thời điểm, khi gặp được thời cơ thuận lợi, sự tích lũy đủ nhiều, bạn sẽ có được bước tiến vượt bậc.

• Công việc kinh doanh: Một người lãnh đạo trước đây đã nói với mình rằng, các công ty khởi nghiệp thành công đều có một hình thái phát triển tương đồng, đó là đi ngang ở mức thấp rất lâu do họ cần thời gian để xây dựng sản phẩm, nhân lực trưởng thành và có sản phẩm thăm dò thị trường, đồng thời do còn rất ít người biết họ nên mức độ truyền miệng thấp. Tới một thời điểm, biểu đồ phát triển sẽ đột nhiên tăng vọt, thậm chí dốc đứng.

…

Đây chính là lý do mình không cảm thấy sốt ruột khi các kênh nội dung tăng trưởng chậm. Việc của mình là kiên trì tạo ra giá trị, đăng tải các bài blog và các tập podcast, dù chỉ có ít bạn đọc quan tâm cũng là điều rất tốt rồi. Sự thay đổi đáng kể sẽ tới ở một thời điểm nào đó trong tương lai vì nó không hề tuyến tính, không phải mình làm gấp đôi là lượng tương tác sẽ ngay lập tức gấp đôi.

Vấn đề của kiểu tăng trưởng theo cấp số nhân này chủ yếu là không nhìn thấy thành quả rõ rệt sau một thời gian khá dài, khiến chúng ta chán nản, nghi ngờ năng lực và phương pháp của mình, cuối cùng dẫn tới việc từ bỏ quá sớm.

Giải pháp ở đây là… tiếp tục. Đơn giản là tiếp tục. Nếu bạn đã xác định rõ mục tiêu đó là ưu tiên của mình, là điều mình thực sự muốn làm và nhất định cần đạt được, vậy đừng để kết quả trở thành yếu tố nhìn vào mỗi ngày, hãy tập trung vào quá trình và thói quen tốt, đơn giản vì nếu phụ thuộc vào kết quả để có động lực bạn sẽ nhanh chóng thất vọng.

Nếu điều bạn muốn tăng trưởng thuộc kiểu cấp số nhân, kết quả sẽ chỉ tới sau một thời gian đủ dài, trước đó HIỂN NHIÊN là sự thay đổi không rõ ràng, khó nhận biết. Hiểu được điều này, chúng ta sẽ có kỳ vọng hợp lý hơn vào những gì mình đạt được để tự cho mình thời gian, cũng là cho đồ thị tăng trưởng của mình tích lũy đủ. Có lẽ không có kiểu tăng trưởng nào khác phù hợp với điều chúng ta đã học trong môn triết học ở trường đại học: “Tích lũy đủ về lượng dẫn tới bước nhảy về chất”.

Nếu “bước nhảy” đó chưa diễn ra, đơn giản là vì chúng ta tích lũy chưa đủ nhiều, chưa đủ lâu. Và thử thách ở đây thực sự chỉ xoay quanh vấn đề tâm lý. Hãy cùng vượt qua nhé!

2. Tăng trưởng theo CẤP SỐ LOGARIT (logarithmic growth)

Hình minh họa dưới đây là đặc trưng của kiểu tăng trường theo cấp số logarit. Trong đó, ở giai đoạn đầu tiên sự thay đổi rất rõ rệt nhưng sẽ chậm lại khi tới ngưỡng nhất định, từ đó gần như không biến chuyển kể cả chúng ta dành thêm nhiều thời gian nguồn lực.

Một số mục tiêu thường đi theo hướng tăng trưởng này:

• Học ngoại ngữ (và hầu hết các kỹ năng phức tạp): Đây là ví dụ quen thuộc nhất mình nhận thấy liên quan tới kiểu tăng trưởng logarit, cũng chính là những gì mình đã trải qua với tiếng Anh và giờ là tiếng Trung. Ban đầu, khi đi từ số 0, sau một thời gian ngắn chúng ta thấy sự biến đổi rất rõ rệt nhưng sau đó sẽ “tắc lại” ở một trình độ nào đó, không thể bước lên tiếp trình độ cao hơn.

• Giảm cân, cải thiện sức khỏe, tập chạy bộ: Trong thời gian ngắn ban đầu, bạn có thể rất hào hứng luyện tập, áp dụng các phương pháp và thực sự đạt được hiệu quả. Nhưng rồi khi tới “ngưỡng”, bạn rất khó để nhìn thấy biến chuyển tiếp theo.

• Năng suất, hiệu quả làm việc: Khi áp dụng các nguyên tắc, thói quen mới về sự tập trung hoặc tăng năng suất, ban đầu chúng ta thường thấy biến đổi rõ rệt, thậm chí chỉ sau vài ngày. Nhưng sau vài tuần, sự biến chuyển không còn rõ rệt khiến chúng ta có cảm giác “giậm chân tại chỗ”.

Ví dụ trực quan của kiểu phát triển theo hàm số logarit này là quá trình mình học tiếng Anh và tiếng Trung. Từ không có chút kiến thức nào, sau một thời gian học mính có được lượng từ mới nhất định, các mục ngữ pháp cơ bản và có thể nghe nói được mức đơn giản. Sự tiến bộ này có thể lên tới mức khá, như mình đã gọi trình độ tiếng Anh của mình sau hàng chục năm học phổ thông là “lỡ cỡ”. Sau đó, dù dành nhiều thời gian để học mình vẫn không thể thoát được trạng thái rành ngữ pháp nhưng không nghe nói được. Đó là vì mình đã đạt tới ngưỡng tiệm cận, vì cứ học tiếp theo tư duy cũ, cách thức cũ nên mình loay hoay mãi không tiến bộ được.

Cách để vượt qua điều này là chúng ta cần THAY ĐỔI ĐỘ KHÓ của mục tiêu lên mức cao hơn, và xem xét sử dụng các phương pháp học khác so với trước đây, đồng thời tập trung vào cải thiện những yếu tố kém nhất của mình trong tổng thể (ví dụ: kỹ năng nói trong trường hợp mình học tiếng Anh). Phương pháp đã giúp chúng ta đi từ số 0 tới hiện tại sẽ rất khó để giúp chúng ta đi tiếp khi trình độ đã đạt ngưỡng. Do đó, cần đặt mình trở lại vạch xuất phát, nghiên cứu cách học khác hẳn, và đặt các mục tiêu rõ ràng, tham vọng hơn.

Còn bạn, mục tiêu học tập và phát triển của bạn hiện tại thuộc nhóm nào trong số hai kiểu trên? Bạn có đang gặp phải vấn đề khó khăn tương ứng với mỗi loại tăng trưởng không và cách bạn vượt qua như thế nào?

Mình hy vọng bài viết này mang lại cho bạn sự chia sẻ và động lực để vượt qua những bước “tắc nghẽn” trên hành trình học tập, làm việc và phát triển bản thân sắp tới.

Chúc chúng ta thành công!

Tố Uyên.

Vào đề luôn.

Sau nhiều lần trải nghiệm, thử nghiệm, đúc kết kinh nghiệm, đây là 10 khoản tiền mình không bao giờ cân nhắc chi tiêu, bởi vì mình đã mất tiền cho nó “hơi” nhiều mà giá trị nhận lại không tương xứng.

Danh sách này ở mỗi người mỗi khác, nhưng mình rất cổ vũ bạn cũng viết ra danh sách tương tự để dễ dàng đưa ra quyết định khi cần. Mỗi khoản trong “danh sách đen” này đã ngốn của mình kha khá tiền và vô số lần hối hận.

Việc đánh giá một khoản tiền có xứng đáng để bỏ ra hay không, với mình, dựa vào việc so sánh giữa số tiền với giá trị nhận về. Đó là tiêu chí đầu tiên, quan trọng nhất mỗi khi mình cân nhắc “rút hầu bao”, tất nhiên là sau rất nhiều lần phải “trả giá đắt” trước đây.

1. Học phí phòng tập gym, lớp yoga, aerobic

Mình từng chi kha khá tiền cho khoản này, cả ở các cơ sở gần nhà hoặc gần công ty. Thời điểm “vàng” thường là sau mỗi kỳ khám sức khỏe, đầu năm mới, chuyển công ty khác… Lúc ấy tinh thần thể dục ngùn ngụt lên cao, cảm giác chỉ cần một tấm thẻ sẽ đưa mình tới một cơ thể khỏe mạnh, cân đối, lối sống mẫu mực ngay lập tức.

Chúng ta đôi khi bỏ tiền ra để mong nó sẽ trở thành áp lực cho bản thân, “đã mất tiền rồi sẽ chăm chỉ”. Nhưng sự thực là, hầu hết các tấm thẻ ấy mình đều chỉ sử dụng được rất ít giá trị, thường chỉ sau thời gian đầu.

Điều quan trọng với việc vận động không phải đăng ký ở đâu, cơ sở xịn sò ra sao, mà ở thói quen và nỗ lực để làm được đều đặn.

Với thu nhập của người đi làm bình thường, mình đã tự cân đối với đúc kết rằng đây là khoản chi không mang lại hiệu quả xứng đáng. Khi mình chăm chỉ, mình có thể đơn giản đi bộ ở công viên gần nhà mỗi ngày một giờ buổi tối, tự tập aerobic hoặc yoga theo Youtube khoảng 30 phút, vậy là đủ. Hoàn toàn miễn phí và chủ động thời gian.

2. Túi xách

Mình từng “nghiện” túi xách, rất thích các loại túi tầm trung hoặc bình dân nhưng có thương hiệu của nước ngoài, cũng từng “nhăm nhe thèm muốn” những loại túi xách cao cấp hơn. Mình thích tới mức có thời điểm sử dụng tới cả chục chiếc túi đủ loại kích cỡ, hình dáng, thậm chí cân nhắc lựa chọn cho từng loại trang phục.

Sau này, mình tối giản những lựa chọn ấy, phần vì quá tốn diện tích, tốn tiền, và không thực sự mang lại giá trị tương xứng. Mình thanh lý hầu hết, chỉ để lại số rất ít túi xách cơ bản. Mình làm trong ngành công nghệ, thứ đồ dùng quen thuộc nhất là chiếc balo có thể đựng máy tính. Khi cần đi đâu ngoài công việc, mình thích dùng túi vải, vừa dễ vệ sinh, giá thành rẻ, lại có nhiều mẫu mã dễ chọn và không cần cất công đặt hàng từ nước ngoài.

Có thể với nhiều người, phong cách này có phần xuề xòa quá. Nhưng tới giờ, mình không còn cảm thấy cần phải cố gắng để vừa với khuôn mẫu nào của xã hội, “vừa mắt” một số người ưa bình phẩm. Mình thấy thoải mái là được. Mình nhớ mãi câu: “Nếu bạn mua những thứ mà bạn không cần, sẽ đến một lúc nào đó bạn phải bán đi những thứ mà mình thực sự cần”.

Mình thấy không cần thiết, nên giờ mình sẽ không bỏ tiền.

3. Giày dép, quần áo đặt hàng nước ngoài

Mình từng “điên cuồng” đặt hàng mỗi khi các hãng thời trang bình dân tới trung cấp của nước ngoài ra mẫu mới, cũng từng đặt rất nhiều giày dép của các hãng được cho là nổi tiếng trong giới phụ nữ văn phòng.

Nhưng sau rất nhiều “thương đau”, rất lâu rồi mình không còn đặt hàng như vậy nữa. Hiện giờ, mình chỉ mua đồ quần áo, giày dép khi đã thử tận nơi. Có nhiều thương hiệu, nhiều mẫu mã, người khác đều nói mặc lên đẹp, dễ chịu, thoải mái nhưng khi mình nhận hàng và thử lại không thể chấp nhận được. Quá rộng, quá chật, không hợp dáng. Nhiều thương hiệu có tiếng nhưng mình đi giày lại đau chân kinh khủng, chất liệu quần áo xấu và nóng.

Tủ quần áo của mình rất nhỏ vì mấy năm gần đây mình ít mua sắm, lại thường xuyên thanh lọc. Quá nhiều quần áo, ngăn tủ, khiến mình có cảm giác bị ngợp, khó khăn chọn lựa. Hầu hết quần áo, giày dép của mình giờ rất cơ bản về kiểu dáng, màu sắc và số lượng ít. Với những người coi đây là sở thích, mình hoàn toàn tôn trọng. Nhưng bản thân mình không thấy thoải mái nên chọn cho mình con đường riêng.

Chúng ta đều khác nhau, lựa chọn thế nào cũng được, miễn thấy đồ mình mua xứng đáng với giá trị sử dụng, mang lại cảm xúc tích cực và thoải mái thay vì thấy tiếc tiền, hối hận, mua nhiều không sử dụng và lại tốn công thanh lý.

4. Các loại sổ planner

Mình thích các loại sổ lập kế hoạch, nên từng trải nghiệm hàng chục loại, hầu hết các tên tuổi phổ biến trên thị trường, từ loại in sẵn, tới loại chú trọng bìa và thêm dần từng ruột mỏng, từ bìa cứng tới bìa mềm, từ loại rẻ tới loại đắt. Các loại sổ này thường có giá khá cao so với sổ thông thường, trang trí bắt mắt.

Nhưng gần hai năm nay mình không còn tìm kiếm loại sổ planner nào khác, vì đã tìm được “chân ái”. Đó là cuốn “The present planner” của blogger Chi Nguyễn. Mình được sử dụng cuốn này từ khi còn là thiết kế phác thảo, dùng file scan tự in từng tháng. Sau này khi Chi Nguyễn phát hành sổ chính thức, mình đã mua và tặng rất nhiều bạn bè.

Với mình, đây là cuốn planner hội tụ được hầu như tất cả những yếu tố mình tìm kiếm: chất lượng giấy cao, bìa vải xịn cầm rất thích, bố cục các trang hợp lý, dễ sử dụng, ngay cả hai dây vải đánh dấu cũng chất lượng. Điểm duy nhất ở cuốn sổ khiến mình băn khoăn có lẽ là ở giá thành, khá cao so với các loại sổ khác trên thị trường. Tuy vậy, nếu chia trung bình giá tiền cho sáu tháng sử dụng và giá trị nhận được, mình vẫn thấy đó là lựa chọn xứng đáng.

5. Bộ dưỡng da nhiều bước

Cách đây khoảng chục năm, mình “phát cuồng” với kiểu dưỡng da 7789 bước từ Hàn, Nhật. Và mình cũng mua thật. Hồi đó, trong nhà tắm và góc bàn làm việc ở nhà, mình “rải” đầy các loại. Thực ra, dưỡng da cũng là một thú vui, nhưng với quá nhiều bước, nhiều sản phẩm như vậy lâu dần khiến mình thấy “ngộp”, tốn kém, và mất hơi nhiều thời gian.

Nhất là sau khi có hai con và theo đuổi nhiều dự án học tập, mình chỉ còn rất ít thời gian cho việc này. Vì thế, mình đã rút gọn dần chỉ còn các bước cơ bản, sản phẩm cơ bản, và mình thấy phù hợp với chu trình đó.

Loại sản phẩm có thể khác nhau ở từng giai đoạn tùy vào kinh phí mình có, tình trạng da, và thời gian có thể sắp xếp, thậm chí liên quan cả tâm trạng của mình, nhưng yếu tố đơn giản, tiết kiệm, gọn gàng được mình ưu tiên hàng đầu.

6. Quán cà phê đắt tiền

Mình rất thường ngồi quán cà phê, để trò chuyện gặp gỡ và để học, làm việc. Trước đây, mình từng có thể đi rất xa để khám phá một quán cà phê mới, hoặc thử loại đồ uống “hot trend” nào đó, hoặc không ngần ngại thử một loại đồ uống cao cấp ở quán cà phê sang chảnh. Nhưng sau này, mình không còn thú vui đó nữa, hay nói đúng hơn, mình dễ dàng tìm thấy niềm vui ở quán cà phê quen thuộc, loại đồ uống quen thuộc với chi phí bình dân hơn.

Đã là chi phí thường xuyên, mình cần giữ ở mức tiết kiệm và phù hợp, nếu không sẽ trở thành “lỗ hổng” lớn trong bức tranh chi tiêu tổng thể. Đối với mình, ra quán cà phê không phải loại chi phí “có cũng được, không có cũng không sao”, vì mình thực sự cảm thấy thích ngồi quán cà phê học và làm việc. Nhưng như vậy không có nghĩa mình không kiểm soát phần chi phí này thật hợp lý.

7. Nhà hàng sang trọng

Mình hiểu, tiêu chí “sang trọng” với mỗi người khác nhau. Với người này, sự sang trọng tính bằng vài trăm nghìn một bữa ăn, với người khác là vài triệu, chục triệu, thậm chí sang trọng với một số người là hàng trăm triệu. Ở đây, một cách tương đối, sự sang trọng với bữa ăn mình tính bằng tỷ lệ chi phí so với thu nhập, mình thường lấy mốc 5%.

Thu nhập mười triệu một tháng, 500 nghìn cho một bữa ăn là sang trọng. Thu nhập năm mươi triệu một tháng, khoảng 2.5 triệu một bữa ăn là sang trọng. Nếu thu nhập của bạn tính bằng vài trăm triệu, vậy mức sang trọng cũng thay đổi.

Trước đây mình không tự định ra con số này nên thường chiều theo ý thích, cảm hứng, nhất là mỗi lần “tự thưởng” hoặc đôi khi vì muốn thể hiện với ai đó. Nhưng sau này, mình không còn chi tiền cho những gì vượt mức và cảm tính như vậy. Trong một bữa ăn ở ngoài vì lý do hoặc dịp đặc biệt nào đó, thời gian người ta dành cho nhau, cảm xúc, tâm trạng, và sự tập trung là quan trọng, không phải vì đồ ăn đắt đỏ.

Khi có tiền, chúng ta có thêm nhiều nhu cầu hưởng thụ, điều này dễ dẫn tới lạm phát lối sống. Nhưng khi chỉ có ít tiền, tự dưng chúng ta sẽ nhận ra cái gì là cần, cái gì là muốn. Vậy tốt hơn cả là xác định luôn được điều nay ngay cả khi túi tiền cho phép chi tiêu nhiều hơn cần thiết.

8. Đồ trang trí ở gia đình

Nhà mình gần như không có đồ trang trí, hầu hết mọi thứ đều có giá trị sử dụng, thậm chí sử dụng tần suất nhiều. Mình biết, có nhiều gia đình thích trang trí, sưu tập, nhưng vì cả hai vợ chồng mình đều không muốn phải mất thời gian chăm sóc các món đồ đó, nên chúng mình không mua.

Đối với mình, mỗi món đồ trang trí đều kéo theo tiêu tốn không chỉ tiền, còn là không gian, thời gian, công sức. Chi phí này quá lớn so với giá trị mang lại về mặt tinh thần. Nhà mình chỉ có một ít cây xanh ở ban công, và thỉnh thoảng là một bình hoa tươi, ngoài ra không có tủ kệ trang trí.

Thú thực, có thể vì chúng mình hơi… lười. Nhưng điều đó phù hợp với tính cách, mong muốn, và lối sống chúng mình hướng tới. Có một điểm ngoại lệ ở đây, đó là đồ dùng của các bạn nhỏ. Hai con mình có phòng riêng, và các bạn ấy có nhiều đồ trang trí hơn bố mẹ, ví dụ như thú bông, cốc, đồ sứ… Chúng mình tôn trọng việc ấy vì đó là sở thích cá nhân, nhưng các bạn ấy cần tự sắp xếp, dọn dẹp, và bảo quản đồ của mình.

9. Sách theo xu hướng

Sách có lẽ là một trong những món đồ ngốn nhiều tiền và không gian nhất ở nhà mình. Trước đây mình thường xuyên không cưỡng lại được mong muốn mua sách mỗi khi đọc được nhận xét, gợi ý của ai đó, hoặc đơn giản là một đợt khuyến mại của sàn thương mại điện tử. Mình từng mua sách chủ yếu vì cảm giác FOMO - sợ bị bỏ lỡ. Hậu quả là sách chất đống, mãi không đọc hết đã lại mua tiếp, và rất nhiều sách tuy nổi tiếng nhưng mình đọc lại không hợp và phải bỏ dỡ. Rất lãng phí tiền, thời gian, và không gian lưu trữ.

Sau này, mình cân nhắc và tìm hiểu nhiều hơn trước khi mua một cuốn sách. Mình thường có chủ định tập trung vào một số chủ đề chính trong mỗi giai đoạn và đọc sâu về chủ đề ấy, có thể xen kẽ với sách văn học, du ký, sách thiếu nhi… Việc lựa chọn cẩn thận hơn giúp mình tiết kiệm tiền, đỡ công sắp xếp, và nhất là tiết kiệm thời gian khi mỗi cuốn sách mở ra khả năng rất cao là mình sẽ thích.

10. Đồ dùng nhà bếp (mua vì đẹp, thích, đồng bộ)

Mình từng mua các bộ bát chén đĩa, bộ hộp trữ đồ ăn chất đầy kệ bếp, thậm chí theo nhiều màu sắc, chủ đề. Lúc ấy mình thấy vui, nhưng về lâu dài lại không còn thấy vậy nữa. Số tiền bỏ ra không ít nhưng số lượng dùng thường xuyên chỉ chiếm vài phần. Không gian bếp dần dần trở nên chật chội theo thời gian, khi mình khuân về hết bộ này tới bộ khác. Đó là chưa kể các loại thiết bị mua về chỉ dùng vài lần. Đồ dùng nhà bếp loại tốt thì đâu có rẻ? Kết quả là mình hối hận rất nhiều.

Sau này, mình rút gọn lại, tính toán để lượng bát đĩa đủ dùng, có dự phòng cho một số buổi tụ họp gia đình, không lựa chọn mua đồ chỉ vì thấy đẹp, mua theo cảm hứng, hoặc các loại máy móc mà nghĩ sẽ dùng rất nhiều rất tiện lợi nhưng không thực sự cần thiết.

Với đồ dùng trong nhà, đặc biệt là đồ bếp liên quan trực tiếp tới sức khỏe, mình mua ít nhưng chú trọng chất lượng, an toàn, và bền. Một món đồ mua giá cao chút nhưng ngày nào cũng dùng, tính ra sẽ rẻ so với các món đồ mua theo cảm hứng, về chỉ dùng vài lần rồi cất tủ.

Tạm kết

Điều khác biệt lớn nhất ở bản thân mình ở ngưỡng tuổi 30 về cuộc sống có lẽ là xu hướng đơn giản hóa, tối giản lối sống, chú trọng vào chất lượng, và quản lý tốt hơn cảm xúc của bản thân để ít đưa ra các quyết định chi tiêu theo hứng thú. Lúc vui chi tiền, lúc buồn cũng chi tiền để… đỡ buồn không còn là điều mình lựa chọn.

Những đánh giá của người khác, khuôn mẫu của xã hội tuy vẫn ảnh hưởng, nhưng với mức độ đã giảm nhiều so với trước đó. Mình dần tìm ra mình muốn có gì, đồ đạc gì mình cần hoặc thích nhưng hoàn toàn cho mình, không phải vì ánh nhìn của người khác.

Hơn tất cả, mình xác định được mục tiêu tài chính về dài hạn, trung hạn, ngắn hạn, điều đó giúp “chỉnh hướng” cuộc sống và các quyết định chi tiêu tốt hơn rất nhiều. Danh sách trên của mình chắc hẳn sẽ còn được thêm vào theo thời gian.

Còn bạn, danh sách của bạn như thế nào? Hãy chia sẻ với mình và bạn đọc In Metime nhé!

Thân mến,

Tố Uyên.

Mình mở máy tính, viết dòng đầu tiên của bài viết này bên cốc nước sóng sánh màu vàng cam, trong một quán cà phê quen thuộc ở thành phố Đà Nẵng, nhìn thẳng ra khu chung cư ở đó có nhà bố mẹ mình đang ở.

Đó cũng là nơi mình trải qua hầu hết những kỳ nghỉ dài trong vài năm qua. Nhưng từ trước đó, đã rất nhiều năm mình trở đi trở lại thành phố này, cũng một máy tính, một cốc nước như thế, ngồi viết, đọc, suy nghĩ về tương lai và cả hành trình đã đi qua, về niềm hy vọng, nhưng đôi khi là sự bất định về tương lai.

Bài viết này, xin được dành tặng chính mình của những ngày tháng mông lung, mờ mịt khi nhìn về phía trước, cũng xin gửi tới các bạn cũng đang lo lắng cho tương lai khi dường như mọi người đều có lối đi, còn mình thì không. Thật không có nơi nào phù hợp hơn để mình viết về chủ đề này ngoài Đà Nẵng - nơi không phải quê hương, đi học, đi làm, nhưng bằng một cách nào đó lại chứng kiến nhiều dấu mốc của cuộc đời mình cho tới bây giờ.

Bạn thân mến,

Khi tương lai bất định, phía trước mịt mờ, chúng ta phải làm gì? (Và không nên làm gì?).

1. Hiểu rằng mình không cô đơn

Khi rơi xuống đáy của nỗi buồn, niềm tin, và hy vọng, chúng ta thường cảm thấy mình đứng ngoài dòng chảy của số đông. Vì suy nghĩ ấy, chúng ta thấy mình kém cỏi, thất bại, thiếu may mắn, thiệt thòi, đen đủi… Nhưng bạn biết không? Ngược lại mới đúng. Nếu bạn đang rơi vào tình cảnh không như ý, bạn không cô đơn.

Có một ngày “tận cùng” như thế, khi mình còn rất trẻ, mất hết mọi chỗ dựa, không biết ngày mai mình sẽ sống thế nào, đạp chiếc xe lọc cọc lại còn bị hỏng phải dừng lại tấp vào hàng sửa xe lề đường. Ngồi chờ bác thợ đang lật ngửa xe “xử lý”, mình ngẩn ngơ nhìn trời nhìn đường tự hỏi: “Vì sao trời vẫn xanh như cũ, mọi người vẫn đi lại ngược xuôi, mà mình lại trở thành thế này?”. Mình ghen tị cả với người không quen biết, khi họ đi trên đường một cách kiên định, họ biết điểm đến là ở đâu, họ có một cuộc sống bình thường. Còn mình, mình không còn sự bình thường ấy nữa. Và mình, không biết phải đi về hướng nào.

Mình cảm thấy vô lý và bất công, khi cả đất trời và người khác vẫn thản nhiên như mọi ngày, chỉ có cuộc sống của chính mình chao đảo. Mình đã bị xô ra rìa, cô đơn và bất lực.

Bạn có từng hoặc đang cảm thấy như vậy không?

Hồi mình mới sinh con, đi làm trở lại lương năm triệu, muốn kiếm việc lương cao hơn nhưng không biết phải nhắm tới vị trí nào, ở đâu, trong khi học ngành quá hẹp, ít cơ hội, và con còn nhỏ quá. Mình hẹn cô bạn cũ uống cà phê ở gần công ty bạn ấy. Suốt buổi nói chuyện, mình ngẩn ngơ ngồi nghe bạn than thở về sếp, công việc áp lực… với nỗi ghen tị thầm kín. Điều bạn đang bức xúc, công việc bạn đang chán nản, áp lực bạn phải chịu lại chính là niềm ao ước của mình. Bởi vì bạn làm ở công ty lớn, công việc có hướng phát triển rõ ràng, lương cao hơn mình. Mình nhớ tới tận bây giờ, cảm giác nhìn theo lưng bạn lúc bạn trở lại tòa nhà công ty. Bạn mặc chiếc áo trắng, chân váy màu xanh, bước chân tự tin và thoải mái bởi bạn biết điều gì đang chờ đợi phía trước. Còn mình thì không.

Mình đã trải qua không ít thời điểm lạc hướng, mờ mịt về tương lai như thế. Không hiểu sao mình cảm thấy, có lẽ ai cũng từng đi qua những lúc “đen tối” như vậy. Hồi đó mình thấy cô đơn, nhưng sau này không còn nghĩ thế nữa. Nếu bạn cũng đang chưa biết đi đường nào, hướng tới điều gì, và làm sao để đạt được điều bạn muốn trong khi dường như ai ai cũng rõ ràng về tương lai hơn bạn, bạn không cô đơn.

Mình không biết việc thấy rằng bản thân có đồng đội, so với việc nghĩ mình đang đứng bên rìa con sóng có dễ chịu hơn chút nào không. Mình chỉ nghĩ, nếu thấy rằng thử thách là điều cuộc đời ai cũng phải trải qua, chúng mình có thể bớt dằn vặt bản thân đi nhiều.

2. Muốn tìm thấy lối đi, nhất định đừng dừng lại

Nếu có một “công thức” chung mình rút ra được sau những lần gặp bế tắc trong cuộc sống, đó chính là: Phải nhúc nhích, phải hoạt động, đừng dừng lại. Giống như người đi lạc trong rừng, khoảnh khắc dừng lại chính là khi chúng ta rơi vào tuyệt vọng, đau khổ, và càng lúc càng thấy tăm tối.

Ngay tại thời điểm ấy, có thể chúng ta chưa có được tấm bản đồ đúng để ra khỏi khu rừng, nhưng việc liên tục di chuyển, hoạt động, giữ cho đầu óc minh mẫn tỉnh táo và tiếp thêm hy vọng. Càng buồn càng phải học, càng chán nản càng cần ra ngoài gặp gỡ mọi người, càng muốn chui vào góc nhỏ gặm nhấm nỗi buồn càng phải vượt qua và ra ngoài tập thể dục.

Khi gặp phải biến cố, điều sáng suốt nhất mình đã làm chính là đi mua mấy bộ hồ sơ xin việc. Mình nộp cho khách sạn làm lễ tân, nộp cho công ty viễn thông rồi đi phỏng vấn vị trí giao dịch viên, nộp cho công ty viễn thông nhỏ để làm trợ giúp kinh doanh… Mình còn không hiểu thực sự những công việc ấy sẽ làm gì, nhưng mình không cân nhắc nhiều, mình cần điều gì đó để làm, để cố gắng và hy vọng.

Khi đứng trước nguy cơ không chuyển được việc, mình bế tắc, nhưng vẫn may là hàng tối chăm chỉ ngồi học tiếng Anh để thi Toeic, dù không biết điều đó sẽ dẫn tới đâu, có đủ sức mang tới cho mình một cơ hội nào đó hay không.

Hành động, đó là cách để vượt qua, bởi vì cuộc sống và thử thách đi kèm trước hết là vấn đề tâm lý. Để vượt qua, chúng ta cần rất nhiều điều kiện, hành động, năng lực và cả may mắn. Nhưng nếu tâm lý suy sụp, dừng hành động, ngay cả cơ hội để vượt qua cũng không có nữa.

Chúng ta chỉ thua khi dừng lại. Chỉ cần không dừng lại, tiếp tục hành động, chúng ta vẫn có hy vọng vào một ngày mai tốt đẹp hơn.

3. Bắt đầu từ đâu?

Hoàn cảnh của mỗi người khác nhau. Ngay cả với mỗi người, vấn đề gặp phải tại mỗi thời điểm trong cuộc sống cũng khác nhau. Nhưng nếu bạn đang ở trong trạng thái mông lung, chán nản, mịt mờ về tương lai, đây là một số gợi ý của mình để bạn bắt đầu. Hành trình này giống như những quân bài domino, một điều tích cực sẽ dẫn tới nhiều điều tích cực và đẩy lùi dần những suy nghĩ chán nản thất vọng.

• Đi du lịch: Tốn tiền, mình biết. Nhưng đây từng là cách mình sử dụng rất hiệu quả, tất nhiên là sau khi đã đi làm và có tiền tiết kiệm. Đây cũng chính là lý do vì sao Đà Nẵng lại có ý nghĩa với mình đến vậy. Đây từng là địa điểm mặc định mỗi khi mình cần một nơi nào đó đủ quen thuộc, nhưng lại cách xa cuộc sống, công việc, và các mối quan hệ hàng ngày. Mình từng gói gọn mỗi chuyến đi vài ngày chỉ trong 4-5 triệu bằng cách tìm vé máy bay giá rẻ, ở phòng hostel giường tầng, ăn uống đơn giản, vài triệu đủ cho cả tuần. Tách bản thân khỏi guồng quay quen thuộc, đi đến một vùng đất khác, ngồi ở không gian khác, chúng ta thường có nhiều góc nhìn, suy nghĩ và ý tưởng mới - chất xúc tác quan trọng nhất để có dũng khí vượt qua thời điểm khó khăn.

• Viết email cho một người mình ngưỡng mộ, ai đó khiến mình có cảm hứng để nỗ lực, người mình thấy đã từng trải qua hoàn cảnh tương tự. Bạn có thể nhận được phản hồi (điều đó thật tuyệt), nhưng kể cả không nhận được, việc ngồi xuống viết thư cho ai đó, diễn tả lại chi tiết tình cảnh của bản thân cũng giúp bạn cụ thể hóa được nỗi buồn, nỗi lo lắng trong lòng. Và điều đó thực ra rất tốt về mặt tâm lý. Khi gửi cho ai đó khác, tâm trí bạn sẽ cảm thấy trút gánh nặng.

• Tìm kiếm cơ hội, bằng mọi cách. Giờ không phải lúc cân nhắc, đắn đo trước sau, mà là khi chúng ta phải tìm mọi hướng, mọi lối đi, mọi khả năng có thể. Hãy gọi cho sếp cũ, bạn cũ, người quen sơ sơ trên mạng… nói với mọi người rằng mình cần giúp đỡ. Cái ngày mình mua năm bộ hồ sơ xin việc, mình đã có ngay công việc gia sư rất tốt không phải bằng hồ sơ mà bằng cách nhắn cho các bạn học phổ thông để nói rằng mình cần tiền, mình cần công việc để làm, mình có thể làm gia sư hoặc bất cứ việc gì chân chính. Sau này cũng vậy, mỗi khi gặp thế khó, mông lung về tương lai, mình thường sẽ nghĩ cách tìm tới ai đó. Chúng ta cần giúp đỡ, nhưng trước hết bạn cần học cách phát tín hiệu “cấp cứu” đã. Bạn không nói, sẽ không ai biết để giúp, hoặc quá ít người biết sẽ không giải quyết được vấn đề.

• Học một thứ gì đó. Thật khó để động viên bản thân tiếp tục học khi thành quả chưa thấy đâu, không biết học xong có giúp ích gì, nhưng vẫn nên học bạn ạ. Học cho phép chúng ta chìm vào một mục tiêu, những thử thách, cảm giác thành tựu, và đôi khi là “giết thời gian” để đừng cả ngày ủ ê buồn chán. Học bằng việc đọc sách theo chủ đề, học các khóa online, học ngoại ngữ… Nếu có thể, hãy đăng ký khóa học để có tập thể mới, những kết nối mới, và nguồn cảm hứng mới.

• Tập thể dục: 30 phút mỗi ngày, chỉ cần vậy thôi nhưng đều đặn. Đó là cách tác động vào cơ thể, “ép buộc” cơ thể phải vận động, thải độc, và tìm thấy niềm vui đơn giản. Càng buồn, càng phải đứng dậy và vận động. Càng chán nản và mông lung, càng cần giữ sức khỏe, thể dục và ăn uống đầy đủ.

Tạm kết

Hôm nay mình rất vui, thật đấy. Mình luôn cảm thấy rất bình yên, dễ chịu khi ở Đà Nẵng và hôm nay không phải ngoại lệ. Mình biết bản thân đã gặp nhiều may mắn, nhưng mình cũng cần phải cảm ơn bản thân vì đã nhiều lần vùng vẫy để thoát ra tình cảnh mờ mịt về tương lai.

Con đường đời của chúng ta vốn không bằng phẳng, không thể nào chỉ trải toàn hoa hồng. Có ngày sáng chói, cũng có ngày ủ ê tăm tối. Mong rằng tất cả chúng ta đều sẽ đủ nghị lực, sức khỏe, niềm tin và may mắn để vượt qua tất cả.

“Đến cuối cùng, mọi điều đều sẽ ổn. Nếu chưa ổn, thì chưa phải cuối cùng”. Rất lâu kể từ khi tốt nghiệp đại học, mình ghi ở mục dưới tên Facebook ở câu giới thiệu là: “After all, life is beautiful”.

Mình mong rằng, bài viết này đã tìm thấy bạn khi bạn cần. Tất cả chúng ta đều sẽ ổn thôi. Hít một hơi thật sâu, ngủ một giấc ngon, và ngày mai lại là ngày mới.

Thân mến,

Tố Uyên.

Gần đây mình theo dõi một chương trình giải trí rất thú vị trên truyền hình, nơi những nam ca sỹ chia thành từng nhóm, làm mới và biểu diễn nhiều bài hát quen thuộc với thế hệ 8x, 9x. Trong đó, có một bài hát mình nghe đi nghe lại, không hẳn vì giọng ca xuất sắc hay sân khấu lung linh, mà bởi nó gợi lại cho mình một kỷ niệm tưởng đã lùi rất xa về quá khứ:

Bạn hẳn cũng biết những câu hát này:

“Bước cùng với nhau dưới cơn mưa phùn rất lâu

Tôi nhìn em, em đỏ mặt, em không nói khiến cho lòng tôi bồi hồi

Trong ngần mắt em thấy long lanh muôn ngàn tuyết rơi

Một mùa đông em đứng đó, một mùa đông êm đềm…”

Ồ! Không phải vì mình có một mối tình nào lãng mạn của tuổi 18 đôi mươi liên quan bài hát này đâu. Hoàn toàn ngược lại. Đó là một kỷ niệm về sự tự ti. Nói đúng hơn là, “tự ti vì mình đã tự ti”, “tự ti vì thấy người khác quá tự tin”, “buồn vì tại sao mình không tự tin được bằng người khác”…

Mình sẽ kể với bạn…

1. Kỷ niệm của mình khi 18 tuổi

Đó là chương trình chào đón tân sinh viên năm mình mới vào đại học. Buổi tối, cả hội trường đông nghẹt khóa trước khóa sau. Mình lúc ấy đi với các bạn ở cùng phòng ký túc xá, vừa rụt rè, vừa háo hức trải nghiệm hoạt động tập thể đầu tiên ở môi trường đại học. Hoàn toàn khác hẳn với không khí của thời phổ thông học hành “sấp mặt”, suốt ngày chỉ toàn bài vở, chúng mình bước vào thời sinh viên chính bằng buổi tối chương trình chào đón ấy - rực rỡ, vui vẻ, náo nhiệt.

Mình không còn nhớ chính xác chương trình có những phần gì. Mình chỉ nhớ rõ một đoạn, và đoạn ấy thế này. Sau khi các anh chị khóa trên đã biểu diễn các tiết mục văn nghệ được chuẩn bị sẵn, người dẫn chương trình hỏi: “Các bạn tân sinh viên ơi! Có ai muốn lên sân khấu để hát tặng mọi người một bài không?”.

Cả hội trường ngoảnh nhìn xung quanh. Mình, vốn vẫn tưởng bản thân rất tự tin, nhưng hóa ra không phải. Mình cúi đầu, ngồi lún vào trong ghế như thể cố gắng lọt thỏm vào đám đông, yên ổn làm một khán giả bình thường. Có ai lên sân khấu không? Liệu người đó là ai? Mình không biết, nhưng chắc chắn không phải mình. Mà chắc không có ai đâu, ai mà dám đứng lên hát trước mất trăm người lạ khi chỉ vừa nhập học được vài ngày?

Ấy vậy mà có. Mình ngẩng lên. Cả hội trường đang vỗ tay cổ vũ một bạn nam bước giữa những hàng ghế đi lên sân khấu. Bạn ấy cầm mic, tự tin nhìn xuống dưới và nói: “Em xin hát bài: Cô bé mùa đông”.

Nhạc nổi lên, và bạn hát thoải mái tự nhiên như thể giữa chỗ không người:

“Từng cơn gió, khẽ vô tình

Chiếc lá lìa cành, buông xuống lòng đường

Ngồi nhặt chiếc lá tôi nhớ về

Cô bé đáng yêu của tôi…”

Mình mãi mãi không thể quên bài hát ấy, không phải vì bản thân bài hát, mà vì cảm giác của chính bản thân mình. Mình ngưỡng mộ sự tự tin của bạn ấy và thất vọng nhận ra mình thiếu tự tin tới mức nào. Mình tưởng mình tự tin lắm, vì mình cũng rất quen thuộc với ánh đèn sân khấu, từng đi qua nhiều cuộc thi hát hò, kể chuyện, thậm chí tới cấp quốc gia. Nhưng hóa ra mình vẫn là mình, rụt rè và tự ti, khác hẳn với suy nghĩ của nhiều người xung quanh.

Khi ấy, mình chợt nhận ra hình dáng của sự tự tin thực sự. Đó là tâm thế tự do, thoải mái, chấp nhận và yêu thương chính bản thân thay vì cố gắng thể hiện với người khác. Có rất nhiều điều, nếu phải làm mình sẽ làm được, nhưng vẫn hoàn toàn không với sự tự tin. Mình ngưỡng mộ người bạn “tự tin từ trong máu ấy”, và thất vọng về sự tự ti của chính mình. Ngạc nhiên hơn nữa, mình phát hiện bản thân đang “tự ti vì thấy mình tự ti”.

2. Vượt qua sự tự ti

Trở lại thời điểm năm 18 tuổi ấy, đây là một số bằng chứng của việc mình “có vẻ cũng tự tin”, hay chí ít, đáng để tự tin vào bản thân mình:

• Có thành tích học tập khá tốt, gần nhất là trở thành thủ khoa đầu vào đại học;

• Thời học phổ thông từng tham gia nhiều cuộc thi văn nghệ, dấu mốc lớn nhất là giải ba thi kể chuyện toàn quốc năm lớp 5;

• Đã làm lớp trưởng suốt 9 năm, và Bí thư chi đoàn trong 3 năm cuối trước khi vào đại học;

…

Nhưng mình không tự tin.

Nhiều năm sau, khi đã ra trường, đi làm ở một công ty lớn, có gia đình đủ đầy, mọi thứ ổn định hơn cả mức kỳ vọng… Mình vẫn không tự tin. Mình nhận ra điều ấy khi một lần nhìn vào tấm gương trong cửa hàng quần áo. Nhìn lại mình là một gương mặt rụt rè, ánh mắt thất thần, cố gắng tỏ ra vui vẻ nhưng chỉ bởi không muốn người khác nghĩ mình lầm lì.

Hiện tại thì sao? Một số bạn bè, người quen hỏi mình làm thế nào để viết khi học chuyên toán, học ngành kỹ thuật và đang làm công nghệ. Mình rất muốn nói rằng, điều khó nhất đối với mình không phải việc viết, mà là cảm giác tự tin để chia sẻ những gì mình viết. Viết, nhất là viết về bản thân rồi để người khác đọc, giống như tự “phơi bày” bản thân vậy. Điều mình phải vật lộn nhất để vượt qua không phải kỹ thuật viết, câu chữ, văn phong, mà là vượt qua sự tự ti để bộc lộ chính mình.

Điều đó cần sự tự tin nhiều hơn cả việc đứng giữa rất nhiều người để nói, để giảng dạy, hoặc để phát biểu trong công việc mà mình thường làm.

Khi nhận ra mình vẫn luôn tự ti bất kể những gì đã có, bất kể mình có thể đứng giữa nhiều người để nói, bất kể đã đạt được gì và có thể làm gì, mình đã nghiêm túc tìm hiểu để giải mã sự tự tin, trả lời cho câu hỏi lớn: Vì sao mình lại tự ti đến thế? Và làm sao thoải mái hơn để sống, để tin vào chính mình?

Đây là một số điều mình tìm được:

• Sự tự ti đã được bồi đắp từ rất lâu, rất lâu trong đời. Bất kể bạn đã làm được gì, năng lực tới đâu, phần lớn sự tự tin hoặc tự ti lại đến từ những gì bạn nghe từ người xung quanh: bố mẹ, anh em, thầy cô, bạn bè, hàng xóm… Những câu nói chê bai từ lúc nhỏ tưởng chừng vô hại, “trẻ con không biết gì”, “lâu rồi ai còn nhớ”, lại chính là những vết dao sắc nhất, để lại những vết thương không thể lành dù đã qua bao lâu, khiến chúng ta không tin vào chính mình dù đã đạt được những gì sau này.

• Nỗi sợ hãi “mình không đủ giỏi, không đủ tốt” có trong hầu hết mọi người, bất kể chúng ta khác nhau về trình độ, địa vị, tài sản, thu nhập, kinh nghiệm, năng lực… Nhìn người khác, mình nghĩ họ giỏi tới vậy, giàu tới vậy, chắc hẳn họ vô cùng tự tin. Sự thực ngược lại. Ai cũng có nỗi lo lắng về việc bản thân “không đủ”. Không bao giờ đủ.

• Ai đó tự tin không phải vì họ cho rằng họ giỏi nhất, tốt nhất, không tì vết, mà đó là những người hiểu rõ giá trị của bản thân mình, tự trân trọng, và có khả năng vượt trên dư luận.

Vào một ngày khi đã bước qua tuổi 30, mình bất chợt nhìn vào một tấm gương khác mới được lắp trong thang máy tòa chung cư và ngỡ ngàng nhận ra ánh mắt mình đã khác. Nhìn vào chính mình khi ấy là một gương mặt kiên định, vẫn nhiều lo lắng băn khoăn, nhưng không còn rụt rè như hồi nào nữa. Mình đã tự tin hơn, dù hẳng có dấu hiệu nào để người xung quanh có thể nhận ra điều ấy. Sự tự tin ấy được đánh đổi và bồi đắp bằng những gì?

• Học hỏi không ngừng: Giai đoạn mình học được nhiều nhất, nhanh nhất chính là khi mình bận rộn nhất, lúc vừa đi làm, vừa chăm con nhỏ, tuổi trên dưới 30. Mình học vì mình muốn học, chỉ học những gì thực sự cần thiết, và không vì thúc ép của bất cứ ai. Học để hiểu, đọc để biết, để nhìn thấy thế giới trải rộng hơn trước mắt mình.

• Kiếm tiền, kiếm tiền, kiếm tiền: Sự tự tin sẽ lên một tầm cao mới ngay khi chúng ta có thu nhập từ chính sức lao động của mình, nhất là khi nguồn thu ấy ngày một tăng, và đủ mang lại cảm giác an toàn.

• Dừng làm mọi thứ để vừa lòng người khác, tập trung vào số ít điều quan trọng và người quan trọng: Tới khi nào những nỗi sợ kiểu “người ta sẽ bảo”, “sẽ bị đánh giá là”, “làm thế lại thành khác người”… không còn ám ảnh mỗi hành động, suy nghĩ, quyết định, chúng ta sẽ có được sự tự tin và cảm giác bình yên.

3. Hành trình sắp tới

Đã gần hai mươi năm qua đi kể từ khi người bạn ấy hát “Cô bé mùa đông” giữa hội trường đông kín người, bạn có lẽ không bao giờ biết hành động của bạn lại tác động mạnh mẽ và lâu dài tới mình như thế. Chúng mình không thân nhau, ngay từ thời đi học đã ít khi nói chuyện huống hồ sau khi đã tốt nghiệp. Nhưng nếu hành trình trưởng thành được định hình bởi một vài khoảnh khắc, thì khoảnh khắc mình nhìn bạn bước lên sân khấu với đầy sự ngưỡng mộ pha lẫn ghen tị ấy chắc chắn là dấu ấn mình không thể quên.

Hiện tại mình có luôn tự tin không? Câu trả lời của mình là không.

Có nhất thiết phải cố gắng để trở nên tự tin không? Câu trả lời cũng là không. Nói cách khác, đừng tự ti vì thấy mình tự ti.

Mình có tiếp tục nỗ lực không? Câu trả lời là có, chắc chắn, nhưng không phải để cố gắng trở nên tự tin hơn, mà chỉ bởi đó là điều mình cần làm, muốn làm. Sự tự tin có lẽ sẽ được bồi đắp dần dần ở một vài thời điểm nào đó mình không biết trước.

Ai cũng ao ước mình sẽ trở nên tự tin, ai cũng ngưỡng mộ những người có khí chất tự tin tỏa ra từ ánh mắt lời nói nụ cười, mình cũng vậy. Nhưng hành trình đã đi qua đã dạy mình rằng: tự tin là hệ quả, không phải nguyên nhân. Càng cố gắng để tự tin hơn và chứng tỏ mình tự tin, chúng ta sẽ càng lún sâu vào điều ngược lại. Không tự tin cũng không sao hết, miễn chúng ta vẫn kiên trì và nỗ lực với những điều cần phải làm để mỗi ngày lại sống tốt hơn.

Mình hy vọng, bài viết này sẽ tìm tới bạn và trở thành một kỷ niệm nho nhỏ trong hành trình của bạn. Chúng ta, mỗi người đều khao khát để tự tin hơn giữa cuộc đời này. Và chúng ta, mỗi người cũng đều nhiều lần vật lộn với nó.

Tự tin rồi sẽ tới, đừng đi tìm. Cứ tập trung vào hành động, hành động một cách tự ti cũng được. Một ngày nào đó, chúng ta đều sẽ ổn hơn, và tự tin hơn bây giờ.

Thân mến,

Tố Uyên.

Trong tất cả các chủ đề nội dung trên Internet, ở mọi nền tảng, tiền bạc luôn chiếm phần lớn sự quan tâm. Dù mọi lứa tuổi, giới tính, nghề nghiệp, hoàn cảnh… ai cũng dành rất nhiều thời gian, công sức tìm hiểu để tiết kiệm tiền, kiếm tiền, và đầu tư tiền.

Vấn đề ở chỗ, vì có quá nhiều nguồn thông tin, nhiều trường phái quan điểm nên người đọc, người nghe lại “rơi ngay” vào “ma trận những lời khuyên”, thường là trái chiều. Ai nói cũng có vẻ có lý, hoặc là căn cứ khoa học, nghiên cứu, hoặc là trải nghiệm cá nhân.

Trong bài viết này, mình sẽ chia sẻ với bạn một số quan điểm trái chiều như thế, cùng hành trình của chính mình để thử nghiệm và chọn lựa cách thức, niềm tin phù hợp. Những điều mình đã chọn chắc hẳn không giống lựa chọn của bạn, nhưng hẳn chúng ta đều chia sẻ nhiều băn khoăn, lạc lối và hoang mang giữa những lời khuyên trái chiều ấy giống nhau.

1. Đừng cố gắng tiết kiệm từng đồng, hãy tập trung vào kiếm nhiều tiền hơn

Lời khuyên ngược lại: Để thịnh vượng tài chính, đầu tiên phải tiết kiệm thật kỷ luật và tối đa có thể trước khi nghĩ tới kiếm thêm tiền.

Trước đây mình từng nghe một bạn đồng nghiệp nói: “Ai tiêu tiền giỏi là kiếm tiền giỏi”. Rồi cũng không biết từ đâu, mình có suy nghĩ rằng: Những người giàu đều kiếm được rất nhiều tiền, mình không thể giàu bởi vì mình luôn chỉ làm công ăn lương, hay như bố mẹ mình làm vườn trồng cây ăn trái. Nói cách khác, mình tin vào vế đầu tiên: Muốn giàu, phải tập trung kiếm tiền, đừng mất thời gian căn ke tiết kiệm.

Dù được bố mẹ dạy những điều như: “Buôn thúng bán bè không bằng ăn dè hà tiện”, “Kiến tha lâu cũng đầy tổ”, mình lại không tin. Hồi còn sinh viên, mình đi chạy bộ quanh hồ gần trường đại học, nhìn thấy những tòa chung cư xung quanh mà ao ước. Mình nghe nói mỗi căn đều tiền tỷ, rồi nhẩm nhẩm: Ra trường đi làm lương mười triệu là cao, trừ hết ăn uống thuê trọ chắc dư được ba triệu, cùng lắm là năm triệu, vậy mỗi năm có sáu mươi triệu. Mười năm có sáu trăm triệu. Tiết kiệm hai mươi năm mới được tiền tỷ, lúc ấy giá nhà lên gấp nhiều lần rồi. Tóm lại là không có hy vọng gì để “an cư lạc nghiệp”, có mái nhà che mưa che nắng ở thành phố, nói gì tới giàu có.

Từ lần nhẩm tính ấy, mình tự kết luận: Tiết kiệm không giải quyết được vấn đề gì hết. Phải tập trung kiếm nhiều tiền hơn.

Nhưng sự thật chứng minh, mình chẳng thể cứ muốn kiếm nhiều hơn là kiếm được. Thu nhập có tăng, đúng vậy, nhưng còn rất xa mới đạt tới mức đủ cho mọi ước vọng trong khi không quan tâm tới tiết kiệm.

Sự nôn nóng muốn đạt được những con số lớn ở dòng tiền vào, trong khi không cân nhắc kỹ càng với dòng tiền ra khiến mình không tích lũy được như đáng ra phải thế trong suốt nhiều năm. Tất nhiên, mình có nhiều gánh nặng tài chính và đã giải quyết được một số vấn đề của gia đình, nhưng điều đó không có nghĩa mình đã làm tốt ở việc tiết kiệm.

Ở tuổi 30, mình nhận ra đã chọn sai “phe”. Kiếm nhiều tiền hơn đúng là quan trọng, nhưng quan trọng hơn cả lại là mình còn lại bao nhiêu sau khi chi tiêu. Nói cách khác, hiện giờ mình tin vào vế ngược lại. Dù thu nhập bao nhiêu, nhiều hay ít, điều quan trọng là tiết kiệm một cách kỷ luật, giữ mức sống ổn định dù dòng tiền vào gia tăng.

Mỗi đồng tiền tiết kiệm là một đồng tiền kiếm thêm, trong khi không phải bỏ thêm thời gian công sức năng lượng để làm việc, học tập, tìm kiếm cơ hội. Mình nhận thấy, tăng mức tiết kiệm thêm 10% dễ hơn nhiều so với tăng thu nhập thêm 10%. Và đó là lý do giờ đây mình tin vào vế thứ hai: Tiết kiệm là nền tảng cho một kết quả tài chính cá nhân thịnh vượng.

2. Tiết kiệm khoản lớn, đừng mất thời gian để tính chi li khoản nhỏ

Lời khuyên ngược lại: Phải kiểm soát tất cả chi tiêu dù nhỏ tới đâu, nhiều khoản “rò rỉ” nhỏ sẽ tạo thành thất thoát lớn.

Hai lời khuyên trái chiều này xuất hiện trong rất nhiều bài viết trên Internet và trong các cuốn sách. Có người khuyên phải kiểm soát từng đồng, có người lại nói chỉ cần để ý tiền thuê nhà, trả nợ… tóm lại là các khoản lớn.

Sự đối nghịch của hai luồng tư duy này tạo nên những cuộc tranh cãi không hồi kết trên mạng xã hội về chuyện: “Nếu mỗi ngày không uống cafe/trà sữa, sau X năm bạn sẽ tiết kiệm được A triệu”. Một bên nói thích thì cứ uống đi, đừng chi li với khoản có thể mang lại niềm vui và giá trị cho mình. Một bên lại nói nếu tiết kiệm mỗi ngày, khoản nhỏ sẽ thành khoản rất lớn.

Thú thực, với hai lời khuyên trái chiều trên, mình thấy… đều đúng (hơi ba phải nhỉ? He he…). Mình từng áp dụng cả hai, cuối cùng đúc kết được cách thức phù hợp với bản thân kiểu “mỗi bên một ít”:

• Sử dụng ứng dụng điện thoại để theo dõi chi tiêu hàng ngày, sau khoảng 3 tháng sẽ thống kê được dòng tiền chi vào các khoản mục như thế nào;

• Cắt bỏ nhiều nhất có thể các khoản chi lớn không thực sự cần thiết: ăn ngoài, du lịch tùy hứng, lãi vay (đáo hạn và vay lại khi lãi suất đã giảm so với lúc vay), mua sắm quần áo mỹ phẩm (đúng đấy, mình đã từng mua vô tội vạ)…

• Đặt định mức cho các khoản nhỏ: Mình vẫn giữ lại một số khoản nhỏ mỗi ngày như cafe, ăn sáng ngoài hàng vào cuối tuần… đơn giản vì mình thực sự thấy thích, vui khi làm như vậy, và đó là giá trị thực sự (không giống tùy hứng mua một chiếc váy rồi về không mặc).

Trước đây, mình đã trì hoãn rất lâu việc ghi chép chi tiêu. Mình tự biện bạch rằng việc đó quá mất thời gian, không cần thiết, nhưng lý do là bởi mình muốn né tránh sự thực. Mình sợ phải nhìn thấy bằng chứng rõ ràng về lý do chi tiêu không hợp lý, các con số lớn hơn mình tưởng tượng, rồi mình sẽ phải đối mặt với năng lực kiểm soát chi tiêu yếu kém của bản thân.

“Khuất mắt trông coi”, “mắt không thấy, tim không đau”. Cứ mù mờ như vậy để không phải nhìn thẳng vào sự thật. Nhưng đó chính là sai lầm “chí mạng” khiến mình không nắm được hoàn cảnh tài chính hiện tại và có kế hoạch cụ thể để cải thiện.

Khi đã bắt đầu ghi chép, mình vẫn thỉnh thoảng quên. Nhưng chỉ sau khoảng một tháng, điều đó trở thành thói quen, thậm chí thú vui của mình. Hóa ra kết quả cũng… sốc thật, nhưng khi đã nhìn thấy sự thật, thấy điều tệ nhất, sau đó mọi thứ sẽ tốt lên. Hiện tại, mình đã quản lý khá tốt dòng tiền thu chi của gia đình, nhưng vẫn duy trì theo dõi từng chi tiêu bằng ứng dụng điện thoại, đơn giản bởi nó giúp mình thấy dễ dàng hơn để kiểm soát.

3. Đồng tiền không đầu tư là đồng tiền “chết”

Lời khuyên ngược lại: Đầu tư rất rủi ro, với tiền tiết kiệm hãy chọn cách cất giữ an toàn dù lãi suất thấp, ví dụ như gửi ngân hàng.

Trên Youtube, rất dễ để tìm thấy những kênh nội dung về hướng dẫn đầu tư theo nhiều tư duy khác nhau. Dù không giống nhau về cách thức và quan điểm đầu tư, hầu hết các kênh này lại “nhất trí cao” về việc đồng tiền nhàn rỗi cần phải được đầu tư, nếu không sẽ mất giá nhanh chóng do không theo kịp lạm phát.

Điều thú vị là, khi mình đọc một số báo cáo so sánh về hiệu quả trung bình của các kênh đầu tư : vàng, bất động sản, trái phiếu, cổ phiếu… Có rất nhiều giai đoạn, tỷ lệ lợi nhuận chỉ xấp xỉ, thậm chí thấp hơn kênh gửi tiết kiệm. Rõ ràng công sức cần bỏ vào ít hơn và mức độ an toàn của tiết kiệm ngân hàng cao hơn nhiều các kênh còn lại.

Mình biết, có nhiều người giàu lên nhờ đầu tư bất động sản hoặc chứng khoán, tiền ảo. Nhưng khi tìm hiểu sâu hơn, mình nhận ra tỷ lệ này rất thấp so với những người thua lỗ ở cùng kênh. Đặc biệt, hầu hết người đầu tư thành công đều có hiểu biết sâu sắc, độ nhạy bén cực kỳ cao, và nhất là rất… hiếm gặp.

Bằng tất cả những bằng chứng trên, cách mình đã chọn làm chiến lược cho bản thân liên quan tới đầu tư ở thời điểm hiện tại là sự dung hòa giữa hai ý kiến trên. Cụ thể là:

• Chọn gửi tiết kiệm ngân hàng là kênh chính cho các khoản tích lũy dần dần qua từng tháng, từng năm. Lưu ý tìm hiểu mức lãi suất của nhiều ngân hàng khác nhau, cân đối với mức độ uy tín/rủi ro, thay vì mặc định gửi ở ngân hàng trả lương hoặc một ngân hàng nào đó theo thói quen từ trước. Chênh lệch 0.5% lãi suất có vẻ không đáng kể, nhất là với khoản tiền không quá lớn, nhưng theo thời gian sẽ tạo ra khác biệt.

• Tìm hiểu thêm một số kênh đầu tư khác, nhưng chỉ đầu tư khi bản thân hiểu về nó, không phụ thuộc và tin tưởng vào hiểu biết của bất cứ ai, kể cả đó là người thân, người tư vấn, chuyên gia, hoặc ai đó đã thành công .

  Ra quyết định với sự chắc chắn từ chính mình là cách để mình thấy “chân chạm đất”. Ví dụ khi mua đất, mình chọn tìm hiểu và mua ở Đà Nẵng thay vì các vùng “đang sốt” khác. Mình chọn nơi mình hiểu nhất và chỉ chọn đất đầy đủ giấy tờ, quy hoạch rõ ràng, kể cả điều đó có nghĩa là khoản đầu tư nếu có tăng cũng khá chậm, khó có thể tăng kiểu gấp x lần sau vài tháng.

Mỗi người có phương châm đầu tư khác nhau và cần kiên định với nó. Phương châm của mình là “chậm nhưng chắc”. Mình không bao giờ cân nhắc các kênh như: tiền ảo, bất động sản nghỉ dưỡng, công ty khởi nghiệp… bởi vì chẳng hiểu biết gì về nó. Hiểu biết, không thể chỉ đến từ câu chuyện của một số người chia sẻ, xem mấy video Youtube, bài viết trên báo hoặc một vài cuốn sách. Đã liên quan tới tiền, cần phải thật cẩn thận. Đó là quan điểm của mình.

• Chỉ đầu tư với khoản tiền sẽ không sử dụng trong thời gian dài.

Mình không thể “lướt sóng” với bất cứ loại đầu tư nào, bởi mình thấy quá rủi ro, phụ thuộc nhiều yếu tố ngẫu nhiên. Nhiều người nói “rủi ro càng nhiều lợi nhuận càng lớn”, nhưng điều đó không có nghĩa đầu tư kiểu “đánh bạc”, nhất là khi phải vay tiền để đầu tư.

Những áp lực xảy ra khi chiều hướng thị trường trong ngắn hạn không theo dự đoán là lý do gây ra rất nhiều đau khổ và tổn thất. Vì vậy, bất cứ khi nào có một khoản đầu tư, mình luôn xác định rõ đó là “của để dành”, là cất giữ lâu dài. Mình không muốn dành thời gian tâm sức để theo dõi hàng ngày hàng tháng, “nhảy ra nhảy vào” giữa các sóng dù đó là cổ phiếu hay bất động sản.

Nếu có một bài học nào đó mình đã học được, đó chính là: Đừng đầu tư bằng một khoản nợ.

Tạm kết

Chủ đề về tiền quả thật rất khác biệt giữa mọi người, về tư duy, kinh nghiệm, các ra quyết định. Mình không muốn kết thúc bài viết với phát biểu chung chung kiểu “mỗi người có cách riêng, chỉ bạn mới hiểu chính mình”. Ngược lại, bởi vì liên quan tới việc chọn hướng nào giữa những ý kiến trái chiều về tiền, nên mình càng phải rõ ràng về điều mình tin tưởng.

• Mình chọn TIẾT KIỆM là yếu tố quan trọng nhất để thịnh vượng tài chính;

• Ghi chép chi tiêu đầy đủ, cắt giảm tối đa các khoản chi lớn không cần thiết, chỉ giữ lại rất ít các khoản chi nhỏ thực sự mang lại giá trị và có định mức cho chúng;

• Ưu tiên gửi tiết kiệm ngân hàng cho các khoản tiền có thể cần sử dụng trong vòng một năm, đầu tư cho các khoản không dùng tới trong thời gian dài, và chỉ chọn các kênh mình thực sự hiểu thay vì dựa vào kinh nghiệm, lời khuyên, hiểu biết của bất kỳ ai khác.

Bạn có thể chọn khác mình, điều đó hoàn toàn ổn. Nhưng hãy rõ ràng về lựa chọn của bản thân và kiên định với nó. Đặc biệt, hãy chắc chắn bạn chọn bởi chính bạn đã có đủ niềm tin về hướng đi ấy, không phải vì dựa vào lời khuyên hoặc kinh nghiệm, kiến thức của bất kỳ ai. Tất cả đều mang tính tham khảo, là nguồn thông tin cho bạn nghiên cứu và tìm hiểu, không phải điểm tựa cho quyết định của bạn về tiền.

Chúc tất cả chúng ta đều mạnh khỏe, và túi tiền của chúng ta đều thịnh vượng hơn mỗi ngày.

Tố Uyên.