Gần bốn tháng trôi qua thật nhanh, và mình đã hoàn thành học kỳ đầu tiên ở trường Đại học Ngoại ngữ, Đại học Quốc gia Hà Nội. Mình theo học chương trình văn bằng 2, Cử nhân Ngôn ngữ Trung Quốc.

Quay trở lại làm sinh viên ở tuổi 36, vừa đi học vừa đi làm và chăm sóc gia đình với hai con nhỏ là một trải nghiệm vất vả nhưng rất nhiều điều thú vị. Mình sẽ chia sẻ những điều hay ho nhất, đặc biệt nhất, và đáng nhớ nhất trong hành trình gần bốn tháng của học kỳ đầu tiên trong bài blog này nhé.

Mục tiêu lớn nhất của mình là làm sao đó vượt qua được hết chương trình, tốt nghiệp với số điểm ổn ổn và một trình độ nghe nói đọc viết đủ dùng cho các mục tiêu sau này, nên tổng kết sau mỗi học kỳ hẳn cũng là cách hiệu quả để ghi dấu hành trình và tạo ra động lực.

Về chương trình học

Chúng mình sẽ học tổng cộng trong khoảng 2.5 năm, tức là khóa của mình khai giảng tháng 9/2025, dự kiến sẽ tốt nghiệp tháng 4/2028. Chương trình bao gồm các môn về bốn kỹ năng tiếng Trung, các môn chuyên ngành (ví dụ như biên phiên dịch, văn hóa Trung Quốc, nghiên cứu hán tự), các môn bổ trợ khác (tiếng Anh, tâm lý học). Vì đầu vào là các bạn đã tốt nghiệp đại học nên chương trình văn bằng 2 sẽ không bao gồm các môn cơ sở trường nào cũng phải học như là triết học, lịch sử Đảng, thể dục, giáo dục quốc phòng… Đây cũng là lý do thời gian học văn bằng 2 rút ngắn còn 2.5 năm thay vì 4 năm như chương trình đại học bình thường.

Mỗi năm Đại học Ngoại ngữ (ĐHQGHN) có hai đợt tuyển sinh văn bằng 2. Quy trình rất đơn giản, bạn chỉ cần điền thông tin theo đường link trên trang web của trường. Trường dựa vào điểm tốt nghiệp của bằng đại học thứ nhất để xét tuyển. Bạn sẽ nhận được tin nhắn thông báo kết quả tuyển sinh và hướng dẫn nộp hồ sơ. Sau đó là nhập học, học phí khóa của mình là 9.9 triệu/học kỳ.

Về thời gian học, bạn có thể lựa chọn lớp buổi tối các ngày trong tuần hoặc lớp cuối tuần. Đây là điểm rất tiện, vì như mình chẳng hạn, buổi tối là thời gian mình dành cho gia đình, con cái, nên việc có lớp cuối tuần đúng là cứu cánh.

Học kỳ đầu tiên chúng mình tập trung học tiếng Trung cơ sở, cả bốn kỹ năng nghe nói đọc viết, sử dụng giáo trình Hán ngữ 6 quyển. Trong khoảng hơn 3 tháng, chúng mình học hết 2.5 quyển, tức là từ quyển 1 tới nửa đầu quyển 3. Sau đó ôn thi khoảng 2 tuần. Đề thi cuối kỳ 1 tương đương HKS3. Tốc độ học mình thấy rất nhanh, nhanh hơn ở các trung tâm khá nhiều. Mỗi tuần trung bình học ba bài trong sách nên đòi hỏi sinh viên phải tự học nhiều, nếu không sẽ rất nhanh bị đuối.

Tác dụng lớn nhất của việc học ở trường Đại học ngoại ngữ so với tự học hoặc học ở trung tâm bên ngoài, mình nghĩ là ở áp lực về tốc độ. Lịch học rất dày, nhanh, khiến sinh viên bắt buộc phải tranh thủ mọi lúc để học, đẩy giới hạn lên cao. Đúng tiến độ là hết học kỳ 2 chúng mình sẽ học xong quyển 5, tức là hoàn thành Giáo trình Hán ngữ từ quyển 1 tới quyển 5 chỉ trong khoảng bảy tháng. Ban đầu mình nghe thấy rất… bất khả thi, nhưng hóa ra chúng mình có thể học được như vậy thật.

Điểm mình thấy rất ấn tượng là thầy cô ở trường dạy rất hay và bài bản, mặc dù tốc độ nhanh. Có các thầy cô lâu năm và cả các thầy cô genZ rất trẻ, nhưng điểm chung là đều nhiệt huyết và kiến thức chuyên môn sâu nên giảng bài rất thuyết phục, phát âm hay.

Nói chung, ngoại trừ việc phải căng thẳng sắp xếp thời gian, tranh thủ từng giờ từng phút, và luôn thúc đẩy bản thân phải cố gắng để theo được tiến độ học nhanh như chạy bão này, thì việc học văn bằng 2 thực sự là lựa chọn đáng giá đối với mình.

Về cách mình học

Có bạn hỏi mình: Chưa biết gì về tiếng Trung có theo học văn bằng 2 được không? Mình nghĩ là được. Thực tế lớp mình có nhiều bạn cũng bắt đầu từ số 0 khi nhập học. Nhưng để theo được tốc độ của lớp, bạn sẽ vất vả hơn nhiều những người đã có nền.

Cá nhân mình, nhập học khi đã đi qua chương trình HSK3, nhưng mình vẫn rất chật vật để theo được. Dù vậy, thử thách thực sự với mình sẽ ở học kỳ 2 trước mắt, khi mình phải học trình độ tương đương HSK4-5 khi mà hành trình tự học của mình vẫn chưa hoàn thành HSK4.

Vì tốc độ dạy của thầy cô rất nhanh, thường lớp mình học sáng-chiều thứ bảy và sáng chủ nhật, chiều chủ nhật sẽ dành cho các môn khác ngoài tiếng Trung. Tức là trung bình mỗi buổi học hết một bài trong sách Hán ngữ. Để tiếp thu tốt bài giảng, mình thấy hiệu quả nhất là học trước ở nhà, tới lớp nghe lại thầy cô để nắm bắt những điểm khó/ điểm đặc biệt. Nếu tới lớp mà chưa học trước, sinh viên rất dễ bị cảm giác ngập lụt, nghe tai nọ chảy qua tai kia vì không tiếp thu kịp.

Phần bài tập trong sách Hán ngữ rất hay, mình thường làm trước buổi học, tới khi học chỉ theo dõi thầy cô chữa thì mới kịp.

Mình đã học qua nhiều kênh online để phục vụ việc “học trước” này. Kênh mình thấy dạy hay và hiệu quả nhất là Sweden Chinese Corner. Kênh có bài giảng của cả bộ Giáo trình Hán ngữ. Mỗi quyển giáo trình có hai danh sách video, dành cho tài khoản miễn phí và có phí. Bản miễn phí đã rất hay rồi, nhưng bản có phí mình thấy công phu hơn và đẹp hơn nên mình mua tài khoản thành viên của kênh, 100.000 đồng/tháng.

Vậy quy trình mình học mỗi bài Hán ngữ sẽ là:

Tự học trên kênh Sweden Chinese → Luyện viết chữ để thuộc từ vựng, nghe và đọc bài khóa sau đó chép lại → Làm bài tập trong sách để hiểu ngữ pháp (kênh Sweden có chữa bài tập luôn) → Tới lớp học nghe thầy cô giảng để nhớ lần nữa và tiếp thu những điểm đặc biệt khác.

Tài liệu luyện đề: Mình có ít thời gian nên chỉ làm đề trong sách, một số đề cương thầy cô cho, và bộ Mô phỏng đề thi HSK phiên bản mới. Hiện mình đã làm hết cuốn HSK3.

Về cách mình sắp xếp thời gian

Vấn đề lớn nhất của những sinh viên văn bằng 2 là việc sắp xếp thời gian vì hầu hết là người đang đi làm và đã có gia đình, con nhỏ. Thành thực là mình nghỉ học khá nhiều nếu so với mức bình thường của sinh viên. Nhưng đôi khi mình cần đánh đổi để có được hiệu quả tốt nhất và cân đối với công việc, cuộc sống. Một số cách mình thực hiện trong gần bốn tháng qua:

• Tìm hiểu trước về điều kiện để được thi cuối kỳ. Ví dụ như: không được nghỉ quá bao nhiêu buổi? Khi ốm mệt hoặc đi công tác, mình sẽ liên hệ lớp trưởng để nhờ xin nghỉ phép. Giai đoạn cuối kỳ mình bận việc quá nên đã chủ động nhắn tin trực tiếp cho thầy cô để trình bày hoàn cảnh. Với học viên văn bằng 2 tất nhiên thầy cô có sự ưu ái thông cảm hơn so với sinh viên bình thường, nhưng điều quan trọng là bạn vẫn phải học để bù kiến thức, nếu không sẽ hụt hơi rất nhanh.

• Nhất định phải chạy trước, hoặc ít nhất là bằng tiến độ học ở lớp. Chỉ cần bị đuối lại vài bài, bạn sẽ sớm nản và càng ngày càng thấy ngợp. Sẽ không có lúc nào rảnh rang để ôn lại bài cũ đâu vì bài mới liên tục, học đi còn không kịp làm sao có thể chờ tới lúc học lại? Nên bạn phải đảm bảo tự học nhiều và nhanh, càng vượt tiến độ chung của lớp càng tốt để dự phòng cho giai đoạn bận rộn bất thường, ví dụ như đợt cuối kỳ mình vừa bận việc công ty vì vào mùa gấp gáp, vừa là con ốm nhập viện. Nếu không phải vì đã chủ động học trước, chạy trước chương trình thì hẳn mình không thể kịp lớp và hoàn thành được bài thi cuối kỳ.

• Tranh thủ, tranh thủ, tranh thủ: Mình khoanh phạm vi cần học theo tuần. Ví dụ: mỗi tuần ba bài ở sách Hán ngữ. Nhất định cần hoàn thành trước tối chủ nhật. Vì thế, mình tranh thủ mọi khoảng thời gian có thể. Ví dụ: lúc nấu cơm, dọn nhà, mình sẽ bật audio bài khóa, nghe đi nghe lại cho quen tai. Lúc ngồi chờ họp với khách hàng mình cũng tranh thủ nghe bài giảng hoặc bài khóa mặc dù không thể ghi chép. Buổi tối đi bộ 30 phút, mình lại nghe tiếp. Những khoảng thời gian có thể ngồi học, ví dụ như tối muộn khi con đã đi ngủ, mình sẽ làm các việc cần viết, ví dụ như chép bài khóa hoặc làm bài tập và so đáp án. Cách dễ nhất để tìm thầy thời gian là rà soát lại điện thoại, mục “Thời gian sử dụng”, bạn sẽ thấy mỗi ngày bạn dùng điện thoại tới 2-3-5 tiếng, rất nhiều luôn. Chỉ cần tối ưu thời gian này, bạn sẽ có thêm thời gian để học.

—

Về cơ bản, việc theo học văn bằng 2 khiến mình hơi rối trong tháng đầu, nhưng sau đó mọi thứ vào guồng và gần như không ảnh hưởng tới công việc cũng như cuộc sống gia đình. Vì mình thường tranh thủ thời gian của bản thân, sáng sớm, tối muộn, lúc chờ ai đó… nên gần như không ai cảm nhận được rằng mình đang có thêm một nhiệm vụ là làm sinh viên. Tất nhiên là mình có mệt, nhưng không phải không thể vượt qua. Mệt thì nghỉ ngơi, đỡ mệt mình lại học tiếp.

Mình cũng không đặt áp lực phải hoàn thành xuất sắc, chỉ cần theo được là được. Cứ theo được chương trình là tốt rồi, còn hơn nghĩ mình phải giỏi mức này mức kia mà thành mệt mỏi căng thẳng quá, không khéo lại đuối sớm.

Tổng cộng chương trình có 6 kỳ, và mình đã hoàn thành học kỳ đầu tiên rồi đó. Năm kỳ còn lại chắc sẽ nhanh thôi, nhỉ?

Mình sẽ còn trở lại để chia sẻ về hành trình vất vả nhưng cũng rất thú vị này. Được đi học, được làm sinh viên thực sự là hạnh phúc cực kỳ. Mặc dù đúng là mình vẫn là mình, dù học đại học lần đầu hay lần thứ hai, đặc điểm nhận dạng quan trọng nhất trong mắt bạn cùng lớp: Hay “bùng học”. He he…

Đây là bài viết cuối cùng của năm 2025 - một năm mình gặp nhiều khó khăn nhưng cũng có những khởi đầu thú vị mà việc theo học văn bằng 2 Ngôn ngữ Trung Quốc là một trong số đó.

Chúc bạn và mình, chúc tất cả chúng ta một buổi tối cuối năm đầm ấm, sẵn sàng cho năm mới 2026 thật may mắn, thuận lợi và thành công!

Thân mến,

Tố Uyên

Lần đầu tiên mình thi TOEIC là khoảng năm 2014, khi ra trường được hơn hai năm, Công ty mình khi đó yêu cầu bắt buộc phải thi đạt 600 điểm với vị trí kỹ sư của mình khi đó. Lần ấy, mình được 660 điểm. Từ đó thời giờ đã mười mấy năm, gần như cứ hai-ba năm mình lại thi TOEIC một lần. Phần vì để luôn có bằng cấp nếu được yêu cầu, phần vì mỗi lần ôn thi cũng là cơ hội để củng cố kiến thức.

Tháng 10/2025, mình thi được 935 điểm, và mình khá chắc chắn về số điểm này trong quá trình làm bài, trước khi nhận được kết quả.

TOEIC là một kỳ thi có dạng hai kỹ năng (nghe, đọc) và bốn kỹ năng (gồm cả viết, nói). Tuy nhiên cá nhân mình thường thi dạng hai kỹ năng, vì khi muốn thi bốn kỹ năng mình sẽ chọn IELTS. Ở các công ty hiện tại, hầu hết yêu cầu bằng TOEIC hai kỹ năng cộng với năng lực giao tiếp là ổn. Nên trong bài viết này, mình sẽ dành để chia sẻ kỹ về việc học và thi TOEIC hai kỹ năng nghe đọc, mong là bạn nào đang có ý định hoặc kế hoạch thi sẽ thêm một chút tham khảo.

Tác dụng của chứng chỉ TOEIC

Bằng cấp, nếu chỉ đứng riêng rẽ thực ra có thể giúp bạn qua được vòng loại hồ sơ, nhưng không có tác dụng gì đáng kể khi phỏng vấn hoặc làm việc. Nhưng tác dụng lớn nhất của chứng chỉ như TOEIC nằm ở quá trình bạn học tập, ôn thi, rà soát kiến thức. Cá nhân mình không cho rằng thần thánh hóa một loại bằng cấp là nên làm, nhưng việc trong hồ sơ của bạn có kết quả TOEIC đủ tốt sẽ là điểm cộng lớn so với người không có bất cứ chứng chỉ gì. Tất nhiên, điểm cao mà không nghe nói được cũng không mang lại hiệu quả được.

Điều mình muốn nói ở đây là, việc có một loại bằng cấp nào đó như TOEIC, hoặc IELTS so với năng lực sử dụng ngoại ngữ thực chiến là hai điều có tính bổ sung, không có tính đối ngược. Những câu nói như “có điểm cao chắc gì đã dùng được”, “có người chẳng có bằng gì vẫn nghe nói tốt là được”… đều chỉ là thiểu số, không đại diện cho số đông. Đa số người có bằng cấp là người sử dụng tốt ngoại ngữ và ngược lại. Chưa kể, các công ty hiện nay vẫn rất coi trọng các loại bằng cấp chứng chỉ mà tiếng Anh là một phần trong đó.

Bạn hãy có cả hai là tốt nhất, vừa liên tục nâng cấp kỹ năng giao tiếp, vừa dành thời gian học tập thi cử để rà soát nền tảng (ngữ pháp, từ vựng, tư duy ngoại ngữ). Đừng vì “nghe người ta bảo” bây giờ bằng cấp không quan trọng, dùng được ngoại ngữ mới là quan trọng mà không học không thi. Vấn đề ở đây là, nếu bạn không chọn một loại bằng cấp để theo đuổi và lấy nó làm nền tảng, bạn có cách nào tốt hơn không và thực tế bạn đã thực hiện chưa? Nếu có thì tốt, cứ làm vậy, nhưng theo kinh nghiệm của mình trong những câu chuyện này, cái kết sẽ là: nghĩ TOEIC, IELTS không có tác dụng gì, thực chiến giao tiếp mới quan trọng, và thế là sẽ tiếp cận việc học với mục tiêu rất mơ hồ kiểu “để giao tiếp tốt hơn”, “để giỏi hơn”… cuối cùng là không học hoặc bỏ ngang rất nhanh.

Tác dụng cực kỳ lợi hại của việc đặt mục tiêu với chứng chỉ như TOEIC là nó cho bạn một cái đích, một mục tiêu rõ ràng, kỳ vọng cụ thể vào bản thân.

Tác dụng khác nữa là khi ôn thi, bạn sẽ nâng cấp được hiểu biết về từ vựng, đặc biệt là ngữ pháp. Đừng tin ngữ pháp không quan trọng, nó vẫn cứ là “xương sống” của ngôn ngữ. Khi có ngữ pháp và từ vựng tốt, bạn có thể rất nhanh rèn được giao tiếp khi tìm thấy phương pháp phù hợp.

Nguyên tắc để đạt điểm TOEIC cao

Có năm nguyên tắc mình đã đúc kết được sau khi đã thi nhiều lần trong mười mấy năm qua:

Thứ nhất, học mẹo chỉ giúp bạn tăng chút điểm ở giai đoạn trình độ thấp. Muốn đạt điểm cao, bạn cần hiểu thật, hiểu kỹ và rõ của từng câu từng từ, bất kể ở bài nghe hay đọc. Đừng tìm kiếm các kỹ thuật làm bài, skim scan bắt ý tìm keyword gì đó nữa, bạn sẽ bị đề “lừa” hoặc hiểu sai nghĩa nghe sai từ thôi. Hãy đặt mục tiêu hiểu từng từ từng câu. “Chỉ cần hiểu tổng thể ý của câu là gì” là một lời khuyên chỉ dành cho mức điểm 500-600, nếu bạn muốn đạt điểm 900+, nhất định cần hiểu từng chút một.

Thứ hai, từ vựng và ngữ pháp là “xương sống”. Đừng coi thường ngữ pháp. Nếu bạn chưa chắc chắn về ngữ pháp, hãy học lại một lượt, sử dụng những cuốn sách tổng hợp về ngữ pháp được trình bày dễ hiểu như các sách của cô Mai Lan Hương hoặc cuốn English Grammar In Use chẳng hạn.

Thứ ba, nhiều người khuyên chỉ cần luyện ít đề thôi nhưng kỹ từng đề một, “hãy dừng ngay việc luyện nhiều đề”. Điều này là không đúng. Muốn đạt điểm cao, bạn cần làm cả hai việc. Luyện kỹ từng đề, phân tích lỗi sai, và luyện nhiều đề. Chúng ta cần cả số lượng và chất lượng mới có thể đạt được mức điểm 900+.

Thứ tư, trừ khi bạn mất gốc, nếu đã ở trình độ khoảng 600 điểm trở lên, bạn có thể và nên tự học thay vì đi học ở đâu đó. Lý do ở đây là: không ai có thể thực sự dạy bạn đọc và nghe. Bạn phải tự mình làm việc này, phải tự đọc, tự nghe, đây là kỹ năng cần rèn luyện lặp lại. Nếu bạn đi học, ở trình độ này hầu hết sẽ được thầy cô cho giải đề, chữa đề, việc này tốt thôi nhưng mất thời gian, lịch trình không linh động và tốn kém. Từ 600 điểm trở lên, để đạt 900+, tự học là con đường tốt nhất.

Thứ năm, khi học và ôn tập, tài liệu tốt nhất là nên được đơn giản hóa. Đừng vì FOMO mà dùng nhiều sách quá, sẽ bị loạn, và luôn cảm thấy mình chưa “sưu tầm” đủ sách, vẫn còn có cuốn nào đó ngoài kia hay hơn tốt hơn. Không phải đâu, bạn chỉ cần chọn một cuốn ngữ pháp, một cuốn từ vựng, một bộ nghe đọc để luyện kỹ là được. Cứ vậy đã, học hết chỗ đó rồi hẵng tính tiếp. Đừng mua một loạt, tải hàng tá sách xuống làm gì.

Lộ trình để đạt 900+ TOEIC và tài liệu phù hợp

Từ trải nghiệm của bản thân, mình nhận thấy có ba mốc rất quan trọng và khó vượt qua, nên mình sẽ chia sẻ lộ trình dựa trên ba mốc này.

Mốc 600 điểm:

Khi đạt 600 điểm là lúc bạn đã nắm được ngữ pháp và từ vựng mức căn bản, đủ dùng trong nhiều công việc hàng ngày như viết email, đọc tài liệu không quá sâu chuyên môn, và quan trọng nhất là bạn có được sự tự tin. Lúc ấy, bạn không còn cảm thấy mình “mất gốc”, “không thể học được”, “không biết bắt đầu từ đâu”. Nghĩa là, bạn đã có cảm nhận về logic của tiếng Anh và “giắt túi” được vốn liếng kha khá.

Điều quan trọng của giai đoạn này là học lại ngữ pháp, học lại từ vựng, làm quen với đề thi kiểu thi TOEIC và vượt qua cảm giác tự ti vì đã học tiếng Anh nhiều lần nhưng không hiệu quả.

Các tài liệu nên sử dụng:

• Ngữ pháp và giải thích: Tác giả Mai Lan Hương, dùng để củng cố ngữ pháp. Không cần học hết tất cả, bạn chỉ cần học trước 20-25 chủ điểm ngữ pháp đầu tiên quan trọng nhất, sau này sẽ bổ sung sau.

• Essential words for the TOEIC: Tác giả Barrons, dùng để củng cố các từ vựng hay và quan trọng. Cuốn này rất hay và có thiết kế bài học bài tập thú vị.

• Luyện đề: Bộ đề ETS của các năm gần nhất. Nhưng bạn hãy làm chậm thôi, vì bạn sẽ cảm thấy hơi ngợp. Nhưng hãy cứ làm từng đề một, chữa kỹ, nghe kỹ đáp án. Có thể chấp nhận một số từ quá lạ quá khó bạn bỏ qua không cần cố gắng nhớ, hãy tập trung vào các từ có vẻ lặp lại nhiều lần.

Mốc 800 điểm:

Khi đạt 800 điểm, bạn khá thạo về ngữ pháp và có vốn từ vựng tốt rồi, bạn cũng quen thuộc với TOEIC. Đặc biệt, sự tự tin của bạn đã khá cao, không còn sợ tiếng Anh, cũng không còn cảm giác mất gốc hoặc tự ti rằng mình không học được nữa. 800 điểm TOEIC cũng là mốc tạo ra ấn tượng khá tốt với nhà tuyển dụng, và là nền tảng đủ để bạn chuyển sang học IELTS nếu muốn mà không bị quá ngợp.

Điều quan trọng của giai đoạn 600-800 điểm là từ vựng và các điểm ngữ pháp đặc biệt. Nếu ở giai đoạn trước, bạn mới nắm được ngữ pháp phổ biến, thì ở giai đoạn này bạn cần biết các trường hợp đặc biệt, các từ mới phong phú và “lạ” hơn. Đồng thời kỹ năng nghe và đọc của bạn cần dần thoát khỏi các kỹ thuật, các mẹo, chuyển từ “hiểu đạt ý” sang “hiểu rõ”.

Các tài liệu nên sử dụng:

• Ngữ pháp và giải thích: Tác giả Mai Lan Hương, nhưng hãy học tiếp các điểm ngữ pháp khó hơn, không nằm trong số phổ thông phổ biến.

• Luyện đề: Vẫn là bộ đề ETS. Bạn sẽ làm đúng nhiều hơn giai đoạn trước, nhưng hãy tập trung vào các câu sai, tra cứu kỹ, và đừng bỏ qua các từ lạ lẫm.

Mốc 900 điểm:

Đây là mốc khi bạn đã gần như đọc và nghe hiểu từng câu từng chữ. Thực ra nếu đạt mốc này, việc luyện giao tiếp hoặc chuyển sang ôn IELTS của bạn sẽ rất thuận lợi. Vấn đề của giai đoạn này là khi ôn luyện, điểm sẽ tăng rất chậm, chậm hơn nhiều so với hai giai đoạn trước.

Điều quan trọng là tìm thấy các điểm mình còn chưa nắm được để bồi đắp, do tới trình độ này rất dễ cảm thấy đã tích lũy đủ, thành ra khó thấy được điểm yếu.

Các tài liệu nên sử dụng:

• Luyện đề: Bộ đề ETS.

• Bổ sung: Bộ đề Hackers 3.

—

Đối với cả ba trình độ, có nhiều sách vở và phương pháp khác để bổ sung, ví dụ như: Starter Toeic, Bộ YBM Toeic, Toeic Analyst, bộ Tomato Toeic, nghe chép chính tả… Nhưng đừng hoang mang ngập lụt giữa hàng loạt sách vở và phương pháp học, bạn cứ lựa cách đơn giản thôi và dùng các tài liệu chủ chốt như mình gợi ý. Sau này muốn bổ sung sau bạn luôn có thể tìm tiếp.

Chúc bạn sẽ đạt được mục tiêu như mong muốn nhé!

Thân mến,

Tố Uyên.

P/s: Nếu bạn quan tâm đến việc học tiếng Anh, mình có từng viết một số bài khác, bạn có thể tham khảo ở link dưới đây:

Lộ trình học tiếng Anh từ trình độ “biết mà như không?

Thành thạo kỹ năng nghe đọc tiếng Anh với nguồn học liệu dưới 200 nghìn đồng

Tôi đã học được gì khi xem Ted Talk?

Làm sao giao tiếp tiếng Anh tốt từ xuất phát điểm I’m fine, thank you!

Mình bắt đầu học tiếng Trung từ tháng 9/2024, tới nay là hơn một năm. Mình đang học kiến thức HSK4 và dự kiến sẽ thi vào khoảng đầu năm 2026. Sau hơn một năm tự học từ nhiều nguồn, mình đã đăng ký và trúng tuyển chương trình đại học văn bằng 2, bậc cử nhân ngành Ngôn ngữ Trung Quốc tại Đại học Ngoại ngữ, Đại học Quốc gia Hà Nội.

Trong suốt hơn một năm qua, khi bắt đầu từ con số 0, mình không biết phải học gì, học ở đâu, sách nào, giáo viên nào, cách học ra sao… mình vừa hoang mang, lại vừa hào hứng. Bản thân tiếng Trung đã rất thú vị (cũng rất khó), nhưng chính hành trình thử nghiệm, tìm tòi khi học một điều mới đã tạo ra động lực cho mình để kiên trì theo đuổi.

Mình từng gõ lên Google tìm kiếm câu trả lời cho những băn khoăn tưởng chừng bé nhỏ nhưng cứ lấn cấn mãi trong giai đoạn đầu học tiếng Trung. Tới hôm nay, mình cảm thấy đã có được câu trả lời của riêng mình, sau những trải nghiệm thực tế suốt hơn một năm qua để đi từ số 0 tới trình độ HSK4 và là sinh viên chuyên ngành ngôn ngữ Trung.

Mình sẽ chia sẻ với bạn về năm câu hỏi:

1/Có nhất thiết phải học viết chữ tiếng Trung không vì việc này rất mất thời gian?

2/Nên học theo cách nào? Đi trung tâm, học online theo lớp, tìm giáo viên 1-1, tự học qua video thu sẵn hay nên học theo các bài giảng miễn phí trên Youtube?

3/Nên tập trung vào kỹ năng nào trước trong bốn kỹ năng nghe nói đọc viết?

4/Khi nào nên tìm người Trung Quốc để giao tiếp?

5/Nên học theo giáo trình nào?

Có nhất thiết phải học viết chữ tiếng Trung không vì việc này rất mất thời gian?

Việc viết chữ tiếng Trung với mình cũng rất… loằng ngoằng. Lần đầu mình nghe về việc này là ở video của Izzy Sealey trên Youtube, cô ấy chia sẻ đạt HSK4 sau sáu tháng, khi ban đầu có mục tiêu học tiếng Trung để giao tiếp với họ hàng vì cô ấy có một phần dòng máu Trung Quốc. Cô ấy chia sẻ rằng bản thân không học viết chữ, tập trung vào giao tiếp vì viết chữ sẽ tốn thêm khoảng gấp đôi thời gian.

Sau đó, khi mình đăng ký khóa học online thu sẵn của thầy Nguyên Trần, tình cờ sao thầy lại là người viết rất đẹp và cực kỳ coi trọng việc viết. Xem video của thầy, đặc biệt ở loạt bài HSK1, thầy hướng dẫn rất tỉ mỉ kỹ càng cách viết từng chữ, khiến mình bị thu hút và cũng muốn viết đẹp như vậy. Thầy dặn trong video là mỗi từ cần viết ít nhất 10 dòng, mình thực hiện y như thế. Viết nhiều, mình quen tay hơn, tìm thấy niềm vui của việc viết, rất xả stress.

Sau một thời gian, khi lên tới HSK2, mình bỏ thói quen luyện chữ vì số lượng từ mới nhiều hơn hẳn trình độ nhập môn và vì mình bắt đầu thấy lười, ngại việc ngồi tỉ mẩn viết hàng dài chữ tiếng Hán. Đọc nhiều bài viết trên các trang mạng, có những bạn cũng nói: viết từng chữ như thế chỉ mất thời gian mà không có tác dụng gì. “May” quá, vừa hay mình đang băn khoăn, thấy vậy mình bỏ luôn.

Vấn đề chỉ thực sự trở nên cấp bách khi mình học hết HSK3, bước vào HSK4, và khi làm bài tập của HSK4 mình bàng hoàng nhận ra mình bị phụ thuộc hoàn toàn vào phiên âm (piyin) chữ không nhớ được mặt chữ Hán. Trong khi sau này các tài liệu, sách vở, bài báo, thi cử… đều dùng chữ Hán, đâu có ai chú thích thêm phiên âm cho mình đâu? Và vì thế, có rất nhiều từ mình tưởng mình đã biết, khi ai đó đọc phiên âm lên mình có thể biết nghĩa của nó, nhưng không viết ra được thành chữ, đọc trên giấy xuất hiện từ đó mình cũng không nhận ra. Trừ những từ mình đã tập viết rất nhiều hồi bắt đầu học.

Và đó là thời điểm mình “quay xe”. Bất kể có những người bảo đừng học viết vì chỉ mất thời gian, mình nhận thấy rõ ràng “trí nhớ của cơ bắp” có tác dụng. Từ nào viết nhiều mình sẽ nhớ kỹ hơn. Thế là mình trở lại, ôn hết lại chương trình HSK2, HSK3, viết từng từ mới nhiều lần trước khi học tiếp HSK4. Không chỉ viết từng từ đơn lẻ, cứ mỗi bài học, mình lại chép bài khóa vào giấy. Vừa nhìn sách vừa chép, vừa nghe audio từng câu vừa chép, hoặc học thuộc rồi chép lại. Mình chép rất nhiều, tự nhiên, mình cũng nhớ được nhiều từ, nhiều câu hơn.

Sau này, khi học ở trường ngoại ngữ, các thầy cô đều nhấn mạnh với chúng mình rằng học một ngôn ngữ tức là phải viết được nó, chứ không chỉ nghe, nói hoặc đọc. Thật may vì mình đã rèn lại được thói quen viết chữ Hán trước đó một thời gian.

Một tác dụng khác nữa của việc luyện viết ngay từ giai đoạn đầu đó là: giúp mình có cảm nhận tốt về cấu tạo của chữ Hán. Viết nhiều, mình bắt đầu hiểu và quen thuộc về các bộ thủ, các nét mà không cần học riêng rẽ chúng. Điều này đặc biệt quan trọng khi học lên các trình độ trung cấp như HSK4, và hẳn sau này là HSK5, HSK6, khi số lượng từ mới tăng không ngừng, xuất hiện ngày càng nhiều những chữ cực kỳ phức tạp. Nếu không luyện viết quen, khi nhìn những chữ đó sẽ bị… hoảng, không phân tách được các thành phần và lại càng cuống khi cùng lúc phải học nhiều từ mới, cuối cùng sẽ dẫn tới nản lòng và từ bỏ.

Vì thế, mình rất mong bạn nếu quyết định học tiếng Trung, hãy dành thời gian cho việc luyện viết, luyện ngay từ những chữ đầu tiên bạn học.

Nên học trung tâm, giáo viên gom nhóm, học 1-1, khóa video thu sẵn hay bài giảng miễn phí?

Mình muốn trải nghiệm để tìm ra mô hình học phù hợp nên trong hơn một năm qua, mình đã thử nghiệm TẤT CẢ các loại hình trên. Cụ thể những nơi mình đã học:

Trung tâm: Viện Khổng tử Đại học Hà Nội. Có lớp theo trình độ HSK (học phí khoảng 3-4 triệu/khóa 30 buổi) và lớp luyện thi khẩu ngữ trung cấp/cao cấp (1.6 triệu/10 buổi). Giáo viên giảng dạy có thể là người Việt hoặc người Trung Quốc. Mình đã qua hai lớp, cô giáo đều rất chất lượng, có điều lớp khá đông, khoảng 12-15 người nên tương tác được ít. Học online vào các buổi tối, thường 2-3 buổi/tuần.

Học qua video thu sẵn (có thu phí): Mình đã học khóa của thầy Nguyên Trần; Khóa của Trung tâm Yangdexin; Khóa của Sweden Chinese. Cá nhân mình đánh giá như này:

• Chương trình của thầy Nguyên Trần: Thầy dạy từ từ, dễ hiểu, bổ sung thêm các từ vựng, đặc biệt hay ở trình độ HSK1-2 khi thầy dạy viết chữ tỉ mỉ. Từ HSK3-4 thầy dạy theo sách Giáo trình chuẩn HSK (trình độ 1, 2 thầy dạy Giáo trình Hán ngữ), mình thấy không được hay như trình độ vỡ lòng. Cách dạy đều đều, không có giải thích kỹ lắm về các từ mới, cấu trúc câu. Tổng quan mình thấy vẫn ổn, nhưng HSK3-4 không xuất sắc và đặc biệt hữu ích như HSK1-2.

• Chương trình của Yangdexin: Mình thấy bạn chủ trung tâm xây dựng thương hiệu cá nhân rất tốt, giọng bạn nói mình thấy đặc biệt hay, và khóa học của bạn có giá rất vừa phải (khoảng vài trăm nghìn một trình độ, thấp hơn kha khá so với khóa thầy Nguyên - tính bằng tiền triệu). Yangdexin dạy hoàn toàn theo giáo trình Hán ngữ. Điểm mình không thích nhất và khiến mình bỏ ngang chương trình này là vì cách trình bày, tổ chức bài học. Bạn chọn cách mà mình thấy rất nhiều giáo viên dạy online sử dụng là vừa giảng vừa dùng bút viết lên màn hình. Cách này tạo ra những chữ viết nguệch ngoạc, không theo lề lối nào cả, khiến người học khó hình dung, khó nhớ. Nhìn chữ ngay ngắn chỉn chu còn đang rất khó, nữa là chữ viết kiểu ghi chú tốc ký như vậy. Yangdexin vẫn là một trung tâm có nhiều nội dung truyền cảm hứng, bản thân bạn sáng lập mình thấy thực sự giỏi, điều mình không thích chỉ là cách xây dựng truyền đạt trên bài giảng thôi.

• Chương trình của Sweden Chinese: Mình có tìm thấy kênh này từ lâu, nhưng vì bị chìm lấp trong vô số các kênh khác mình đã theo dõi nên mãi tới khi đã học tới đầu HSK4 mình mới thực sự nghiên cứu nghiêm túc chi tiết về kênh. Và mình thực sự bất ngờ khi đã bỏ qua kênh lâu tới vậy. Cô giáo có cách giảng cực kỳ chi tiết, tỉ mỉ, chỉn chu, người nghe dễ nhớ dễ hiểu. Kênh dùng tài liệu Hán ngữ 6 quyển để dạy, có bản miễn phí và có phí. Bạn không đăng ký trả tiền vẫn có thể học cả 6 quyển bình thường, nhưng nếu đóng phí 100.000 đồng/tháng trên Youtube cho kênh, bạn sẽ có quyền truy cập bài giảng riêng cho hội viên. Mình đánh giá bài giảng hội viên hay hơn và đẹp hơn bản có phí nhưng không phải chênh lệch quá nhiều nên kể cả dùng bản miễn phí vẫn rất ổn.

Học theo bài giảng miễn phí trên Youtube: Có rất nhiều kênh, nhưng khi đã học qua một số kênh nổi tiếng, mình rút ra là muốn bài học được trình bày chỉn chu tỉ mỉ, có cấu trúc rõ ràng và bài tập kèm theo, tốt nhất nên tìm các chương trình có phí với mức phí hợp lý.

Các kênh miễn phí vẫn có nhiều nội dung, nhiều kênh hay, nhưng giống như “đãi cát tìm vàng”, thời gian và công sức bạn tìm kiếm lọc lựa có lẽ còn nhiều hơn thời gian học. Một số thầy cô Trung Quốc cũng có kênh dạy, nhưng mình khuyên bạn khi học ở những trình độ ban đầu, HSK1-2-3 nên học giáo viên Việt Nam để được giải thích tường tận. Một số thầy cô Việt Nam dạy lớp online, sau đó ghi hình ghi âm lại và đăng lên Youtube. Mình nghĩ đây cũng là một nguồn học liệu hữu ích, nhưng cá nhân mình không chọn, vì bài giảng rất dài dòng do có cả phần tương tác với học viên trong lớp đó.

Học 1-1 với giáo viên: Bạn có thể tìm thấy các bạn sinh viên chuyên ngành Hán ngữ, thạc sỹ hoặc đang học thạc sỹ ở Việt Nam hoặc Trung Quốc để học 1-1. Trên Threads là nơi mình thấy dễ tìm thấy giáo viên nhất. Tuy nhiên, bạn cần kiểm tra kỹ bằng cấp, trình độ của giáo viên trước khi học, tin tưởng vào cảm nhận của mình khi học. Người hiểu rõ vấn đề là người giảng lại được cho người khác một cách rõ ràng, đơn giản và logic. Nếu bạn thấy giáo viên nói lòng vòng, hoặc giảng mà bạn không hiểu, khả năng là do trình độ chuyên môn và khả năng sư phạm của giáo viên chưa tốt. Học phí 1-1 sẽ ở khoảng 200-300-500 nghìn đồng một buổi 2 giờ, tùy vào profile từng giáo viên.

Học chương trình cử nhân ở Đại học ngoại ngữ: Đây là nơi mình được học “chính thống” nhất về ngôn ngữ Trung Quốc. Những môn đầu tiên chúng mình học chính là nghe nói đọc viết, theo giáo trình Hán ngữ. Thầy cô rất giỏi, giảng dễ hiểu và hay, tuy nhiên vấn đề chính của chương trình này mà sinh viên chúng mình buộc phải “chạy theo” đó là: TỐC ĐỘ nhanh kinh khủng khiếp. Một cuốn giáo trình học ở ngoài sẽ mất khoảng 2-3 tháng, trong trường ngoại ngữ chỉ học trong BỐN TUẦN. Theo được tốc độ này chính là bài toán khó nhất với sinh viên chúng mình, làm sao để học kịp, hiểu kịp, nhớ kịp với “tốc độ thần thánh”, “sách chưa kịp cũ đã hết bài”.

Tóm lại, nếu bạn không học trường Ngoại ngữ mà tự học ở ngoài, bạn có thể chọn trung tâm (có nhiều Trung tâm, Viện Khổng tử chỉ là một trong số đó), giáo viên 1-1 hoặc học theo bài giảng thu sẵn, bài giảng online Youtube. Tuy nhiên, điều quan trọng nhất vẫn là BẠN CẦN DÀNH RẤT NHIỀU THỜI GIAN ĐỂ HỌC. Tìm được nguồn chất lượng là một chuyện, học được hay không chủ yếu vẫn nằm ở tâm sức của bạn.

Cá nhân mình đã thử nghiệm khá nhiều để tìm ra mô hình cho riêng bản thân như thế này:

• Học trước với bài giảng online để nắm được nội dung, từ vựng, ngữ pháp, từ đó làm được bài tập. Phần này mình học tranh thủ vào buổi sáng sớm, bài giảng thường ngắn chỉ 20-30 phút/bài nên chỉ cần dậy sớm một chút là đã đủ rồi.

• Đi học ở Đại học ngoại ngữ: học với tốc độ nhanh, chủ yếu để mình được rà lại nội dung đã học ở bước 1, hỏi thêm các vấn đề khúc mắc. Phần này mình học vào cuối tuần, nguyên ngày thứ bảy chủ nhật.

• Học 1-1 để củng cố, rèn luyện giao tiếp, học sâu và kỹ những phần vẫn còn “lơ mơ”. Phần này mình chỉ học với thời lượng rất ít, mỗi tuần chỉ khoảng 2-4 giờ vào buổi tối.

Bạn có thể chỉ dùng một bước trong số ba bước học trên, chỉ vì mình theo ba bước đó không có nghĩa nó là cách tốt nhất hoặc duy nhất. Mỗi người có cách phù hợp riêng, bạn cứ thử nhé. Quan trọng nhất vẫn là dành thời gian để học, chịu khó dậy sớm thức khuya chút, tranh thủ thời gian.

Nên tập trung vào kỹ năng nào trước trong bốn kỹ năng nghe nói đọc viết?

Bạn cần học cả bốn kỹ năng này cùng lúc. Lý do là vì chữ Hán rất đặc biệt, khác với chữ tiếng Việt hoặc tiếng Anh theo hệ Latinh. Chữ Hán có cấu trúc, cách viết, cách tưởng tượng trong đầu rất khác, nên ngay từ đầu bạn cần học cả bốn kỹ năng để khắc sâu ngôn ngữ này, nếu không càng học lên cao sẽ càng rối, loạn, và thành sợ học.

Người ta hay nói về việc “tắm ngôn ngữ”, nghe mọi nơi mọi lúc, hoặc xem nhiều phim tiếng Trung. Cá nhân mình nhận thấy việc này chỉ có tác dụng bổ trợ, và chỉ thực sự hữu dụng khi bạn đã học được một thời gian, hiểu được phần nào nội dung thì việc xem phim, xem show giải trí… mới có tác dụng.

Riêng việc nghe bài hát, mình khuyên bạn không nên coi đó là một kênh học tiếng Trung. Do với ngôn ngữ có dấu như chữ Hán, khi hát, người ta được phép bỏ qua dấu, biến đổi dấu tùy thuộc nhịp điệu bài hát. Tức là phần quan trọng nhất, khó nhất, lại được phép điều chỉnh thành… sai.

Nền tảng của các ngôn ngữ nói chung và tiếng Trung nói riêng là hai thứ: Ngữ pháp & Từ vựng. Vì thế, đừng học lung tung, đừng lo lắng FOMO khi thấy quá nhiều người giới thiệu về nhiều nguồn podcast, phim ảnh… Bạn hãy học theo một chương trình có cấu trúc, căn cứ vào các bộ học liệu nổi tiếng như: Hán ngữ 6 quyển, Giáo trình chuẩn HSK, Giáo trình Boya… Các bộ sách này sẽ trang bị cho bạn vốn từ vựng cần thiết nhất, các điểm ngữ pháp phổ biến nhất. Cứ nắm vững chúng trước đã, các kênh khác để bồi đắp thêm bạn có thể để sau. Đừng vội vã.

Khi nào nên tìm người Trung Quốc để giao tiếp?

Có thể do ấn tượng về hành trình học tiếng Anh của nhiều người, rất chắc ngữ pháp và từ vựng nhưng không nói được, không giao tiếp được, vì thế mình gặp nhiều bạn học tiếng Trung ngay giai đoạn đầu dã lo lắng tìm kiếm các kênh để giao tiếp càng nhiều càng tốt với người bản xứ, ví dụ như Italki.

Tuy nhiên, theo kinh nghiệm của mình, việc nói chuyện với người bản xứ ở giai đoạn mới học thực sự không hiệu quả, mất thời gian và thậm chí tốn nhiều tiền không cần thiết. Ban đầu, bạn cần học tỉ mỉ từng chút về phát âm, chữ Hán, các cấu trúc ngữ pháp căn bản. Khi đã có nền tốt và có vốn từ kha khá, khoảng từ HSK4 hoặc ít nhất là HSK3, khi ấy bắt đầu giao tiếp với người bản xứ sẽ hiệu quả hơn.

Nói vậy không có nghĩa ban đầu học không giao tiếp, bạn vẫn cần tập đọc, tập nói, tập nghe những câu đơn giản. Bạn tự nói, tự đọc, thu âm lại gửi cho giáo viên sửa lỗi, đó là cách hiệu quả và tiết kiệm nhất. Nếu tự học không có giáo viên theo kèm, bạn hãy nghe nhiều lần bài khóa, đọc lại, ghi âm, nghe lại, học thuộc, và lại nói lại.

Tuy nhiên, mình khuyên bạn ở giai đoạn đầu nên tìm khóa học có giáo viên để có người sửa lỗi phát âm vì điều này rất quan trọng. Sai từ đầu sau sẽ khó sửa. Bạn hãy tìm giáo viên Việt Nam mà bạn thấy phát âm hay để sửa cho mình.

Nên học theo giáo trình nào?

Hiện các giáo viên và các trung tâm thường sử dụng một số giáo trình sau:

• Giáo trình Hán ngữ 6 quyển. Bản mới nhất là phiên bản 3.

• Giáo trình chuẩn HSK.

• Giáo trình Boya

• Giáo trình Msutong.

Cá nhân mình chủ yếu học theo hai loại giáo trình đầu tiên. Mình thấy mỗi loại sẽ có ưu nhược điểm khác nhau, tuy nhiên đều ổn cả, vấn đề là bạn thích học với giáo viên nào hoặc chương trình nào thì đi theo giáo trình chương trình đó dạy. Đừng quá băn khoăn về vấn đề này.

Học giáo trình nào cũng được, tuy nhiên để hiệu quả cần tận dụng tối đa giáo trình và bài giảng. Đừng học kiểu không chuẩn bị gì trước khi học, bước vào nghe thầy cô giảng mọi thứ đều mới tinh, học xong về cũng không làm bài tập. Cách học này sẽ chỉ khiến bạn mất thời gian mà không đọng lại được gì nhiều, lâu dần sẽ chán nản và ngại học.

Mình gợi ý bạn chu trình học như sau với mỗi bài:

• Trước khi tới giờ học: Cần học trước từ vựng, viết mỗi từ 10 dòng, đọc to bài khóa, mở audio nghe và lại đọc lại, sau đó chép lại bài khóa. Làm trước các bài tập.

• Trong lớp học: Chú ý ghi lại các chủ điểm ngữ pháp thầy cô giảng và các từ vựng mở rộng.

• Sau lớp học: Làm lại bài tập nếu tra thấy câu sai, làm các bài tập bổ sung thầy cô giao.

Theo cách này, bạn có thể chỉ học hai tiếng với một buổi học, nhưng cần dành thêm ít nhất gấp đôi số đó để chuẩn bị bài và làm bài tập. Bù lại, bạn sẽ tận dụng được thời gian học với thầy cô để tiếp thu các vấn đề quan trọng.

—

Bài viết này mình viết trong một tối muộn ngày chủ nhật, khi hai bạn nhỏ đã ngủ, và mình vừa trải qua hai ngày cuối tuần được nghỉ học do trường kỷ niệm 70 năm thành lập. Cuối tuần không vội vã khiến mình có thêm thời gian và năng lượng để nghỉ ngơi, xem qua bài vở tuần sau, và viết bài blog này.

Mình hy vọng, bài viết hữu ích với bạn nếu bạn vừa mới bắt đầu hành trình học tiếng Trung hoặc đang ấp ủ ý định này.

Cảm ơn bạn, chúc bạn tuần mới nhiều niềm vui nhé!

Tố Uyên.

P/s: Nếu bạn quan tâm chủ đề học tiếng Trung, mình đã viết một số bài khác, bạn có thể tham khảo.

Trở lại giảng đường đại học ở tuổi 36

Tài liệu, khóa học để tự học HSK 1-2-3

Sự thật về tiếng Trung: dễ? nhanh? tự học được không?

Thật ra mình học tiếng Trung để làm gì?

Tất tần tật về cách mình học tiếng Trung bắt đầu từ số 0

Học ngoại ngữ mới ở tuổi 35

Bài này khá dài ạ, dành cho những bạn cần nâng cao trình độ, giao tiếp được, đồng thời có thể thi Toeic, IELTS. Có thể bạn đã quyết tâm trở lại tiếng Anh nhiều lần nhưng rồi lại phải dừng. Đã từng học, thậm chí học nhiều năm, không hẳn là mất gốc không biết gì nhưng đã nhiều năm không sử dụng, hiện tại muốn thi chứng chỉ, muốn giao tiếp được nhưng không biết bắt đầu từ đâu và học thế nào cho hiệu quả.

Nếu ai hỏi làm sao để học tiếng Anh (đạt 935 Toeic, 6.5 Ielts, giao tiếp tốt chẳng hạn) từ MẤT GỐC thì thú thực là mình không biết. Vì mình không mất gốc. Thật thà mà nói thì mình được học tiếng Anh ở trường từ lớp 6, lên lớp 10 học chương trình tiếng Anh ba năm tức là quay lại từ đầu. Nên gốc thì mình có. Mình thuộc nhóm có từng học nhưng không sử dụng được. Tới hết đại học mình vẫn ở mức như vậy, Toeic khoảng 400-500, kỹ năng nghe đọc kém, nói viết coi như không có gì.

Hiện nay mình đỡ hơn nhiều lắm rồi. Toeic 935 (mới thi tháng 10/2025), Ielts 6.5 (thi từ 2020), giao tiếp được tiếng Anh khá ổn trong công việc hàng ngày vì đặc thù công việc thường phải làm việc với khách hàng, đối tác nước ngoài.

Trong bài viết này, mình sẽ chia sẻ về cách mình tự học tiếng Anh để vượt qua cái ranh giới của sự “biết mà cũng như không”, có từng học nhưng không sử dụng được trong công việc, muốn ôn lại để sau đó theo đuổi chứng chỉ Toeic, Ielts nhưng mông lung mờ mịt. Tự học ở đây không có nghĩa không cần ai dạy, mà là mình chủ động nguồn học liệu, thời gian tiến độ học. Với người đã đi làm, vướng bận gia đình con cái, mình nghĩ việc có được lộ trình và cách thức để CHỦ ĐỘNG được việc học là yếu tố quan trọng nhất.

Đầu tiên, phải tin mình sẽ học được

Câu đầu tiên, cũng là suy nghĩ thường trực trong đầu rất nhiều người khi nhắc đến việc học tiếng Anh là:

• Cái gì cũng làm được, bảo học gì cũng học được, chỉ có tiếng Anh là bắt đầu bao nhiêu lần rồi lại bỏ;

• Sợ nói, không dám nói câu nào, người ta nói mình nghe cũng hơi hơi hiểu đó nhưng bảo mình trả lời thì chịu;

• Muốn học nhưng không biết bắt đầu từ đâu;

…

Có một câu chuyện thế này. Hồi lâu rồi mình xem một chương trình cho trẻ con trên tivi. Chú dẫn chương trình hỏi một bạn nhỏ đại ý là: “Lớn lên con muốn làm gì?”, bạn bảo: “Con sẽ làm bố”. Chú lại hỏi “con nghĩ làm bố có khó không?”. Bạn ấy nói: “con nghĩ là không, vì nhiều người làm rồi”.

Tiếng Anh cũng vậy thôi. Thật đó. Xuất sắc đỉnh cao chắc khó lắm và cần cả năng khiếu, nhưng tới mức dùng được, tạm ổn, đủ xài thì cứ học là sẽ được. Chỉ cần bạn không bỏ cuộc. Dù có khó tới mấy, bao nhiêu người đã học được mà, bạn cũng sẽ học được thôi.

Nhiều bạn hỏi mình về chuyện học tiếng Anh, rồi mình chưa trả lời xong đã bồi luôn “nhưng tớ không có năng khiếu”, “tớ không học được đâu”, “tớ hay nản lắm”… Vậy thì biết làm sao bây giờ? Tài liệu, cách học, phương pháp đều có thể tìm trên mạng hoặc hỏi kinh nghiệm ai đó, nhưng nếu chính bạn luôn có suy nghĩ trong đầu là mình không học được, việc này không khả thi, thì chắc chắn không hoàn thành nổi.

Cũng giống như làm bố làm mẹ thôi. Thời tuổi trẻ cứ nghĩ mình chẳng làm nổi, không biết làm sao mà xoay xở khi chẳng có kinh nghiệm gì, bao nhiêu vấn đề, thậm chí từ lúc chưa có gia đình đã bận rộn tối ngày thấy mình thiếu thời gian thì làm sao cáng đáng nổi gia đình. Nhưng rồi khi bước vào thử thách ấy, mỗi ngày đi qua chúng ta lại cứng cáp thêm một chút, và đều làm được.

Bạn đừng bỏ cuộc, là sẽ học được.

Nếu giờ bạn nhận được thông điệp: “Trong vòng 6 tháng phải giao tiếp được tiếng Anh và có Toeic 700, nếu không bạn sẽ thất nghiệp, tất cả các công ty đều không nhận bạn nữa”. Bạn nghĩ trong trường hợp ấy liệu bạn có học được không? Có, chắc chắn là có, vì không còn lựa chọn nào khác. Năng lực, sự chăm chỉ, quyết tâm… tất cả sẽ trỗi dậy giúp bạn chinh phục tiếng Anh.

Vấn đề là bạn cần tự đặt mình vào hoàn cảnh bắt buộc phải hành động trước khi cuộc đời và sự nghiệp thực sự đưa cho bạn thông điệp ấy.

Xây nền tảng tiếng Anh

Bạn đã học tiếng Anh thời phổ thông, biết những điều căn bản nhưng chưa được hệ thống lại, còn lủng nhiều điểm và không có thói quen, phản xạ do đã lâu không sử dụng hàng ngày. Mình cho rằng, chính sự hỗn độn này khiến chúng ta mất tự tin và hoảng hốt mỗi khi nghĩ tới tiếng Anh. Chúng ta không nhìn thấy cái tổng thể, cũng không biết mình đã biết gì và thiếu gì nên cho rằng mình không có gì hết, và vì thế, không biết phải bắt đầu từ đâu, học bao nhiêu là đủ, chọn sách nào, thầy cô nào, giáo trình nào.

Để rèn luyện được các kỹ năng, việc hệ thống lại kiến thức, bù đắp lại chỗ hổng trong nền tảng là việc quan trọng. Bạn có thể bỏ qua bước này nếu đã ở mức Toeic khoảng 500 điểm. Nếu thấp hơn hoặc từ khi học phổ thông chưa động lại tiếng Anh, mình nghĩ bạn nên bắt đầu từ bước xây nền.

Nền ở đây gồm hai phần chính: Ngữ pháp và từ vựng.

Tiếng Anh mênh mông, nhưng chúng mình cũng cần bắt đầu từ đâu đó. Để gom lại “cái đế” trước khi xây các tầng trên, hãy học lại ngữ pháp và từ vựng.

Mình gợi ý bạn hai cuốn sách để giải quyết vấn đề này:

Ngữ pháp: Bộ 2 cuốn Ngữ pháp tiếng Anh và Giải thích Ngữ pháp tiếng Anh của cô mai Lan Hương. Bạn không cần học hết các chủ điểm trong ngày, chỉ cần khoảng 40-50% đầu mục đầu tiên là những chủ điểm nền tảng rồi. Sau này có thể trở lại học tiếp sau.

Từ vựng: Cuốn 600 Essential words for the Toeic test của Barron’s. Từ được chia thành từng nhóm (50 nhóm), có giải nghĩa, ví dụ, bài tập.

Nếu bạn đều đặn mỗi ngày học một chủ điểm ngữ pháp và một nhóm 12 từ vựng, bạn sẽ hoàn thành quá trình xây lại nền cơ bản này trong khoảng hai tháng. Tất nhiên sau này bạn sẽ còn phải quay lại bổi đắp rất nhiều, nhưng đó là đủ để tạo nên một “cái đế” cho bạn đi tiếp, rèn luyện các kỹ năng cụ thể.

Rèn luyện nâng cấp 4 kỹ năng

Việc tập trung rèn luyện kỹ năng nào phụ thuộc nhu cầu của bạn. Nhưng theo kinh nghiệm của mình, để sử dụng tiếng Anh bền vững và hiệu quả trong công việc, đồng thời tạo ra lợi thế khi cần chuyển việc, cần hai mục tiêu đồng thời:

• Giao tiếp được;

• Có chứng chỉ (Toeic hoặc Ielts).

Trong bốn kỹ năng nghe nói đọc viết, hai kỹ năng “đầu vào” là nghe và đọc, hai kỹ năng “đầu ra” là viết và nói. Khi thi, kỹ năng viết thường khó nhất. Nhưng trong công việc thực tế, mình thấy đây là kỹ năng bạn có thể để lại sau vì trong công việc nội dung email thường đơn giản, lặp lại, không học thuật. Vì vậy, hãy tập trung vào nghe, nói, đọc. Mình sẽ không đưa ra nhiều gợi ý mà chỉ chọn ra rất ít học liệu cho mỗi kỹ năng để bạn có thể bắt đầu ngay mà không bị rối.

• Kỹ năng đọc

Phải đọc hàng ngày. Lưu ý sử dụng học liệu phù hợp với trình độ, tránh việc quá khó khiến bạn nản hoặc quá dễ nên chậm tiến bộ. Bạn sẽ ngập lụt trong từ mới, học trước quên sau, đọc mãi không hiểu. Nhưng cứ tiếp tục.

Mình gợi ý bạn đọc hàng ngày ở trang Engoo, mục Daily News. Đây là trang cô giáo người Mỹ của mình trước đây đã giới thiệu. Trang này hay ở chỗ có phân chia theo từng trình độ, tin tức cập nhật hàng ngày về nhiều chủ đề, thời lượng ngắn và có thể tận dụng để luyện nghe, nói luôn. https://engoo.com/app/daily-news

• Kỹ năng nghe

Phải nghe hàng ngày. Ở trang Engoo mình giới thiệu phía trên có cả giọng đọc của người bản xứ cho từng bài, bạn hãy tận dụng, nghe và nhắc lại là luyện được kỹ năng phát âm luôn.

Bên cạnh đó, hãy xem vlog, cứ bật phụ đề cho đỡ căng thẳng. Chăm hơn nữa thì bạn nghe chép chính tả, tuy hơi cực nhưng đảm bảo tiến bộ “thần sầu”, có nhiều nguồn, mình gợi ý bạn trang https://dailydictation.com/exercises vì có chia theo trình độ nên rất hiệu quả.

• Kỹ năng nói

Lại một lần nữa, phải nói hàng ngày. Nói nhăng nói cuội cũng được, đọc theo người ta cũng được, chỉ cần bạn phát âm ra miệng. Ba cách mình thường dùng là:

• Đọc theo bài người bản xứ đọc trên Engoo;

• Tự nói chuyện “chém gió” khi đi xe trên đường, đeo khẩu trang nên không ai biết mình đang lảm nhảm điều gì;

• Bật điện thoại quay hình, mỗi ngày vài phút nói về cái gì cũng được, việc đã làm trong ngày, một bộ phim đã xem… Sau đó tự đăng lên Youtube ở chế độ riêng tư. Mình từng có một thử thách 100 ngày ghi hình như vậy, và mình tiến bộ thật.

Tóm lại, cả ba kỹ năng đều cần thực hiện hàng ngày. Nếu bạn muốn tiến bộ nhanh, hãy dùng nghe chép chính tả, luyện nói ghi hình; nếu chủ động học từ từ, bạn vẫn cần rèn luyện hàng ngày như chỉ sử dụng Engoo thôi là được. Mỗi bài Engoo, bạn học được 3-5 từ mới, nghe người bản xứ đọc để luyện nghe, đọc và trả lời câu hỏi để luyện kỹ năng đọc, đọc theo và ghi âm để luyện phát âm.

Luyện thi TOEIC

Lần đầu mình ôn thi Toeic là khoảng năm 2014, sau khi ra trường vài năm do công ty lúc ấy bắt buộc thi. Mình ôn vài tháng và được khoảng hơn 600 điểm. Sau đó cứ vài năm mình sẽ thi lại, lần gần nhất là cách đây một năm, mình được 880 điểm. Gần đây nhất, tháng 10/2025, mình được 935 điểm (470 điểm kỹ năng đọc, 465 kỹ năng nghe).

Kinh nghiệm ôn thi Toeic của mình là làm đề, chữa thật kỹ, nghe đi nghe lại, tra từng từ. Đừng tin việc chỉ cần hiểu ý chính vì cách đó sẽ giúp bạn nâng từ 300-400 lên khoảng 600, nhưng để đạt được 700-800 và cao hơn, bạn cần hiểu thực sự nội dung bài nói tới từng từ.

Khi luyện thi Toeic, mình chủ yếu sử dụng đề ETS các năm. Bạn có thể tìm kiếm trên mạng sẽ thấy cả file và trang luyện online. Bên cạnh đó, có nhiều bộ đề khác nhưng tạm thời mình sẽ không đề cập ở đây để tránh gây loãng. Bạn cứ tập trung làm đề ETS và lùi dần, từ năm gần nhất. Như năm nay trươc khi thi mình luyện đề ETS 2024, ETS 2023.

Luyện thi IELTS

Để tăng được 0.5 điểm ở một kỹ năng nào đó trong Ielts đòi hỏi rất nhiều thời gian, công sức và phải vượt qua sự nản lòng.

Khi luyện Ielts, mình trung thành với bộ đề Cambrigde, cứ làm lùi dần từ bộ mới nhận. Hiện đã xuất bản bộ số 20.

Để bổ trợ, mình gợi ý bạn sử dụng các tài liệu rất chất lượng sau đây của thầy Đinh Thắng. Hoàn toàn miễn phí nhưng chứa đựng rất nhiều chất xám. Bộ sách của thầy hỗ trợ mình trong quá trình luyện kỹ năng đọc và viết. Bạn có thể tham gia nhóm của thầy (A&M English) để có thông tin download tài liệu (miễn phí nha).

Mình đã học theo sách thầy và được 8.0 Reading hồi năm 2020. Năm nay mình vừa khởi động lại việc học Ielts, bộ của thầy đã cập nhật tiếp và vẫn miễn phí. Writing cũng học theo sách miễn phí của thầy. Listening mình chỉ luyện theo bộ Cambridge. Còn kỹ năng nói mình chủ yếu lấy từ việc luyện tập hàng ngày, không chủ đích luyện đề IELTS.

—

Trên đây là kinh nghiệm của mình để học, luyện kỹ năng và luyện thi tiếng Anh từ trình độ lỡ cỡ. Đây là một chủ đề lớn và chắc chắn mình sẽ còn mở rộng chi tiết hơn trong các bài viết khác sau này.

Nếu bạn quan tâm có thể đọc thêm các bài mình đã từng viết:

Cách mình luyện kỹ năng nghe-đọc.

Cách mình luyện kỹ năng nói.

Sử dụng TED Talk để học.

Trước hết, mình muốn báo với bạn là mình đã “vượt lười” thành công để sắp xếp lại toàn bộ 125 bài blog đã đăng tải từ đầu năm 2023 tới giờ vào một cấu trúc rõ ràng ở đây. Bạn sẽ tìm thấy các bài viết được xếp vào các chủ đề; một số bài viết nổi bật có lượt đọc cao; và danh sách bài viết theo thứ tự thời gian.

Mình mong việc sắp xếp này có thể giúp bạn nhanh chóng và dễ dàng tìm thấy các bài viết bạn quan tâm trên In Metime.

Có thể trước đây mình không có được “năng suất chậm” (mà bền vững) - slow productivity như thuật ngữ tác giả Cal Newport dùng trong cuốn sách cùng tên của ông, nhưng mình thực sự là con người của trường phái “học chậm”, nếu trên đời có một cái tên như thế.

Bài mình viết về cuốn sách “Năng suất chậm”:

Mình học gì cũng chậm. Tức là mình luôn chủ động chọn con đường dài hơn trong học tập. Mình đã không tự tổng kết được để rút ra điều ấy cho tới gần đây. Ngay cả trên blog này, mình cũng từng viết một số bài về học tập. À, nhiều ấy chứ, không phải một số. Nhưng mình luôn cảm thấy chúng vẫn là những kinh nghiệm rời rạc, dù thực tế đấy nhưng thiếu một chất kết dính thực sự, cái gốc của mọi lựa chọn trong học tập của mình.

Giờ mình biết nó là gì rồi, và mình sẽ chia sẻ với bạn trong bài viết này. Tất cả xoay quanh chữ “HỌC CHẬM”, và kiên trì tin tưởng sự chậm ấy là điều phù hợp với mình.

Chìa khóa 1: Người ta làm được, mình cũng làm được

Hôm trước, mình báo với chồng và hai con về việc đã được nhận vào chương trình cử nhân văn bằng 2 ngành ngôn ngữ tiếng Trung của Đại học ngoại ngữ. Mình có chia sẻ là khi tốt nghiệp sau đây gần ba năm, mình muốn đồng thời có được HSK6. Thông thường chuẩn đầu ra của chương trình cử nhân là khoảng HSK5. Chồng mình cảm thán: “HSK5 đã khó, HSK6 còn khó hơn nhiều đấy, nhắm được không?”. Mình buột miệng: “Người ta làm được, mình cũng làm được”. Mình đã gặp nhiều bạn có HSK6 sau khi học cử nhân rồi.

Đó là điều bật ra ngay lập tức trong đầu mình, cũng là niềm tin mình có từ rất lâu rất lâu. Tất nhiên mình biết HSK6, hay thậm chí HSK5 là siêu khó. Mình cũng biết, tiếng Anh khó, IELTS 7.0-7.5 càng khó hơn. Học đại học cũng khó chứ, học thạc sỹ lại càng chẳng dễ, làm công việc này khó, công việc kia cũng khó. Rốt cuộc, trên đời này có việc gì là không khó đâu? Rất nhiều chương trình, bằng cấp, chứng chỉ, trình độ, môn học, chuyên môn… sinh ra thực sự để làm khó mình luôn đó, khó tới mức đọc không hiểu gì, cũng không biết làm sao để hiểu, càng học càng không hiểu.

Nhưng người khác làm được, mình cũng sẽ làm được. Nếu có giới hạn nào đó, mình nghĩ chỉ là về thể chất. Ví dụ như tay chân mình yếu ớt, dù có cố bao nhiêu cũng không thể bê vác đồ nặng, điều đó mình chấp nhận. Nhưng đã là chuyện học hành, nếu ngồi vào bàn học được, cùng tiếp cận được các tài liệu, thế nào cũng học được thôi. Miễn là không từ bỏ.

Người ta học nhanh, mình xong chậm chút cũng không sao. Quan trọng là niềm tin rằng không thể học được sẽ khiến chúng ta thậm chí chẳng bắt đầu, hoặc nhanh chóng từ bỏ ngay khi “va phải đá”. Người khác làm được vì họ va phải đá rồi sẽ đứng dậy đi tiếp, còn chúng ta va phải đá là dừng lại, vậy không phải vì học khó tới nỗi không thể, mà vì chúng ta bỏ cuộc thôi.

Có một hiện tượng rất thường xảy ra nhưng cũng dễ hiểu, là số lượng người học được hoặc đạt được chứng chỉ bằng cấp gì đó (ví dụ như chứng chỉ chuyên môn quốc tế, tiếng Anh, SAT…) ban đầu có rất ít nhưng dần dần con số tăng dựng đứng trên biểu đồ. Không phải kỳ thi đã dễ hơn, cũng không hẳn việc có nhiều tài liệu dễ dàng tiếp cận, lý do chính là vì chúng ta nhìn thấy ngày càng nhiều người tương tự mình, thậm chí ngay bên cạnh mình học được thi được. Cái suy nghĩ “à, người này người kia học được, vậy hẳn cũng không khó như mình tưởng, chắc mình cũng học được” mới là yếu tố quyết định khiến số lượng bằng cấp chứng chỉ trước đây được coi là khó lại trở nên phổ biến nhanh chóng khi đạt được độ phổ biến nhất định.

Sự khác biệt giữa người “học được” và “không học được” chủ yếu nằm ở chỗ có tiếp tục học hay không. Miễn bạn không từ bỏ là rồi bạn sẽ hoàn thành, sẽ… học được.

Chìa khóa 2: Luôn để dành chỗ cho câu hỏi “liệu có chắc không?”

Mình nghĩ chúng ta đều đồng ý với nhau, người hiểu sâu sắc một vấn đề là người có thể diễn giải lại một cách hết sức đơn giản, ngắn gọn, logic. Hơn hết, họ có thể trả lời các câu hỏi kiểu: Vì sao như vậy? Điểm khác nhau giống nhau giữa cái này với cái kia là gì? Bản chất của vấn đề này như thế nào? Nhưng người dạy có trình độ không cao thường không trả lời được gãy gọn những thắc mắc đó.

Thực tế, thầy cô giáo để về dạy học trò tiểu học những phép tính căn bản, họ đã phải học toán cao cấp, tâm lý lứa tuổi, phương pháp giảng dạy và vô vàn những kiến thức khác. Nếu chỉ dạy đúng những gì mình biết, đó gọi là chia sẻ kinh nghiệm, không gọi là dạy.

Bản thân mình thường không nhớ và kết nối được kiến thức khi không thực sự hiểu. Vì thế, khi học điều gì đó mới, mình có phản xạ thắc mắc về những điều xung quanh nó. Ví dụ như khi học tiếng Trung, học về một từ, một câu, mình thường sẽ hỏi thêm cô giáo về phát âm, vì sao mình nghe có người nói phát âm thế này, có người lại nói khác? Từ này trong câu ở vị trí nào và vì sao? Từ này có nghĩa giống từ học trước đó, vậy sử dụng có giống nhau không?

Không phải mình cố tình hỏi nhiều, mà vì nếu không hiểu rõ, mình không kết nối được điều mới học và những điều đã học, cũng không hiểu chân tướng bản chất phía sau, thành ra không biết cách dùng và có cảm giác… không yên tâm. Đây cũng là lý do khiến mình chọn một chương trình học hoặc thầy cô nào đó để theo lâu dài, hoặc xin dừng học với thầy cô mình thấy không phù hợp. Sự phù hợp ở đây, thực ra là cảm thấy yên tâm hơn, hiểu rõ kiến thức hơn, cảm nhận được sự vững vàng sâu rộng về hiểu biết hay không ở người dạy.

Vì vậy, bạn hãy dành chỗ cho sự tò mò, những câu hỏi, điều nghi hoặc để tìm thấy chương trình học phù hợp nhất với mình.

Chìa khóa 3: Không đua thời gian khi học tập

Thú thực đôi lúc mình cũng bị cuốn vào những kinh nghiệm học kiểu đạt được mốc này mốc kia sau một khoảng thời gian ngắn giật mình. Nhưng thực tế, mình mất nhiều thời gian hơn như vậy rất nhiều.

Để thi ba chứng chỉ quốc tế về quản lý dự án, mình dùng tổng cộng gần năm năm. Cứ thi xong một chứng chỉ, rồi làm việc, tích lũy kinh nghiệm, sau thời gian dài mới lại học và thi tiếp.

Để học lên cao về quản trị, mình không chọn cách học các khóa ngắn hạn mà đăng ký học thạc sỹ MBA, hết tổng cộng tới ba năm từ lúc ôn thi Ielts để đủ điều kiện apply tới khi tốt nghiệp.

Học tiếng Trung, mình tự học một năm lên tới đầu HSK4, sau đó cảm thấy kiến thức cứ bị hổng lỗ chỗ và rất không yên tâm, nên mình đi học văn bằng 2 của Đại học ngoại ngữ - một con đường dài, sẽ mất tới gần ba năm nữa để hoàn thành.

Dĩ nhiên, mỗi người sẽ lựa chọn cách học, con đường học khác nhau, đó là vấn đề cá nhân. Nhưng với mình, mình nhận ra bản thân luôn chọn con đường dài hơn khi đứng trước những ngã rẽ. Trải nghiệm suốt những năm từ phổ thông tới giờ khiến mình có niềm tin rằng đi con đường dài và bài bản thực ra sẽ giúp mình nhanh hơn về nhiều mặt.

Bạn không nhất thiết phải học một chương trình ở trường đại học như mình mới là chắc chắn, điều mình muốn nói ở đây là tâm lý đua thời gian. “Phải học nhanh mới là tốt, nhanh lên kẻo mất cơ hội, chậm là kém hiệu quả hoặc đang làm sai ở đâu đó, là năng lực không tốt”. Mình nghĩ, chậm có cái hay của chậm.

Học chậm khác với trì hoãn. Chậm ở đây là học thật tỉ mỉ, đi từ bản chất, dành nhiều thời gian để tìm tòi và mở rộng kiến thức. Hơn hết, nên tìm tới những người dạy thật uy tín, có thể kiểm chứng về trình độ, và tin tưởng vào cảm giác của bạn khi học.

Bạn thấy tin tưởng, hiểu bài, thầy cô giải đáp được điều bạn băn khoăn là được. Nếu lấn cấn, nghi ngờ, phải hỏi và tìm hiểu ngay chứ đừng mất công ép mình phải nhớ một kiến thức mà mình còn thấy không đáng tin.

Cách học nhanh nhất, mình tin, là cho phép bản thân chậm lại. Chậm, chứ không lười, không trì hoãn. Chậm ở đây là một cách tiếp cận với kiến thức theo cả chiều rộng và chiều sâu, dùng thời gian để bồi đắp. Bạn có thể rút ngắn từ ba năm thành hai năm rưỡi nhưng không thể và không nên cố gắng rút từ ba năm thành sáu tháng, bởi vì quá cấp tốc sẽ khiến hiểu biết, kỹ năng và kiến thức khó đọng lại sâu sắc.

Hãy cứ chậm thôi, bình tĩnh, từ từ, chăm chỉ một cách chắc chắn.

Chúc bạn có những hành trình học tập thật thành công, đặc biệt nếu bạn cũng như mình, ở lứa tuổi ngoài 30, vẫn muốn học rất nhiều thứ trong khi phải đi làm, chăm sóc gia đình và nhiều nghĩa vụ khác.

Thân mến,

Tố Uyên.

P/s: Mình đã viết khá nhiều bài về chủ đề Kỹ năng tự học, kinh nghiệm học tiếng Anh tiếng Trung, và cả câu chuyện mình đã trở thành thủ khoa kép hồi đại học như thế nào. Bạn có thể đọc thêm ở đây nhé.

Bình tĩnh học, chậm chính là nhanh

7 ngày học cách tự học hiệu quả

Chu trình 5 bước để học tập hiệu quả nhất

Làm thế nào để tận hưởng và duy trì việc học

Làm sao để hoàn thành một dự án cá nhân mà bạn đã bắt đầu

Giới thiệu về khóa học “7 ngày học cách tự học”

Vì sao bạn thất bại với dự án học tập

Những bí mật của tôi về việc học và thi

Kinh nghiệm học tiếng Anh:

Lộ trình học tiếng Anh từ trình độ “biết mà như không?

Thành thạo kỹ năng nghe đọc tiếng Anh với nguồn học liệu dưới 200 nghìn đồng

Tôi đã học được gì khi xem Ted Talk?

Làm sao giao tiếp tiếng Anh tốt từ xuất phát điểm I’m fine, thank you!

Kinh nghiệm học tiếng Trung:

Bắt đầu từ đâu để học tiếng Trung?

Trở lại giảng đường đại học ở tuổi 36

Tài liệu, khóa học để tự học HSK 1-2-3

Sự thật về tiếng Trung: dễ? nhanh? tự học được không?

Thật ra mình học tiếng Trung để làm gì?

Tất tần tật về cách mình học tiếng Trung bắt đầu từ số 0

Học ngoại ngữ mới ở tuổi 35

Kinh nghiệm học thạc sỹ MBA:

Bài viết từ một cựu học viên chương trình MBA Đại học Hawaii (Mỹ)

Những lợi ích khi học MBA sau tuổi 30

Nâng tầm kỹ năng mềm khi học MBA

Làm sao để chọn được chương trình MBA phù hợp ở Việt Nam?

Chuyện thủ khoa:

Hành trình từ vị trí cuối lớp đến thủ khoa đại học

Tôi đã từng có ước mơ được đi du học

Ghi chú: Đây là khóa học mình đã cung cấp qua email từ khá lâu, nhưng để giúp các bạn quan tâm có thể dễ dàng và nhanh chóng tiếp cận được nội dung khóa học này mà không cần chờ gửi qua email, và cũng vì mình không có thời gian quản lý hệ thống gửi tự động, nên mình biên tập lại và đăng lên trang blog này luôn.

Bài viết giới thiệu về khóa học và lý do mình tạo nên khóa này Ở ĐÂY.

***

Ngày 1: Chào mừng bạn đến tới khóa “7 ngày học cách tự học”.

Nếu chỉ được chọn một kỹ năng duy nhất để đảm bảo đứng vững trên thị trường lao động, phát triển bản thân và có cuộc sống tốt đẹp hơn, mình sẽ chọn kỹ năng tự học.

Tự học, không có nghĩa là không cần ai hướng dẫn hoặc không đi theo chương trình bài bản nào. Tự học nghĩa là học vì chính bản thân mình, không phải do ai thúc ép. Bất kể bạn đang học đại học, thạc sỹ, ngoại ngữ, học chứng chỉ chuyên môn… miễn bạn học vì mình thực sự mong muôn, đó chính là tự học.

Có nhiều phương pháp học tập, cá nhân mình đã thử nghiệm và áp dụng trong nhiều năm. Phương pháp hiệu quả nhất mình đánh giá là cách coi một mục tiêu học tập như dự án, có thời gian cụ thể và có áp lực hoàn thành. Những cách học kiểu mỗi ngày 30 phút, nhẹ nhàng, mục tiêu chung chung… không mang lại hiệu quả nhanh và chắc chắn, cũng rất khó giữ động lực.

Trước đây mình cho rằng, vì bản thân là một chuyên gia về quản lý dự án công nghệ, chịu ảnh hưởng của chuyên môn nên mình yêu thích cách tổ chức việc học như dự án, thực hiện trong thời gian, tập trung cao độ để hoàn thành bằng được.

Sau này, tình cờ đọc cuốn sách “Ultralearning” (Scott Young), mình phát hiện cách mình học bao năm qua gần như tương ứng với những gì hai tác giả đã viết. Hai yếu tố quan trọng nhất của phương pháp này là: Sự tự định hướng (và self-directed) & Tập trung (intense).

Bằng phương pháp ấy, mình đã trải qua nhiều hành trình học thành công:

• Thủ khoa đầu vào đại học năm 2007, với xuất phát điểm đứng nhóm cuối ở lớp (trường chuyên Bắc Giang) khi mới vào lớp 10;

• Thủ khoa đầu ra đại học sau gần năm năm học ở một trường công nghệ kỹ thuật;

• Thi đỗ chứng chỉ chuyên môn PgMP trong 3.5 tháng so với con số trung bình những người đã thi đỗ là khoảng 6 tháng tới một năm;

• Trở thành nữ quản lý dự án đầu tiên tại Việt Nam hoàn thành bộ 3 chứng chỉ quốc tế cao nhất về QLDA trong khi đi làm toàn thời gian, học MBA, và chăm sóc gia đình với hai con nhỏ;

• Sau 6 tháng ôn tập, đạt được chứng chỉ IELTS 6.5 trong lần đầu tiên dự thi và nghe nói trôi chảy để học MBA và làm việc bằng tiếng Anh từ chỗ chỉ biết ngữ pháp, không nghe nói giao tiếp được;

…

Chúng ta có rất nhiều thứ muốn học. Nhưng điều đầu tiên và quan trọng nhất là học cách để học, làm sao cho tiết kiệm thời gian, hiệu quả cao, và duy trì tốt động lực lại là điều không phải ai cũng quan tâm tìm hiểu. Đây là lý do mình tạo ra khóa học này, hoàn toàn miễn phí.

Bạn có kỹ năng hoặc chương trình nào muốn học từ lâu nhưng trì hoãn mãi chưa thể bắt đầu, hoặc bạn từng học nhưng không đạt được kết quả như mong muốn nên bỏ giữa chừng, hãy nghĩ về nó nhé! Đặt cho nó một cái tên, thời gian dự án chỉ nên từ 3-6 tháng. Nếu bạn cảm thấy mục tiêu quá lớn, không thể hoàn thành trong thời gian đó, hãy chia nhỏ ra, xác định một mục tiêu phù hợp 3-6 tháng đầu tiên. Phạm vi quá lớn, thời gian quá dài, lao vào học ngay mà không chuẩn bị phương pháp học là những lý do hàng đầu khiến chúng ta thất bại.

Đây là những bài học chúng ta sẽ đi qua trong những ngày tới. Bạn có thể đọc hết một lượt, sau đó lần lượt thực hiện từng bước. Mình chia theo đơn vị ngày với suy nghĩ là mỗi ngày chúng ta chỉ dành được một chút thời gian để thiết kế dự án học tập, nhưng nếu bạn đang có thời gian, cứ thực hiện “một lèo” nha.

Ngày 2: Các xác định chính xác lý do bạn bắt đầu dự án học tập.

Ngày 3: Cách xác định phạm vi học tập

Ngày 4: Làm thế nào tìm ra con đường học tập tối ưu phù hợp với bạn?

Ngày 5: Hai phương pháp xác định thời gian dành cho việc học

Ngày 6: Học cách tập trung cho người bận rộn

Ngày 7: Tỷ lệ vàng giữa đầu vào và đầu ra - nguyên nhân quan trọng nhất khiến dự án học tập thành công hoặc thất bại

Mình mong loạt bài này sẽ giúp bạn phần nào tự định hình được hành trình học tập để đạt được mục tiêu bạn đang nghĩ tới.

Ngày 2 - Bắt đầu với câu hỏi tại sao.

Ngay trong hiện tại, bạn hẳn có ý định học một điều gì đó: tiếng anh giao tiếp, IELTS, chứng chỉ chuyên môn, học viết và làm blog… Nhưng vì sao bạn lại có ý định này?

Trước khi bắt tay vào học, bạn cần xác định rõ về động lực. Giữa vô vàn điều có thể học, vì sao bạn chọn điều này? Dưới đây là một số lý do chính chúng ta thường có:

1. Động lực từ bên ngoài:

Đây là những động lực xuất phát từ người khác, môi trường, xã hội. Ví dụ như: học vì công ty yêu cầu, học để làm tốt công việc và có cơ hội thăng tiến, học vì muốn có thêm nguồn thu nhập mới.

Khi bạn có động lực ở nhóm này, chiến thuật hiệu quả nhất là: Phòng vấn chuyên gia.

Bạn cần chắc chắn điều mình sắp học thực sự có ý nghĩa, hiệu quả cho mục tiêu cuối cùng. Có đúng là ngành bạn đang làm đánh giá cao điều này không? Khả năng tăng lương hoặc có nguồn thu nhập mới nếu bạn thành thạo kỹ năng này là gì? Những người bạn biết đã thành công, làm được điều bạn muốn đạt được có học thứ này không?

Hãy dành thời gian để đọc, hỏi, tìm hiểu trước khi “lao vào học”. Đừng giả định, tự duy diễn hoặc quá tin tưởng vào một nguồn tin duy nhất nào đó.

Với động lực từ bên ngoài, chúng ta học vì cần phải học, nên học, niềm yêu thích có thể đến sau một thời gian nhưng cũng có thể không và điều đó hoàn toàn ổn. Có điều, bạn cần tìm hiểu, nghiên cứu kỹ để chắc chắn điều đó đáng giá và đúng hướng.

2. Động lực từ bên trong

Đây là những động lực xuất phát từ chính bạn, không vì chờ đợi ai đó tán thưởng, cũng không mong cầu tiền bạc hoặc ghi nhận từ xã hội, công ty. Ví dụ: học vì thích, vì cảm giác hạnh phúc khi thành thạo thêm một ngôn ngữ, vì muốn đẩy bản thân tới giới hạn và phát triển…

Hãy cẩn thận xác định rõ ở bước này. Rất nhiều người cho rằng mình muốn học tiếng Anh, muốn học viết blog, muốn thi chứng chỉ… để “trở thành phiên bản tốt hơn của chính mình”. Câu hỏi ở đây là: Bạn trở thành phiên bản tốt hơn, và sao nữa? Bạn thực sự muốn mình giỏi hơn, hay bạn đang cố gắng để được gia đình, bạn bè, đồng nghiệp thấy bạn giỏi hơn? Câu trả lời cho vấn đề này sẽ làm rõ động lực bạn có là từ bên trong hay bên ngoài.

Không có động lực nào là xấu, bên ngoài hay bên trong đều ổn cả. Nhưng bạn cần rõ ràng với chính mình, thay vì luôn tự nghĩ “mình học để trở thành phiên bản tốt hơn”, nhầm tưởng rằng mình đang học vì yêu thích, nhưng thực tế là vì lý do từ bên ngoài. Sau một thời gian, khi nhận ra hành trình học rất mệt mỏi khổ sở, bạn lại nghi ngờ bản thân “sao mình không thích?”.

3. Bài tập dành cho bạn

• Viết ra một hoặc một số lý do khiến bạn có mục tiêu học tập hiện tại?

• Tự hỏi bản thân thật kỹ để xác định đó là động lực bên trong hay bên ngoài.

• Nếu đó là động lực bên trong, quá tốt, hãy ghi lại sự thôi thúc sâu thẳm của bạn. Nếu đó là động lực bên ngoài, hãy dành thời gian nghiên cứu, đọc, tìm hiểu, hỏi mọi người để chắc chắn rằng việc học này sẽ giúp bạn đi tới điều bạn muốn.

Trong truyện Xứ sở thần tiên có đoạn hội thoại thế này khi Alice hỏi chú mèo:

“Tôi phải đi con đường nào?

Cô muốn đi đâu?

Tôi không biết!

Thế thì cô đi con đường nào cũng vậy thôi!”

Trước khi quyết định bước chân đi hướng nào, bạn hãy chắc chắn về hướng mình muốn đi, hãy hiểu thật rõ vì sao mình muốn bắt đầu.

—

Ngày 3: Cách xác định phạm vi học tập

Trước khi thực sự bắt tay vào học, bạn cần xác định cụ thể: Mình sẽ học CÁI GÌ?, tức là cấu trúc kiến thức của môn học. Điều này giúp bạn biết mình cần vượt qua những gì để hoàn thành dự án tự học của mình.

Phương pháp ở đây là: Hãy kẻ ba cột “Hiểu”, “Ghi nhớ”, “Thực hành”, sau đó liệt kê tất cả những điều bạn cần học. Danh sách này sẽ còn được sửa đổi và bổ sung sau, nên đừng quá lo lắng phải liệt kê đầy đủ chính xác.

Ví dụ 1: Bạn có mục tiêu thành thạo tiếng Anh giao tiếp.

Cần hiểu:

• Cách sử dụng các cấu trúc ngữ pháp cơ bản;

• Các nguyên tắc phát âm;

• Các nguyên tắc chính của phân chia từ loại

…

Cần ghi nhớ:

• Từ mới;

• Công thức ngữ pháp (đơn thuần nhớ công thức mà không hiểu sẽ không hiệu quả, đây là lý do cần có bước “hiểu” ở trên);

Cần thực hành:

• Luyện nói;

• Luyện nghe;

Ví dụ 2: Bạn có mục tiêu xây dựng kênh blog.

Cần hiểu:

• Các bước làm blog;

• Nguyên tắc trích dẫn, bản quyền, bảo vệ thông tin cá nhân…

• Cách hoạt động của SEO

…

Cần ghi nhớ:

• Cách đăng bài và chỉnh sửa bài, thao tác thiết kế ảnh;

• Các nguồn ảnh miễn phí bản quyền;

…

Cần thực hành:

• Viết, đăng bài, trả lời comment, tối ưu SEO…

• Chụp ảnh, tìm ảnh miễn phí, thiết kế ảnh…

Hãy xác định rõ các cấu phần của điều bạn sẽ học. Không có bức tranh toàn cảnh này, việc học của bạn sẽ khó có thể đúng hướng, bao quát, và hiệu quả.

Hẹn gặp bạn trong buổi học ngày mai nhé, chúng mình sẽ học cách vạch ra con đường để tự học, nói cách khác là trả lời câu hỏi: Khi đã xác định được lý do học, phạm vi những thành phần trong đó, cần làm gì để biết mình nên học bằng cách nào?

—

Ngày 4 - Tìm kiếm con đường ngắn nhất để đạt được mục tiêu.

Muốn học một điều gì đó nhưng không biết bắt đầu từ đâu, dùng tài liệu gì, nên tìm khóa online hay đi học trực tiếp… Bạn cần xác định PHƯƠNG TIỆN học tập để trả lời các câu hỏi này.

Nếu như ở ngày 1, bạn đã tìm thấy động lực thực sự để bắt đầu hành trình; ngày 2, bạn xác định rõ đích đến ở đâu và có những gì, thì ở ngày 3 này, bạn cần tìm kiếm và lựa chọn phương tiện sẽ đưa mình tới đó.

Chiến thuật nên sử dụng ở đây là: Phương pháp định chuẩn.

Tức là: tìm điểm chung giữa những người học cùng một kỹ năng hay môn học. Hãy dành thời gian nghiên cứu, đọc những lời khuyên, câu chuyện kể về hành trình của người khác… Sau đó tìm giao điểm của các hành trình ấy. Bạn có thể sẽ thấy mỗi người lại dùng cách khác nhau, nhưng khi tìm hiểu đủ nhiều bạn sẽ thấy có những phương tiện hoặc cách thức lặp đi lặp lại, tần suất xuất hiện nhiều hơn hẳn những phương tiện khác.

Đó là sách, tài liệu, khóa học, người hướng dẫn, gợi ý. Dù bạn háo hức muốn bắt tay vào học, cũng đừng bỏ qua bước này. Từ khóa ở đây là: Tìm hiểu thật nhiều, rộng, không định kiến, và có thống kê.

Thời gian để tìm hiểu được khuyến nghị là 10% tổng thời gian dự án. Ví dụ: Bạn định học trong 01 tháng, hãy dành 3 ngày để tìm hiểu. Tương tự, dự án kéo dài 6 tháng, hãy dành khoảng 02 tuần tìm hiểu thật tập trung. Con số này có nhiều hơn tưởng tượng của bạn không? Nếu câu trả lời là có, rất có thể đây là nguyên nhất gốc của những thất bại trước đây bạn gặp phải khi tự học.

Hãy nhớ tới câu nói của Abraham Lincoln: “Nếu cho tôi 6 giờ để chặt một cái cây, tôi sẽ dành 4 tiếng để mài rìu”. Một con thuyền không phù hợp sẽ sớm khiến bạn chật vật và dừng bước, không thể đi tới vùng đất bạn mong muốn bất kể động lực có lớn, và bạn biết rõ nơi bạn sẽ đến nhiều tới mức nào. Hãy nghiên cứu nghiêm túc để xác định cẩn thận những phương tiện bạn cần.

—

Ngày 5: Tìm ra thời gian để học

Nếu mục tiêu học tập đủ quan trọng, động lực đủ rõ ràng, và đã chuẩn bị kỹ về phương tiện, bạn sẽ luôn có thời gian để học. Trước hết, bạn cần xác định độ dài thời gian của dự này, tốt nhất là trong khoảng 3-6 tháng. Khi đã xác định được đích đến, bạn cần sắp xếp thời gian mỗi ngày để học.

Có 2 cách để xác định thời gian, lên lịch cho việc học như sau:

• Cách 1: Thời gian cố định

Nếu lịch trình hàng ngày của bạn khá ổn định, đây sẽ là cách dành thời gian phù hợp. Hãy lên lịch cho các khung cụ thể hàng ngày dành cho việc học. Ví dụ trước đây khi luyện nói tiếng Anh, mình giữ cố định 5-6 giờ sáng mỗi ngày. Hoặc khi ôn thi chứng chỉ quốc tế, mình đặt lịch cố định 9-11h tối mỗi ngày.

• Cách 2: Tổng thời gian theo tuần

Nếu lịch trình của bạn không ổn định, hãy tính tổng thời gian hàng tuần bạn dành cho việc học, ví dụ 8-10 giờ/tuần. Tùy lịch trình hàng ngày, giờ học sẽ khác nhau, nhưng tổng thời gian hàng tuần phải đảm bảo và bạn cần theo dõi kiểm soát thời gian này.

Thời gian dành cho việc học đang tính ở đây là khi bạn hoàn toàn tập trung, không phải những hoạt động đi kèm, “tiện thể”, hoặc mang tính giải trí nhẹ nhàng như: nghe tiếng Anh trong khi làm việc, học trên app 15 phút trước khi ngủ, xem phim nghe nhạc…

Học tập là khoản tiết kiệm cho mười năm sau. Những người chăm chỉ trong mười năm luôn có thể thực hiện ước mơ của mình. Vì thế, hãy dành cho mục tiêu của mình thời gian và sự chú ý xứng đáng.

—

Ngày 6: Học cách tập trung để học

Hiệu quả học tập = Thời gian học x Mức độ tập trung.

Nguyên nhân khiến chúng ta mất tập trung thường tới từ ba yếu tố:

• Môi trường học tập

Bạn có để điện thoại trong tầm tay, vài ba phút lại ngó nghiêng xem có ai nhắn tin hoặc Facebook có thông báo mới? Quán cà phê bạn ngồi có quá ồn không? Bàn học có đang lộn xộn sách vở đồ đạc chất đống? Bạn đã chuẩn bị mọi thứ sẵn sàng chưa hay vừa học được vài phút đã phải đứng dậy đi tìm bút, sổ, lấy nước?

Hãy đảm bảo tạo ra cho mình một không gian đủ thoải mái, ít xao nhãng, và vừa đủ những thứ mình cần để học tập.

• Công cụ học tập

Một số công cụ dễ gây xao nhãng hơn công cụ khác. Ví dụ như luyện nghe chép tiếng Anh, nếu dùng Youtube bạn dễ bị “cám dỗ” hơn nếu bật bằng Podcast chỉ có âm thanh; viết tay dễ tập trung hơn viết trên máy tính…

Hãy đảm bảo lựa chọn những phương tiện ít gây xao nhãng nhất. Các biện pháp “cực đoan” hơn có thể cần được sử dụng, ví dụ như tắt Internet trên máy tính, để điện thoại chế độ im lặng hoặc cách xa tầm tay…

• Tâm trí của bạn

Đây là nguồn gây xao lãng lớn nhất và khó kiểm soát nhất. Một tâm trí bình tĩnh và thông thoáng sẽ giúp bạn học tập hiệu quả hơn hẳn. Có nhiều công cụ để thúc đẩy sự tập trung như video “Study with me” trên Youtube, ứng dụng theo dõi tập trung… nhưng mình thấy hiệu quả nhất là: Luôn nhắc bản thân nhớ VÌ SAO MÌNH NHẤT ĐỊNH PHẢI LÀM ĐƯỢC VIỆC NÀY?

Để hỗ trợ, bạn hãy xác định không gian cho việc học, sắp xếp dọn dẹp, chủ động loại bỏ các công cụ học tập dễ gây xao nhãng, và cân nhắc có một công cụ đơn giản không đòi hỏi công nghệ, ví dụ như một cuốn sổ giúp duy trì sự tập trung.

Cá nhân mình thích ngồi ở phòng mình, bàn làm việc của mình, hoặc cuối tuần tới quán cà phê học tập quen thuộc, đeo tai nghe bật bài nhạc quen thuộc, sử dụng những đồ dùng bút sổ vở quen thuộc và úp điện thoại xuống, chỉ bật chuông đề phòng có người gọi tới mà không bị gây xa nhãng bởi các tin nhắn hoặc cảnh báo.

—

Ngày 7: Tỷ lệ vàng giữa đầu vào và đầu ra

Sai lầm lớn nhất, cũng là nguyên nhân quan trọng nhất khiến người tự học thất bại đó là: Chỉ học đầu vào, không có đầu ra. Lý do là bởi vì, mức độ nhận thức, “ngấm” kiến thức và phát triển kỹ năng không tỷ lệ thuận với lượng đầu vào mà tỷ lệ thuận với lượng đầu ra.

Đọc sách, học từ mới, nghiên cứu tài liệu, xem video hướng dẫn… tất cả đều là đầu vào.

Nói, viết, dạy lại, áp dụng, làm bài kiểm tra thử và rà soát câu sai… là đầu ra.

Nếu muốn đạt kết quả học tập cao nhất, bạn phải thay đổi phong cách học đặt trọng tâm vào đầu vào sang phong cách học lấy đầu ra làm trung tâm. Não chúng ta ghi nhớ mạnh mẽ các thông tin được sử dụng và quên hết thông tin không được sử dụng.

“Tỷ lệ vàng” giữa đầu vào và đầu ra là khoảng 3:7, nghĩa là thời gian dành cho đầu ra phải hơn gấp đôi thời gian dành cho đầu vào. Bạn học, đọc sách, nghe video một giờ, phải dành hơn hai giờ để tự ghi chú tổng kết, viết lại, tóm tắt hoặc giảng giải chia sẻ cho người khác, thử áp dụng vào công việc cuộc sống, làm các bài kiểm tra thử và tìm hiểu lý do vì sao mình sai…

Quá nhiều đầu vào mà không có đầu ra hoặc đầu ra không đủ nhiều sẽ là lãng phí, bởi vì kiến thức sẽ nhanh chóng bị não lãng quên.

Sau bài học này, bạn hãy xác định những gì mình sẽ làm để nạp đầu vào và xuất đầu ra nhé, kèm theo thời lượng dành cho chúng.

Lời kết

Lộ trình mình chia sẻ để vạch ra phương án và kế hoạch học tập dựa trên trải nghiệm thực tế của mình và những kiến thức mình học hỏi được từ nhiều người mà tác giả cuốn Ultralearning là một trong số đó. Mình mong rằng, những hướng dẫn này có thể phần nào giúp bạn có được lộ trình ban đầu để tiến tới mục tiêu.

Trong quá trình học, hãy luôn quay trở lại điều chỉnh kế hoạch, nguồn học liệu, thậm chí xem xét lại cả động lực nếu thấy hoàn cảnh và mong muốn của bản thân có thay đổi nhé.

Chúc bạn có những hành trình thật thành công!

Tố Uyên.

P/s: Một số bài viết khác về học tập có thể bạn sẽ quan tâm (clink vào link):

Làm thế nào để tận hưởng và duy trì việc học?

Chu trình 5 bước để học tập hiệu quả

Vì sao bạn thất bại với dự án học tập?

Chọn kỹ năng nào để học?

Sau 13 năm kể từ khi tốt nghiệp bậc đại học ở Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông, và ba năm từ khi tốt nghiệp thạc sỹ MBA của Đại học Hawaii (Mỹ), mình đã quyết định đi học một lần nữa. Và hôm qua (13/9/2025) là ngày khai giảng, mình đã lại ngồi trong một hội trường lớn với hàng trăm thầy cô, học viên, và được nghe những lời chào mừng, động viên như rất nhiều năm về trước.

Lần này, hành trình mình chọn là chương trình văn bằng 2 Cử nhân ngôn ngữ Trung Quốc của Đại học Ngoại ngữ (Đại học Quốc gia Hà Nội).

Quyết định này khiến cả gia đình mình ngạc nhiên. Vốn dĩ công việc của mình đã rất vất vả, lại thêm kèm cặp con cái học tập và chăm sóc gia đình nên việc theo học một chương trình cử nhân kéo dài vài năm thực sự sẽ khiến lịch trình càng bận rộn hơn nữa. Nhưng thú thực, mình đã suy nghĩ hơn một năm trước khi quyết tâm bước vào hành trình này.

Mình sẽ chia sẻ với bạn những gì mình đã suy nghĩ, cân nhắc, và những lý do mà mình tin đây sẽ là con đường mang tới nhiều trải nghiệm đáng giá đối với mình.

Vì sao là Ngôn ngữ Trung Quốc?

Mình tự học tiếng Trung tới giờ đã được một năm tròn, bắt đầu từ tháng 9/2024. Từ con số 0 tròn trĩnh, tới giờ mình đang ở nửa đầu chương trình HSK4. Mình có chia sẻ trong một số bài viết trước về chủ đề này, mình học rất chậm, chậm hơn nhiều so với những mốc thời gian thường thấy trong các video trên mạng. Có ba lý do ở đây:

Thứ nhất, mình không có nhiều thời gian để học. Ngày trong tuần mình đi làm cả ngày, tối là để dành cho gia đình, kèm con học. Sau 10 giờ tối khi bài vở của con đã xong, mình mới ngồi học được bài của mình. Ngày cuối tuần sẽ thảnh thơi hơn chút nên mình dành được nhiều thời gian hơn. Đó là mình còn được hỗ trợ và chia sẻ rất nhiều từ chồng, các con, ông bà hai bên.

Thứ hai, đối với mình tiếng Trung thật sự rất khó. Nhiều người bảo ngữ pháp tiếng Trung dễ hơn tiếng Anh, phát âm và nghĩa từ có nhiều điểm tương đồng với tiếng Việt. Điều này cũng có phần đúng, nhưng lại có rất nhiều điểm phức tạp khác. Chữ viết không dùng hệ La tinh, khó nhớ, nhiều từ đồng nghĩa đồng âm, phát âm lại khác hẳn tiếng Việt. Học một chữ tiếng Trung sẽ cần nhớ mặt chữ Hán, cách viết, phiên âm, phát âm, từ Hán Việt tương ứng và nghĩa tiếng Việt nên mình thực sự không đẩy nhanh được vì học càng nhanh, mình càng dễ quên.

Thứ ba, mình chủ động chọn cách học chậm. Ban đầu mình cũng tính sẽ học nhanh và làm theo các tips trên mạng, nhưng càng học mình càng cảm thấy có gì đó không ổn, hoặc những cách học nhanh có lẽ không phù hợp với mình. Mình luyện viết, việc đó rất mất thời gian nhưng có vẻ sẽ giúp nhớ từ sâu hơn. Mình không đi theo mục tiêu “nhanh” nữa, mình muốn thật “chắc”.

Mình có từng viết một bài về hành trình từ số 0 ở đây:

Ban đầu, mình học tiếng Trung vì công việc đòi hỏi. Mình cũng chỉ đặt mục tiêu đạt được HSK4 và giao tiếp cơ bản thôi vì công việc của mình chủ yếu dùng tiếng Anh, các dự án cần tiếng Trung có nhưng vẫn còn ít nên chỉ cần mức vừa phải vậy là được. Nhưng sau một năm chầm chậm học từng chút, mình thấy thích tiếng Trung lúc nào không hay. Và sự “thích” ấy khiến mình muốn học một cách bài bản, từ các thầy cô giỏi trong trường đại học.

Đây là con đường chậm vì phải mất tới gần ba năm nữa mình mới có thể hoàn thành chương trình cử nhân văn bằng 2. Nhưng vì mình đã được tận hưởng ý nghĩa của sự “chậm” trong một năm tự học vừa qua, nên mình tin rằng đây là điều mình cần.

Với tình hình thế giới như hiện tại và thực tế những gì mình chứng kiến khi làm việc trong ngành công nghệ, một xu hướng rõ ràng là tiếng Trung dần sẽ trở thành một ngoại ngữ cần thiết. Chưa nói tới sự hứng thú của mình với văn hóa Trung Quốc, mình tin rằng chỉ sau đây vài năm, có tiếng Trung tốt bên cạnh tiếng Anh sẽ mang lại lợi thế cạnh tranh lớn trên thị trường lao động. Không phải vấn đề bằng cấp, mà là khả năng thực chiến, sử dụng được trong công việc hàng ngày.

Quan trọng nhất là mình tìm thấy sự hứng thú với ngôn ngữ này. Mình đã dành tới một năm tự học để nhận ra mình thích nó trước khi quyết định đầu tư thời gian, công sức và tài chính vào một chương trình cử nhân.

Một động lực khác nữa là vì mình muốn trải nghiệm cảm giác được đào tạo một ngoại ngữ trong trường chuyên ngành là như thế nào. Hành trình học tiếng Anh với mình là rất nhiều năm chắp vá, không bài bản nên mình mong được học tiếng Trung theo cách khác. Và một chương trình cử nhân là điều mình có thể chạm tới để hiểu sự bài bản trong đào tạo ngoại ngữ là như thế nào.

Vì sao là văn bằng 2 Đại học Ngoại ngữ (Đại học Quốc gia Hà Nội)?

Khi dấn thân vào một mục tiêu gì đó, mình có xu hướng muốn được học từ những thầy cô và bạn bè giỏi nhất mà mình có thể với tới. Tất nhiên là sẽ có rất nhiều chương trình, nhiều trường học, nhiều thầy cô bạn bè còn đỉnh gấp nhiều lần trên thế giới và thậm chí ngay ở Việt Nam, nhưng trong tầm với của mình có thể tiếp cận tới đâu mình sẽ tìm cách chọn nơi đó.

Đây là lý do khi theo đuổi công việc quản lý dự án, mình quyết tâm học và thi những chứng chỉ khó nhất mà vào thời điểm mình đạt được, ở Việt Nam số người có chứng chỉ đó mới chỉ đếm trên đầu ngón tay. Khi học MBA, mình chọn chương trình của Đại học Hawaii là chương trình mình thấy nhiều điểm hay nhất, dù học phí cũng thuộc hàng đắt so với các chương trình khác và mình phải rất cố gắng với có thể chi trả.

Vì vậy, khi quyết định sẽ học văn bằng 2 ngôn ngữ Trung Quốc, mình nhắm tới hai trường mà mình tin là đào tạo ngoại ngữ tốt nhất ở Hà Nội: Đại học Hà Nội và Đại học Ngoại ngữ (Đại học Quốc gia). Mình đã tìm hiểu về các chương trình đào tạo tiếng Trung ở hai trường này suốt mấy tháng qua. Cuối cùng mình chọn văn bằng 2 Đại học ngoại ngữ vì các yếu tố:

• Địa điểm học: Đại học Hà Nội quá xa nhà mình trong khi Đại học Ngoại ngữ lại khá gần và tiện đường. Đây là vấn đề quan trọng nhất để theo được đường dài. Mình không chọn các chương trình online vì sẽ kém hiệu quả hơn học trực tiếp và khó kết nối với thầy cô, bạn bè - điều cực kỳ quan trọng khi đi học.

• Thời gian học: Vì mình đã đi làm nên sẽ chỉ có thể tìm các chương trình học ngoài giờ. Tuy vậy, vì buổi tối là thời gian quan trọng của gia đình, mình cần dành thời gian để kèm cặp con học bài, nên dù Đại học Hà Nội có chương trình đào tạo rất tốt nhưng mình không đăng ký được vì các lớp đều học vào buổi tối ngày trong tuần. Riêng Đại học Ngoại ngữ cho học viên chọn lớp học các tối trong tuần hoặc học nguyên hai ngày cuối tuần thứ bảy chủ nhật. Mình chọn lớp học cuối tuần, vì thế không ảnh hưởng công việc và gia đình.

Theo mình tìm hiểu, hiện các trường như Đại học Hà Nội và nhiều trường khác cũng có các chương trình đại học từ xa (hoàn toàn online) cho ngành ngôn ngữ Anh và ngôn ngữ Trung Quốc. Bạn nào không thể học trực tiếp có thể tham khảo. Mình nghĩ học online như vậy sẽ có những điểm hạn chế, nhưng nếu do trường uy tín dạy thì chúng mình vẫn có thể nhận được chương trình chất lượng.

Hành trình sinh viên của mình sẽ ra sao?

Ngoài lý do liên quan đến chất lượng đào tạo, mình chọn đi học một chương trình bài bản thay vì tiếp tục theo học các khóa online là vì muốn tìm kiếm một môi trường mới, với những người bạn mới. Mình được trải nghiệm điều này khi học thạc sỹ vài năm trước.

Một tập thể với nhiều cá nhân rất khác mình, thường giúp mình mở mang rất nhiều và học được vô số bài học mà nếu chỉ quẩn quanh với dòng chảy hiện tại của mỗi ngày bình thường, mình sẽ không biết được.

Đi học giống như được có một phần cuộc sống khác hẳn vậy. Không phải là một quản lý quần áo chỉnh tề đi làm công sở với triền miên các cuộc họp, những trách nhiệm, căng thẳng; cũng không phải một người mẹ lo hôm nay con học gì, con ăn gì, mình cần hoàn thành gì trong cuộc sống gia đình hôm nay; khi đi học, mình là mình thôi - phiên bản đơn giản nhất. Mình luôn mặc áo phông, quần jeans, đeo ba lô, tóc buộc gọn, và ngồi học giống như nhiều năm trước ở giảng đường đại học lần đầu tiên.

Tất cả những gì cần lo lắng khi ấy là bài vở. Không ai quan tâm tới việc mình làm công việc gì. Không ai bảo mình phải trở thành ai hoặc như thế nào mới là đủ tốt. Đơn giản vì các bạn cũng chỉ lo học. Và môi trường học tập mang lại cho mình nguồn năng lượng rất đơn thuần mà mãnh liệt để khiến mình cảm thấy không lạc lối trong những áp lực hàng ngày của công việc, gia đình, cuộc sống của một người trưởng thành.

Tất nhiên mình cũng hiểu, vì từng trải nghiệm rồi, rằng đi học một chương trình đào tạo của trường đại học rất khác với tự học hoặc tham gia các khóa online. Bài vở nặng, phải tham gia các kỳ thi hết môn và nhiều vấn đề khác trong khi thời gian và năng lượng cũng chỉ có thể “cắt xén” một phần.

Thú thực, mình cũng chưa biết sẽ làm thế nào để hoàn thành được tấm bằng cử nhân này. Mình chỉ là cứ bước đi thôi, và xem bản thân sẽ tìm ra những cách nào để xử lý vấn đề.

—

Bạn thân mến,

Mình vừa mới bước vào một hành trình mới với những trải nghiệm mình chưa thể hình dung ra hết ở điểm bắt đầu này. Nhưng mình luôn tim, đó sẽ là một hành trình xứng đáng.

Năm nay mình 36 tuổi, đã có một bằng đại học ngành viễn thông, một bằng thạc sỹ quản trị kinh doanh MBA, có gia đình với hai con nhỏ cần rất nhiều sự chăm sóc, và đang giữ vị trí quản lý ở một công ty công nghệ. Mình luôn biết lựa chọn đi học ở thời điểm này sẽ khiến mình phải giải quyết khối lượng khổng lồ các trách nhiệm, nghĩa vụ, và bài vở trong vài năm tới. Nhưng dẫu sao đây cũng là thời điểm mình trẻ nhất trong những tháng năm sau này. Nếu không phải bây giờ, thì là bao giờ?

Mình đã học, thử nghiệm, và suy nghĩ tới một năm trước khi đưa ra quyết định này. Mình tin rằng, bản thân đã đưa ra lựa chọn phù hợp nhất, tốt nhất với những gì mình đã biết và nguồn lực mình đang có trong tay. Mong rằng hơn hai năm tới sẽ mang lại cho mình thật nhiều trải nghiệm quý giá. À, chắc chắn sẽ là như thế.

Cuối cùng, xin gửi tới chính mình:

Chào mừng Uyên trở thành tân sinh viên ULIS! Và cảm ơn Uyên 36 tuổi thật nhiều vì đã luôn giữ trong lòng khát khao học tập như khi Uyên 18 tuổi.

Mình hiện đang ở trình độ HSK4. Không phải hai tháng hay năm tháng để tới được đây, mà mình đã dành đến mười tháng để hoàn thành HSK3 để bước vào HSK4. Trên hành trình đó, mình tìm hiểu và học qua nhiều loại học liệu, các kênh dạy, sách vở… có nhiều thứ không hiệu quả, nhưng cũng có những “chân ái” để chia sẻ với bạn trong bài viết này.

Mình mong bài viết này sẽ giúp bạn phần nào để tự rút gọn học liệu cần thiết khi bắt đầu học tiếng Trung tới hết mức sơ cấp.

Tầm quan trọng của giai đoạn sơ cấp (HSK1-2-3)

Trước hết, mình muốn nhấn mạnh rằng giai đoạn sơ cấp là quan trọng nhất và khó nhất trong hành trình học tiếng Trung. Đây không chỉ là lời khuyên từ những người đã học lâu dài mình nghe được trên các kênh, mà chính bản thân mình qua trải nghiệm cá nhân cũng phải công nhận như vậy.

Ban đầu mình rất nôn nóng, muốn thật nhanh đi qua trình độ “dễ dễ” để lên tới trình độ cao cấp. Nhưng càng học mình càng nhận ra, nếu cái gốc không chắc, lên tới HSK4 trở đi sẽ bị hổng rất nhiều.

Một số việc mình cho rằng quan trọng ở giai đoạn HSK1-2-3:

• Phát âm: Mình xem nhiều video Youtube chia sẻ kinh nghiệm, rất nhiều người nói rằng do ban đầu học không kỹ về phát âm nên bị sai luôn từ những điều căn bản, dẫn tới cứ thế sai mãi, sau này khi phát hiện ra phải học lại rất mất thời gian.

  Điểm khó trong phát âm tiếng Trung là ở thanh điệu. Có bốn thanh, trong đó khó nhất và cũng tạo nên âm điệu đặc biệt nhất là thanh số 4. Điểm thuận lợi là chữ Hán có hệ thống phiên âm Pinyin viết kiểu La tinh nên không quá khó để học cách đọc, điểm khó là phát âm cho chuẩn.

• Cách viết và nét viết tiếng Trung: Khi mới học, thường nhiều người rất ngại viết vì nhìn vào chữ chỉ thành loằng ngoằng. Nhưng chữ Hán có quy luật viết rất rõ ràng, chỉ cần qua giai đoạn đầu bạn sẽ hiểu quy luật đó để đi khi nhìn vào chữ bất kỳ có thể tự biết thứ tự các nét và viết được.

  Chữ Hán có tổng tới hơn 200 bộ thủ, tức là các thành phần chính tạo nên toàn bộ các chữ, nhưng chỉ có khoảng 50 bộ thủ phổ biến. Bạn viết nhiều là sẽ nhớ được các bộ thủ này. Việc viết chữ giúp tạo nên “trí nhớ cơ bắp”, nhớ được lâu hơn, nhạy hơn khi đọc chữ Hán.

  Viết chữ, mình cho rằng cần thiết và quan trọng với trình độ sơ cấp. Sau này khi đã viết nhiều, và chuyển lên trình độ cao hơn, bạn có thể không cần luyện viết nhiều nữa, và viết cũng không xuể vì quá nhiều từ mới. Nhưng khi ở trình đố HSK1-2-3, hãy dành thời gian cho việc này, đừng sợ nó.

• Nghĩa Hán Việt của từ vựng: Theo chuẩn cũ, HSK 1 có 150 từ, HSK2 có thêm 150 từ, HSK3 có thêm 300 từ. Tức là số lượng không nhiều, nhưng lại là những từ nền tảng, có tần suất sử dụng nhiều nhất. Vì thế, bạn hãy học thật kỹ, đừng quên học nghĩa Hán Việt do đây chính là cách tận dụng yếu tố tương đồng giữa tiếng Việt và tiếng Trung.

  Vậy bạn cần học: mặt chữ Hán, nghĩa Hán Việt, pinyin (cách phát âm) và nghĩa. Khi số lượng từ vựng ngày càng tăng, bạn sẽ nhận ra việc thuộc nghĩa Hán Việt mang lại lợi thế lớn như thế nào. Đừng bỏ qua nhé.

Các nguồn bài giảng, luyện nghe, luyện đọc

Đây là các nguồn mình đã kiểm nghiệm và thấy rất hiệu quả, phát âm hay, video được chỉnh sửa chỉn chu:

1. Dành để học một cách bài bản, có cấu trúc

Khóa học của thầy Nguyên Trần (Trung tâm HSK Đà Nẵng): HSK 1, 2 thầy dùng sách Hán ngữ; cấp cao hơn thầy dùng bộ Giáo trình HSK. Bộ bài giảng của thầy được thu sẵn, có nhóm Facebook để gửi bài, thầy và trợ giảng sẽ phản hồi, góp ý. Mỗi bài giảng đều được cấu trúc rất rõ ràng: nội dung bài khóa, từ vựng, ngữ pháp, bài tập.

Điểm hay nhất của khóa thầy Nguyên Trần khi mình học HSK1-2 là thầy hướng dẫn viết rất chi tiết, chính thầy là người khiến mình thích viết chữ Hán. Chữ thầy cực kỳ đẹp.

Khóa học Yangdexin: Sử dụng giáo trình Hán ngữ. Mình biết đến Yangdexin là vì tìm hiểu các video dạy phát âm. Bạn ấy dạy rất chi tiết, phong cách trẻ trung, đặc biệt phát âm hay. Mình mua khóa học này sau khi đã học khóa thầy Nguyên Trần, với mục đích tham khảo, bổ trợ, và học hỏi nhiều hơn về phát âm.

Mình cực kỳ khuyến nghị bạn mua khóa online của một trong hai nơi này, vì chi phí hợp lý, cách dạy bài bản, video thu sẵn nhưng rất chất lượng, có nhóm riêng hỗ trợ học viên (trợ giảng chấm bài cũng toàn người đỉnh), thầy dạy là người có trình độ đã được kiểm chứng uy tín.

Cũng học bài bản, có cấu trúc nhưng dạy bằng tiếng Trung: Kênh Sayninhao. Đây là nguồn dạy trên Youtube theo từng trình độ, mình thấy rất chất lượng và hoàn toàn miễn phí. Vấn đề chỉ là dạy bằng tiếng Trung nên sẽ không có so sánh thực tế với tiếng Việt, phân tích lỗi người Việt hay gặp… Mình thường sử dụng kênh này để học lại bài, tập nghe với âm điệu chuẩn.

2. Dành để học bổ trợ

Kỹ năng phát âm: Các video của Yangdexin (miễn phí trên kênh Youtube). Rất hay, dễ hiểu, chi tiết. https://www.youtube.com/@Yangdexin

Kỹ năng luyện dịch câu, dịch đoạn để nhớ từ, nhớ cấu trúc ngữ pháp: Kênh của thầy Nguyên Trần. Mình càng học càng nhận ra để nhớ từ vựng thì không có cách nào khác ngoài đọc để dịch từ tiếng Trung sang tiếng Việt thật nhiều và ngược lại. Kênh của thầy Nguyên giải quyết được mục đích này, thầy còn xen kẽ nhắc về kiến trúc ngữ pháp trong lúc dịch. https://www.youtube.com/@luyendichHSK

Học từ vựng theo từng cấp độ: Kiểu lần lượt đọc từ và ví dụ, kèm nghĩa tiếng Việt. Mình thường nghe các video này trong lúc làm việc và làm việc nhà. Kênh An Khả Hy là lựa chọn hay ho nhất mình đã tìm thấy. https://www.youtube.com/c/AnKhảHy

Trên mạng có rất nhiều kênh khác, kết hợp cả dạy theo trình độ, từ vựng, podcast… Bạn search sẽ thấy rất nhiều. Một vài cái tên nổi bật như: Đậu Gia Trang, Nhụy Hy… mình thấy đều hay, nhưng vì không hoàn toàn đáp ứng được một nhu cầu cụ thể nào nên mình dành để tham khảo thôi.

3. Tài liệu, sách, vở luyện chữ

Phần này chia làm năm mục:

• Sách học: Mình chủ yếu học theo bộ Giáo trình chuẩn HSK, ngoài ra có tham khảo thêm bộ Giáo trình Hán ngữ 6 quyển. Bạn nên mua từ từ theo trình độ mình đang học, đừng FOMO mua trước làm gì. Sách photo có rất nhiều, file pdf cũng có trên mạng luôn, nhưng mình thường mua sách chính hãng ở Tiki, Fahasa vì học lâu dài, cầm sách xịn chất lượng cao cảm giác thích hơn và có cảm hứng học hơn.

• Sách học bổ trợ: Hai cuốn Ngữ pháp & bài tập tổng hợp của thầy Nguyên Trần (cuốn đầu cho trình độ HSK 1-2; cuốn tiếp theo cho HSK3). Mình nghe nói thấy sẽ xuất bản cuốn HSK4 vào năm sau.

• Sách song ngữ Việt Trung: Mình thường tìm sách song ngữ theo trình độ đang học, có khó hơn một chút. Bạn có thể tìm các shop sách tiếng Trung trên Shopee, Tiktokshop, Facebook là có. Cá nhân mình thấy cuốn “999 lá thư gửi cho chính mình” bản song ngữ rất hay, nhỏ gọn dễ mang đi mang lại, mỗi hôm mình đọc một đoạn chỉ ngắn vài dòng là đủ, từ vựng cơ bản. Nhưng các cuốn này thường hợp với bạn đã học tới HSK3 trở đi.

• Vở luyện viết: Mình đã trải nghiệm rất nhiều kiểu vở viết, từ vở ô ly (giống của học sinh tiểu học), vở chuyên dùng luyện viết tiếng Trung của Klong, các quyển viết đi kèm giáo trình… Mình thấy bạn dùng loại nào cũng được, nhưng quan trọng nhất là vở cần có định lượng giấy cao, chất liệu tốt, dày. Trên Shopee có “Catu Stationery” bán các loại sổ tay chuyên dùng, thiết kế rất dễ thương, gần đây hầu như mình mua của shop này.

• Bút: Có nhiều bạn băn khoăn nên dùng bút nào để viết. Cá nhân mình thấy các loại bút lông chuyên dụng là không cần thiết và không giúp viết đẹp lên. Để viết đẹp bạn cần viết thạo, có cảm nhận về nét và độ dài ngắn khoảng cách từng nét, lúc ấy bạn viết bút nào cũng được. Mình thường dùng loại bút gel nước màu đen hoặc xanh, ngòi nhỏ, hiệu Baoke. Loại này con mình cũng dùng được luôn nên rất tiện. Không cần mua loại bút gì đặc biệt đâu, bạn chỉ cần đừng dùng bút bi là được, các loại bút gel nước đều ổn.

—

Trình độ HSK1-2-3 là nền tảng quan trọng, mình cho rằng muốn sau này học nhanh thì giai đoạn đầu phải học chậm, học kỹ. Trên đây là những học liệu mình đã chọn lọc đúc kết, ngoài ra còn rất nhiều nhưng đây là những cái tên mình thấy hiệu quả nhất và đáp ứng được một nhu cầu cụ thể nào đó, đủ để bạn tự học được hoặc bổ trợ cho bạn.

Nếu bạn quan tâm chủ đề học tiếng Trung, mình đã từng có một vài bài viết trước đây:

Học ngoại ngữ mới ở tuổi 35;

Tất tần tật về cách mình học tiếng Trung bắt đầu từ số 0;

Sự thật về tiếng Trung: có dễ không? học nhanh không? tự học được không?

Thật ra, mình học tiếng Trung để làm gì?

Cảm ơn bạn,

Hẹn gặp bạn trong những bài blog sau nhé!

Câu trả lời đơn giản, dễ hiểu, thường gặp là: phục vụ công việc, tìm cơ hội mới, tăng cường năng lực để có sức cạnh tranh cao hơn, thích xem phim nghe nhạc đi du lịch… Mình cũng đã bắt đầu học ngoại ngữ thứ hai là tiếng Trung từ một vài trong số các lý do phổ biến này và đến bây giờ vẫn đúng.

Nhưng điều thú vị là theo thời gian, sau khi trải nghiệm việc học, bắt đầu biết thêm nhiều từ vựng, đọc được nghe được nhiều nội dung bằng tiếng Trung hơn và tự khám phá được về chính mình khi học tập, động lực của mình đã có thay đổi.

Trong bài viết này, mình sẽ chia sẻ với bạn những niềm vui, sự hứng thú đã xuất hiện trong hành trình vừa qua khi mình đi từ số không về tiếng Trung tới hiện tại khi đang học HSK4.

Học tiếng Trung và thấy mình… giỏi tiếng Anh hơn mình tưởng

Mình hiện dùng tiếng Anh thường xuyên trong công việc, có IELTS 6.5, từng học MBA hoàn toàn bằng tiếng Anh với thầy cô từ Mỹ sang. Nhưng có một suy nghĩ đã ăn sâu trong tiềm thức của mình: mình biết rất ít về tiếng Anh. Rất rất ít. Không đáng kể. Cố lắm mới dùng được tạm tạm như bây giờ.

Nhưng khi học tiếng Trung, đã qua tới gần một năm, thực tế mình đã học được khá nhiều nhưng kỳ lạ là học mãi vẫn thấy đó là các từ mới mà nếu so sánh ngang sang tiếng Anh thì đều là các từ đã rất quen thuộc với mình. Giống như hai hành trình độc lập, bên này mải miết đi rất lâu, vẫn thấy ở trình độ quá dễ dàng so với hành trình bên cạnh.

Điều đó làm mình khá ngạc nhiên. À, thì ra mình biết nhiều từ, nhiều cách dùng ngữ pháp của tiếng Anh thật. Cùng một đoạn văn, mình có thể nói ngay lập tức bằng tiếng Anh mà không cần dịch trong đầu từ Việt sang Anh, nghĩa là đã thành phản xạ, nhưng trong tiếng Trung mình vẫn đang mò mẫm từng từ.

Quá trình tới hai mươi năm học tiếng Anh, dù ì ạch, có lúc bế tắc, rất nhiều năm như dậm chân tại chỗ và không thể sử dụng, hóa ra thực sự như những giọt nước nhỏ bền bỉ âm thầm mà mình không nhận ra. Vất vả với tiếng Trung lại khiến mình cảm nhận rõ nỗ lực đã đổ vào tiếng Anh nhiều như thế nào và đáng ghi nhận ra sao.

Giờ mong muốn của mình trước mắt là làm sao dùng được tiếng Trung ở trình độ như với tiếng Anh hiện tại, ấy thế mà thật xa xôi, chắc chắn còn cần rất nhiều công sức.

Khi nào đạt được HSK5 như dự định, mình sẽ quay trở lại tập trung vào tiếng Anh để nâng cao trình độ. Có lẽ tới lúc ấy, mình sẽ yêu tiếng Anh hơn bây giờ.

Điều kỳ diệu của những mảnh ghép nhỏ

Khi bắt đầu học điều gì đó mới, như một lĩnh vực chuyên môn, một chứng chỉ quốc tế, một ngoại ngữ, chúng ta đều có cảm giác… ngụp lặn. Cái gì cũng không biết, động vào đâu cũng thấy mới, trước mắt là mênh mông kiến thức không biết đâu là bờ và bao giờ mới học xong để hiểu được chúng.

Mình rất quen thuộc với cảm giác này. Và mình hiểu, thời gian sẽ giúp mình.

Ngày trước mình có một thú vui là mua những bức tranh lắp ghép hàng trăm, thậm chí hàng nghìn mảnh về và tỉ mẩn ghép lại. Ban đầu mình sẽ nhìn theo từng mảng lớn ví dụ: khu vực bầu trời, khu vực thảm cỏ, khu vực con đường, ngôi nhà… Khi ấy, mình chỉ nhìn được vào đại thể, mỗi mảnh ghép có màu xanh da trời sẽ ở khu vực nào, mảnh màu xanh lá sẽ ở khu vực nào. Mỗi mảnh ghép đều chưa nói lên điều gì cả, dù mình đã ghép được tới một phần mười đi nữa vẫn chẳng đâu vào đâu.

Nhưng rồi sẽ tới một lúc, mọi thứ bắt đầu hiện lên có ý nghĩa. Gặp một mảnh ghép mới, mình dễ dàng tìm thấy kết nối của nó với những mảnh ghép khác và nhanh chóng đặt nó vào đúng chỗ.

Học ngoại ngữ hay bất cứ thứ gì mới cũng vậy. Ban đầu sẽ rất mông lung, cảm giác kiến thức mới là vô hạn, đúng sai như thế nào mình cũng không biết. Nhưng rồi sẽ tới lúc những mảnh ghép nhỏ ấy tạo nên ý nghĩa. Sẽ tới lúc bạn nhìn vào và hiểu những gì mình đã và đang làm. Sẽ tới lúc bạn cảm nhận được sự khác biệt giữa trước và sau thay vì cứ học mà như không hiểu gì.

Điều người khác làm được nghĩa là mình cũng sẽ có khả năng làm được. Về cơ bản, không tồn tại phương pháp tốt nhất để học nên không cần thiết đi tìm và xác định cách nào tốt nhất hoặc phù hợp nhất để bắt đầu. Ngay cả những người đúc kết được cách học cũng là điều chỉnh sau thời gian dài, và cách đó cũng chỉ hợp với chính họ.

Không có chân lý duy nhất nào ở đây, ngoại trừ sự bền bỉ và niềm tin vào một bức tranh được tạo thành bởi vô vàn mảnh ghép sẽ thành hình sau thời gian.

Niềm tự hào với bản thân bởi biết mình đang nỗ lực

Ban đầu mình học tiếng Trung vì nhu cầu công việc do ngành của mình bắt đầu có những dự án và khách hàng sử dụng tiếng Trung thay vì chỉ tiếng Anh như trước. Nhưng lâu dần, niềm vui lớn nhất của mình khi học không phải vì mong ngóng tới lúc làm được nhiều công việc hơn, được ghi nhận hơn, hoặc có thể nhận được mức lương cao hơn mà là cảm giác tự hào với chính mình.

Mỗi ngày, khi học xong từ mới, đọc xong đoạn văn, nghe xong bài tập như đã định, mình thấy thích thú lắm. Hóa ra, chẳng cần ai ghi nhận, bởi vì sự ghi nhận quan trọng nhất là từ chính bản thân mình. Dù mỗi ngày chỉ học thêm năm từ mới, mình vẫn biết là mình đang cố gắng.

Có ngày công việc không bận, tối về không quá mệt, mình học được nhiều. Có ngày túi bụi quá, mình chỉ làm được đúng một việc là mở ứng dụng ra học từ mới khoảng mười lăm phút, nhưng mình không thể bỏ không học chút nào.

Càng học, mình lại càng cảm thấy tiếng Trung nhiều điều thú vị, thú vị hơn nữa là à hóa ra mình học được thật này, mình đọc được bài viết tiếng Trung thật này, mình nghe hiểu luôn cả một đoạn nữa này.

Vì niềm vui và động lực đến từ quá trình như thế này, mà mục tiêu học tiếng Trung của mình đã thay đổi so với lúc đầu. Năm ngoái khi bắt tay vào học, mình chỉ định đạt được HSK4, giao tiếp cơ bản là ổn rồi vì thực tế bằng đó là đủ để làm khá nhiều thứ trong công việc của mình. Nhưng tới hiện tại, mình nghĩ sau HSK4 mình sẽ tiếp tục với HSK5, và biết đâu đấy, HSK6.

—

Mỗi hành trình học tập đều là một lần thử thách bản thân, nhưng thực ra cũng là để tìm thấy niềm vui cuộc sống và sự tiến bộ về năng lực. Việc mình học tiếng Trung cũng không ngoại lệ. Tới giờ mình đã học được mười tháng rồi và vẫn đang tiếp tục. Hy vọng cuối năm nay mình sẽ đạt được mục tiêu HSK4 và tiếp tục với những trình độ cao hơn nữa.

Tới bây giờ, câu trả lời của mình với câu hỏi “Thực ra, mình học tiếng Trung để làm gì?” đã thay đổi. Không còn là học vì công việc, vì thu nhập, vì cơ hội nữa. Mình học, vì mình thấy vui với sự học ấy, vì tiếng Trung thực sự rất hay, và vì niềm tự hào mình đặt vào bản thân mỗi ngày nỗ lực.

Dạo này, bạn có đang học hoặc có ý định học gì mới không? Nếu được, hãy chia sẻ cho mình ở phần bình luận hoặc qua email touyen.mentor@gmail.com nhé.

Chúc bạn một ngày vui!

Tố Uyên.

Tháng 10/2024, mình bắt tay vào học tiếng Trung, bập bẹ những con chữ đầu tiên: “ní hảo”, “wo”, “ni… Mình lang thang đọc các kiểu bài kinh nghiệm, video bí quyết, hướng dẫn học tiếng Trung từ số 0…

Điều kỳ lạ và thú vị là phần lớn bài viết tập trung nhấn mạnh vào một điểm: tốc độ thành thạo tiếng Trung. Hầu hết chỉ tính bằng tháng. 3 tháng lên được HSK4, 6 tháng nghe nói thành thạo, 9 tháng thi đỗ HSK5… Toàn những con số biết nói. Và mình nghĩ có thể đâu đó cũng có những người làm được như vậy thật. Nhưng việc quá tập trung vào thời gian học khiến người đọc (như mình) có một hình dung rằng tiếng Trung dễ hơn tiếng Anh, nhiều điểm tương đồng tiếng Việt, chỉ vài tháng là đạt trình độ mong muốn.

Sự thật, mình đã trải qua hành trình không giống vậy.

Mình loay hoay đi tìm cách học phù hợp. Cũng đôi lần phát hiện và đúc kết được một số cách, nhưng nhận thức và trình độ cá nhân lại thay đổi liên tục, và mình cũng liên tục phải tìm cách thức mới.

Tốc độ của mình không phải sáu tháng thành thạo, mà là gần mười tháng mới ì ạch qua được HSK 3 (và vẫn quên rất nhiều từ đã học).

Mình định tự học, bằng video Youtube, bài giảng ghi sẵn, tự làm bài tập, nhưng sau cùng mình thấy không hiệu quả cả về chất lượng và tốc độ.

Có những người đã tự học được, có người đạt được HSK4 sau sáu tháng hoặc thậm chí ngắn hơn, có người chỉ bằng nghe xem đọc tiếng Trung trên các nền tảng mạng xã hội mà trở nên thành thạo. Nhưng đó không phải mình.

Trong bài viết này, mình sẽ chia sẻ với bạn những gì mình đã đúc kết được khi loay hoay đi từ số 0 tới giờ đã học được phần đầu của chương trình HSK4. Mình mong những chia sẻ này sẽ mang lại cho bạn thêm một cái nhìn thực tế về việc học tiếng Trung nếu đây đang là mục tiêu của bạn.

1. Tiếng Trung không dễ, ngược lại mới đúng

Tiếng Trung dễ vì gần gũi với tiếng Việt, vì ngữ pháp đơn giản, vì chỉ cần nhớ mấy trăm từ mấy nghìn từ… Không phải vậy đâu.

Mình đã trải nghiệm để hiểu ra một điều: học một ngôn ngữ mới chưa bao giờ là đơn giản, bất kể đó là tiếng nước nào. Từ phát âm, chữ viết, cấu trúc câu, thói quen ngôn ngữ, tất cả đều khác biệt với tiếng Việt. Sự tương đồng dù có cũng không thấm vào đâu so với những khác biệt, vì thế phải xác định học là khó, rất khó.

Có những chữ, mình tưởng mình biết rồi, nhớ mặt chữ, viết được, biết dùng rồi, nhưng càng học mình lại càng nhiều lần phát hiện ra mình đã bỏ sót ý nghĩa nào đó của từ, đã phát âm sai, dùng sai vị trí…

Ban đầu mình rất hào hứng, tính toán đơn giản kiểu mỗi ngày 10 chữ, một tháng 300 chữ, sáu tháng là có trong tay 1800 chữ. Vấn đề là mỗi chữ hàm chứa rất nhiều yếu tố xung quanh. Tiếng Trung có sự phức tạp riêng của nó, và hẳn ngôn ngữ nào cũng vậy. Nên xác định ngay từ đầu là nó khó sẽ tạo tâm thế tốt hơn rất nhiều những lời an ủi thiếu thực tế rằng nó dễ lắm, tương đồng tiếng Việt lắm, ngữ pháp đơn giản lắm.

Chẳng có gì đơn giản. Đây là sự học cả một thứ tiếng mới cơ mà. Tiếng Trung, tiếng Anh, hay bất cứ thứ tiếng gì đều khó. Nếu bạn tìm đến tiếng Trung vì nghĩ nó dễ hơn những thứ tiếng khác, thì có thể sẽ sốc đấy vì mình thấy nó chẳng dễ chút nào. Vài bài đầu dễ thật, nhưng càng học càng rối loạn, đây cũng sẽ trở thành lý do khiến chúng ta bỏ dở vì không như kỳ vọng.

2. Không có chuyện học vài tháng mà thành thạo

Hồi mới tìm hiểu để học, mình đọc mười bài thì chín bài nhấn mạnh vào thời gian học. Thế là mình cũng ngây thơ tự đặt ra mục tiêu rất là “trên trời” với bản thân mình, nhưng lại có vẻ rất hợp lý so với những bài chia sẻ kinh nghiệm trên mạng xã hội: sáu tháng là xong HSK4.

Sự thật là sao? Mười tháng rồi mình mới vừa xong HSK3. Đó là mình còn không hề bỏ ngắt quãng, học liên tục dù có thời gian bận làm việc quá thì giảm thời gian học xuống. Mình nhớ, khi tới mốc sáu tháng rồi, mình vẫn lẹt đẹt ở HSK 2, tâm lý nặng nề hoảng hốt: Ủa sao người khác học giỏi vậy, nhanh vậy, mà mình lại lâu thế? Mình đang sai ở đâu? Mình không có khả năng học à? Mình lười quá, kém quá, thế này bao giờ mới thành thạo?…

Đặt kỳ vọng cho bản thân dựa vào trải nghiệm của người khác tất yếu dẫn đến kết cục như thế. Nếu không cẩn thân, sự thất vọng do khác biệt giữa thực tế và tưởng tượng sẽ là nguyên nhân khiến chúng ta dừng việc học do mất động lực, chán nản, nghi ngờ năng lực bản thân.

May là mình đã thoát ra tâm lý ấy. Không có cách nào đặc biệt, chỉ là mình điều chỉnh mục tiêu thôi. Sáu tháng không đạt HSK4, vậy mình sẽ mở rộng kế hoạch thành một năm. Mình có thời gian mà, một năm mà thành thạo được ở mức HSK4 là tốt rồi, tốt hơn không học gì. Mình có đang chạy đua với ai đâu? Nếu vì chán nản mà dừng lại, thì không chỉ một năm, tới ba năm năm năm nữa cũng không có gì thay đổi. Còn nếu cứ học, dù chậm hơn người khác, mình cũng đã ở vị trí tốt hơn rất nhiều so với lúc đầu rồi.

Đây là lúc cần vận dụng tới niềm tin sắt đá: cứ học rồi sẽ biết, học mãi sẽ thuộc, lâu tới mấy cũng có ngày hoàn thành mục tiêu thôi. Mình dự định tháng 11/2025 sẽ thi HSK4, vậy là đã đúng gấp đôi dự kiến ban đầu. Nhưng có sao đâu? Cứ đi rồi sẽ tới.

3. Tốt hơn hết là có thầy cô kèm cặp

Mình khá tự tin vào khả năng tiếp thu, cộng với vì công việc bận và phải kèm cặp con học nên khó theo các lớp tập trung, nên mình đăng ký khóa online thu sẵn. Chất lượng khóa học rất tốt, thầy dạy tâm huyết (trong video), và mặc dù có nhóm Facebook để thầy sửa bài nếu gửi lên bài viết, bài nói, nhưng vì không có tương tác trực tiếp và sát sao nên mình học rất chậm, không sửa được các lỗi sai, và thiếu động lực vì… cô đơn quá.

Mình từng tìm lớp nhưng không có lớp phù hợp. Cũng từng học 1-1 nhưng không hợp. Thế là từ bỏ luôn con đường này mà không hiểu rằng, hoàn toàn có thể tìm thấy các lớp khác, thầy cô 1-1 khác phù hợp hơn. Nghĩa là vấn đề con người, không phải vấn đề phương thức.

Sau khoảng thời gian dài loay hoay, mình lại đi tìm thầy cô kèm 1-1. Lang thang trên “thành phố sợi chỉ” Threads khá lâu, mình tìm thấy một số cô có vẻ phù hợp các tiêu chí. Sau đó mình học thử, và sau cùng chọn được cô giáo để theo học. Lợi thế của việc học 1-1 là thời gian linh động, mình học vào khung 10h tối cũng được luôn. Cô sát sao vì chỉ kèm mình mình. Chi phí dao động khoảng 180 nghìn tới 350 nghìn cho 90 phút học, tùy từng cô.

Mình thấy thời lượng phù hợp là khoảng hai tới ba buổi mỗi tuần, vừa đủ để có thời gian làm bài tập, và cũng không quá ít khiến kiến thức rơi rụng. Chỉ sau thời gian ngắn học 1-1, mình đã tiến bộ thấy rõ và lấy lại nhịp học, cảm hứng, phát âm cũng tốt lên nhiều.

4. Lượng thời gian học là quan trọng nhất

Dù học theo cách nào, sự khác biệt lớn nhất sẽ đến từ thời gian bạn dành cho việc học. Không chỉ học với thầy cô, học cùng lớp, xem video bài giảng, bạn còn cần xem trước bài, từ mới, khi học xong phải làm bài tập trong sách, đặt câu, viết đoạn, luyện nghe…

Càng dành nhiều thời gian để học, hiệu quả sẽ càng cao và nhìn thấy một cách rõ ràng sự tiến bộ. Sau này tìm hiểu kỹ hơn mình mới biết, bạn Youtuber học sáu tháng lấy bằng HSK4 là bạn học cả ngày cả tối - fulltime trong giai đoạn Covid. Nếu tính tổng thời gian học như vậy, so với mình mỗi ngày chỉ học một, hai tiếng, thì sáu tháng vẫn loanh quanh HSK2 là đúng rồi, mơ mông gì nữa?

Hiện tại mình tranh thủ tất cả những khoảng thời gian có thể để học. Ví dụ như: bật bài khóa nghe trước trong lúc làm việc nhà, đeo tai nghe để nghe thụ động trong lúc làm việc, tranh thủ giờ nghỉ trưa ở công ty để làm bài tập, cầm sách học từ mới trong lúc kèm con học khi con bận viết bài không cần mẹ giảng…

Muốn học hiệu quả, thời lượng chính là yếu tố quan trọng nhất, bất kể bạn học theo phương pháp nào. Phải học mỗi ngày, và mỗi ngày phải học càng nhiều thời gian càng tốt. Mỗi ngày 10 phút, 15 phút không giải quyết được vấn đề gì đâu, chỉ là “cưỡi ngựa xem hoa” vui vui thôi, cần tập trung thật nhiều thời gian mới tạo ra sự tiến bộ.

5. Nhớ, hiểu, và lặp lại

Ban đầu mình tính rất đơn thuần kiểu: sách có 20 bài, mỗi tuần học 2 bài, vậy 10 tuần là xong, chuyển sang quyển khác. Nhưng khi học rồi, mình thấy có mấy vấn đề ở đây:

Thứ nhất, học xong cuốn sách HSK3 chẳng hạn, không có nghĩa là đã xong kiến thức mức HSK3. Sách chỉ là bộ khung, giống như một lượt học cơ bản thôi. Để nghe nói đọc viết ở trình độ này cần học mở rộng thêm các cách dùng từ, đặt câu, luyện tập kỹ năng rất nhiều.

Thứ hai, học qua, nhớ nghĩa một từ không có nghĩa đã thực sự hiểu về từ đó. Cần học đi học lại, đặt nhiều câu, đọc nhiều những chủ đề liên quan mới dần dần biến từ đó trở thành vốn của mình.

Thứ ba, học xong lại quên là bình thường. Nên phải luôn dành thời gian cho phần “học lại”. Không có cách nào khác ngoài lặp đi lặp lại thật nhiều, gặp từ ở nhiều chỗ, trong nhiều hoàn cảnh, viết nhiều lần (dù bằng máy tính điện thoại hay viết tay).

Khi học qua mỗi trình độ, kiến thức ngữ pháp và từ vựng đã có trở thành lõi để học tiếp trình độ tiếp theo, giống như sóng nước lan rộng mãi. Do đó không thể vì vội vã mà học lướt trình độ cơ bản để sớm vào trình độ nâng cao. Muốn nhanh, lại phải chậm lại.

—

Để tổng kết bài viết này, mình chỉ muốn nói rằng: Học tiếng Trung rất khó, cần nhiều thời gian, nhưng rất thú vị và đáng giá. Hãy học theo nhịp độ của bạn một cách kiên định và chăm chỉ, sử dụng nhiều sự hỗ trợ nhất có thể, và không có gì quan trọng bằng thời lượng nhiều và lặp lại.

Hẹn gặp bạn trong những bài viết sau về chủ đề này, mình sẽ chia sẻ kỹ hơn về cách mình học, và nguồn tài liệu, kênh tham khảo. Mình không có mẹo gì đâu, chỉ có trải nghiệm rất đơn thuần thôi. Và dù chọn cách nào, tài liệu gì, học từ ai, đến cuối cùng vẫn là chăm chỉ, kiên trì. Mình tin đó là điều kiện đầu tiên, cũng là quan trọng nhất để chinh phục ngôn ngữ này.

Thân mến,

Tố Uyên.

Khi bắt tay vào học gì đó, điều quan trọng nhất và khó nhất là chọn lựa và “chốt” được mô hình mình sử dụng. Mô hình này bao gồm: cách học, tài liệu, khóa học, thời gian học. Mỗi người có một mô hình khác nhau, không ai giống ai, chính vì thế việc tìm ra mô hình của riêng bản thân rất quan trọng nhưng cũng rất khó.

Khi đã xây dựng được cái khung này, việc của mình chỉ là cứ tiếp tục kiên trì mỗi ngày, khi ấy mọi thứ dễ dàng hơn rất nhiều so với giai đoạn đầu phải tìm hiểu, thử nghiệm, đánh giá, thậm chí lạc lối giữa rất nhiều phương hướng cách thức.

Tới hiện tại, sau vài tháng thả bản thân “rơi tùm” xuống cái hồ, mình đã bơi được rồi. Mình nghiên cứu rất nhiều hành trình học tiếng Trung của mọi người trên Youtube, lọc lựa các cách thức mình thấy hay, mua một số khóa học để trải nghiệm, thực hiện và đúc kết, sau đó loại bỏ dần hoặc điều chỉnh để tạo nên cái khung cho “sự nghiệp” học tiếng Trung của bản thân.

Nếu bạn có ý định học hoặc đang học tiếng Trung, cứ coi bài viết này của mình như một kênh tham khảo. Mình không biết cách mình học có phù hợp với bạn không, nhưng ít nhất đây cũng là thành quả mình có sau mấy tháng trầy trật thử và điều chỉnh.

1. Nguyên tắc chọn lựa

Muốn chọn thì phải xác định tiêu chí trước, nếu không sẽ chạy theo những người khác và chạy mãi không chốt được vì mỗi người gợi ý một cách học, khóa học, tài liệu khác nhau. Nếu hỏi có tốt không, mình nghĩ cái nào cũng tốt. Có điều, phải có tiêu chí để chọn ra những thứ phù hợp với mình.

Tiêu chí của mình là: Linh động về thời gian, học từ gốc, bền vững, ưu tiên chắc chắn (nhưng vẫn muốn nhanh hihi), tiết kiệm chi phí. Cụ thể như thế này:

• Có thể tự học theo tiến độ riêng, không phụ thuộc thời gian của người khác. Vì tiêu chí này, các khóa học tập trung ở trung tâm bị loại ngay từ vòng đầu. Có giai đoạn mình sẽ học chậm hơn bình thường vì bận hoặc mệt, nhưng cũng có giai đoạn mình sẽ cày cuốc rất nhanh, nên các khóa học cố định về thời lượng và lịch trình mỗi tuần sẽ không phù hợp.

• Chi phí thấp. Quá trình trầy trật với tiếng Anh đã dạy mình rằng, yếu tố quan trọng để học ngoại ngữ không phải việc chi tiền, mà ở thời gian và nỗ lực của chính mình. Không liên quan. Nên mình xác định luôn là đặt mức chi phí thấp, thậm chí rất thấp. Tổng mức đầu tư về tiền mình dành cho dự án này là dưới 10 triệu, từ đầu cho tới khi học xong HSK4. Số tiền này tới nay mình chưa dùng hết, nhưng đã thử qua được các lựa chọn cần thiết để tìm thấy điều mình cần.

• Khiến mình thấy thích học. Tiếng Trung là ngoại ngữ thứ hai, mình bắt đầu học khi đã 35 tuổi. Với việc phải đi làm căng thẳng, chăm sóc gia đình con nhỏ và các dự án cá nhân khác, nếu việc học này không mang lại niềm vui cho mình mà chỉ toàn là sự gắng gượng, mình sẽ không lựa chọn.

  Vấn đề không phải ở tiếng Trung, mà là ở việc mình chọn công cụ gì và học như thế nào.

  Đây là ba tiêu chí quan trọng nhất của mình, là màng lọc giúp mình đánh giá được điều gì phù hợp và nhanh chóng loại bỏ những cách thức hoặc tài liệu, khóa học không phù hợp. Tiêu chí của bạn có thể khác, nhưng dù là gì, mình cũng khuyến khích bạn viết ra những tiêu chí ấy trước khi bước vào giai đoạn tìm kiếm và thử nghiệm. Nếu không, bạn sẽ không biết mình đang tìm gì.

2. Kết quả lựa chọn công cụ, tài liệu, khóa học

Nguyên tắc học ngoại ngữ mình chọn là sự lặp lại. Chấp nhận sự quên lãng, không có chuyện chỉ học một lần là mình nhớ được. Vì thế, mình cần các “luồng” học khác nhau, để đảm bảo sự bổ trợ, lặp lại giữa các nền tảng đối với một kiến thức nào đó. Số lượng không được quá nhiều nhưng không thể chỉ có một.

Và đây là những gì đã ở lại sau khi mình sàng lọc, và chính là các công cụ mình sử dụng mỗi ngày cho hành trình tiếng Trung:

• Khóa học có cấu trúc: Khóa online của thầy Nguyên Trần. Thầy ở Đà Nẵng, đã dạy tiếng Trung rất lâu. Mình mua combo khóa học từ HSK 1 tới HSK 4 của thầy, chi phí khoảng 4 triệu.

  Thầy dạy rất bài bản, dễ hiểu, luôn giải thích tận gốc rễ thay vì kiến thức đơn thuần. Đặc biệt thầy hướng dẫn viết rất tỉ mỉ, nhờ đó mình không còn sợ viết, thậm chí thích viết, và đó là nền tảng cho niềm vui của mình khi học.

  Mình đã đăng ký một khóa online khác do người Trung dạy bằng tiếng Anh, và thử một số khóa miễn phí, chương trình dạy trên Youtube nhưng đều không hiệu quả với mình. Hiện tại, khóa học tổng hợp và có cấu trúc duy nhất mình học là của thầy Nguyên.

• Ứng dụng học tập có cấu trúc: Mình mua tài khoản của Hello Chinese. Các bài học được tổ chức rất khoa học, theo thứ tự tăng dần độ khó.

• Bài tập tổng hợp: Mình sử dụng cuốn sách của thầy Nguyên, tên là “Ngữ pháp và bài tập tổng hợp HSK 1-2” thầy vừa xuất bản. Kèm với đó là bộ sách HSK chuẩn.

• Luyện viết: Mình rất thích viết, mặc dù nhiều người cho rằng việc đó mất thời gian. Với mình, ngồi viết tiếng Trung mỗi ngày như một khoảng thời gian tự chậm lại, một kiểu… thiền. Hồi đầu mình lo lắng tìm bút nào viết đẹp, sau này mình hiểu ra miễn là bút dạ, bút nước đều viết được và có thể viết đẹp. Không cần cầu kỳ ở khâu chọn bút, chọn vở.

• Học từ mới: Ứng dụng Anki.

• Luyện nói: Chức năng nói chuyện với AI của ứng dụng Super Chinese. Ứng dụng này tương tự như Hello Chinese, cũng để học theo từng bài học tăng dần độ khó nhưng có thêm phần trò chuyện AI. Mình lỡ học theo Hello Chinese rồi nên theo tiếp, còn chồng mình học Super Chinese từ đầu nên mình “dùng ké” riêng phần trò chuyện. Cách gọn gàng hơn là đăng ký Super Chinese, bạn sẽ có all-in-one.

• Từ điển: Hanzii.

Vậy tóm lại, mình mất phí cho những mục này: Khóa học có cấu trúc của thầy Nguyên (4 triệu tới hết HSK4), ứng dụng Hello Chinese (mình không nhớ giá, nhưng mua lúc có khuyến mại nên cũng không đắt); từ điển Hanzii. Sách, vở, bút chi phí nhỏ.

3. Cách sắp xếp thời gian học

Mình sắp xếp thời gian như thế nào để học với các công cụ trên? Mình chia thành các việc hàng tuần và hàng ngày. Có thể xê dịch đôi chút nhưng cơ bản sẽ như thế này:

• Việc hàng tuần:

(1) Học khóa online theo từng bài;

(2) Làm bài tập tổng hợp;

Hai việc này cần thời gian tập trung lâu chút nên mình thường học vào cuối tuần. Tối nào trong tuần có nhiều thời gian và đủ khỏe mình cũng sẽ học, nếu không chỉ tập trung học hai ngày cuối tuần.

• Việc hàng ngày:

(1) Học trên App Hello Chinese: mỗi bài khoảng 20 phút;

(2) Học từ mới trên Anki: khoảng 10-30 phút tùy hôm do gặp ít hay nhiều từ mới, dễ quên hay không;

Luyện nói: Chỉ 5-10 phút;

Liệt kê ra có vẻ nhiều nhưng thực tế mình chỉ cần 45 phút trước khi đi ngủ để hoàn thành cả ba nhiệm vụ. Thậm chí có hôm ăn trưa ngồi chờ làm người bán làm xong món bê ra mình cũng học xong một thứ, chờ vào họp mình cũng xử lý được một bài, chờ đón con học thêm cũng xong chục từ mới…

Mỗi ngày chúng ta có rất nhiều thời gian trống, chỉ cần tận dụng tốt, coi đó là nhiệm vụ cần hoàn thành, chúng ta sẽ luôn có thể làm được.

• Luyện viết:

Mình để riêng mục viết này, vì đây là việc mình hứng thú nhất trong quá trình học tiếng Trung, nên nói chung hôm nào mình cũng viết. Kể cả vào lúc không còn quá minh mẫn tỉnh táo, mình vẫn viết được vì chỉ đơn thuần là công việc của đôi tay. Mỗi ngày, sau rất nhiều những căng thẳng mệt mỏi, ngồi vào bàn viết từng nét từng nét chữ khiến mình được thả lỏng.

Ngày cuối tuần, khi cảm thấy não đã quá tải với thông tin và kiến thức mới, mình sẽ lại viết. Những chữ mình viết chính là các chữ đã học từ khóa online, từ sách bài tập, bộ Anki…

Vậy là hết rồi đó ạ. Tất cả những gì mình đang sử dụng để học tiếng Trung đều ở trong bài viết này. Suốt mấy tháng ngụp lặn, tìm kiếm và thử nghiệm, mình đã lọc lựa và xây dựng được khung học tập của mình như vậy. Đó là giai đoạn khó nhất đối với mỗi hành trình của mình.

Xác định được cái khung này rồi, với cảm giác mãnh liệt “Ơ rê ka” vì đã thấy thoải mái, vui, và hiệu quả, những gì mình cần làm tiếp theo chỉ là cứ kiên trì.

Cảm ơn bạn đã đọc bài viết hôm nay. Hy vọng sau đây sáu tháng, một năm, mình có thể viết được và nói được thật nhiều câu tiếng Trung hay ho để khoe với bạn. Hihi…

Tố Uyên.

Một dự án cá nhân là cách gọi khác của mỗi mục tiêu bạn đặt ra cho chính bản thân mình trong một thời gian xác định. Ví dụ: Giảm 5kg trong vòng ba tháng, học tiếng Anh để thi Toiec đạt 800 điểm sau ba tháng, ôn thi chứng chỉ chuyên môn trong một năm…

Không khó để viết ra các mục tiêu như thế (ví dụ như vào một ngày đầu năm đang ngập tràn khí thế), nhưng lại rất khó để biến mục tiêu thành sự thực.

Có bao nhiêu dự án cá nhân bạn đã hoàn thành, bất kể có chậm hơn dự kiến, kết quả thấp hơn kỳ vọng, gian nan khó khăn hơn bạn tưởng tượng một chút? Con số nào cao hơn, số dự án đã hoàn thành và dự án được bắt đầu nhưng bỏ dở và không bao giờ về đích?

Chúng ta thường mong muốn có được một dự án cá nhân hoàn hảo, nhưng trước khi hoàn hảo, cần phải cố gắng để hoàn thành được nó đã. Chỉ bắt đầu một dự án quan trọng mỗi năm hoặc mỗi nửa năm và thực hiện đến cùng sẽ tốt hơn nhiều việc vạch ra rất nhiều mục tiêu nhưng tất cả đều bỏ dở.

Trong bài viết hôm nay, mình sẽ chia sẻ về các lưu ý chúng ta nên quan tâm khi đặt mục tiêu, tức là khi hoạch định cho một dự án cá nhân từ góc nhìn của một người làm quản lý dự án chuyên nghiệp.

1. Cần xác định rõ lý do vì sao bạn bắt đầu dự án

Trong doanh nghiệp, với nguồn lực và thời gian có hạn, giữa vô vàn các dự án có thể làm, họ luôn xác định được danh sách những dự án sẽ triển khai trong quý, trong năm. Đó là vì họ căn cứ vào chiến lược dài hạn đã chốt trước đó cho năm năm, mười năm và xa hơn nữa. Mỗi dự án ở doanh nghiệp đều phục vụ cho định hướng chung, giống như những mảnh ghép của một bức tranh lớn.

Điều này ở cá nhân lại thường rất khác mặc dù mô hình lựa chọn lẽ ra phải tương đồng. Chúng ta đặt ra nhiều mục tiêu cảm tính, do cảm hứng bất chợt, động lực nào đó bỗng dưng trỗi dậy. Vì thế, các mục tiêu đôi khi không cùng hướng, cũng không có cái “gốc” chắc chắn.

Ví dụ: đọc xong một cuốn sách truyền cảm hứng, bạn ngùn ngụt khí thế muốn học tiếng Anh. Nhưng vì không xác định được tiếng Anh nằm ở đâu trong chiến lược lâu dài, thậm chí không có chiến lược nào cho sự nghiệp và phát triển bản thân, nên chỉ sau vài tuần bạn sẽ dừng lại vì cảm hứng ban đầu từ cuốn sách đã nhạt dần.

Ngược lại, khi bạn đã nghiên cứu về thị trường lao động của vị trí mình làm và nhận ra rõ ràng rằng để phát triển, bạn nhất định cần ngoại ngữ. Nếu có tiếng Anh tốt, thu nhập của bạn sẽ tăng gấp rưỡi, thậm chí gấp đôi, và có nhiều cơ hội hơn ở mảng việc A, B, C nào đó. Vậy học tiếng Anh là phần tất yếu phục vụ cho chiến lược sự nghiệp của bạn. Mỗi khi gặp khó khăn, các dữ liệu này sẽ trở lại thúc đẩy bạn, bạn không bao giờ quên lý do mình đã bắt đầu và hậu quả nếu không thể hoàn thành dự án này.

Cuộc đời, sự nghiệp của chúng ta thực sự không hề khác với hành trình phát triển của một doanh nghiệp.

Đừng đặt ra mục tiêu, bắt đầu một dự án cá nhân khi không thực sự chắc chắn về lý do, kết quả, hậu quả… Cũng đừng dồn nguồn lực vào đó nếu bạn không chắc nó phục vụ như thế nào cho chiến lược của bạn.

Cảm hứng cần thiết, nhưng chỉ là nhất thời, giống như dụng cụ đánh lửa vậy. Cảm hứng là quan trọng để khởi lên ngọn lửa, nhưng để ngọn lửa ấy cháy bền bỉ, chúng ta cần kiếm củi liên tục thường xuyên cho nó, và sự bền bỉ ấy cần phải đến từ việc bạn biết rõ vì sao bạn cần ngọn lửa ấy đến vậy.

2. Không nên đặt thời gian dài cho dự án cá nhân

Trong doanh nghiệp, dễ quản lý nhất là các dự án khoảng 3-6 tháng, dự án từ một năm trở lên hàm chứa nhiều rủi ro do có các biến động không thể lường trước.

Tương tự với cá nhân, khi đặt ra một mục tiêu, tốt nhất là bạn “gói” được quá trình đó dưới sáu tháng, ba tháng sẽ còn tốt hơn. Nếu mục tiêu quá lớn, cần nhiều thời gian hơn, bạn hãy tách nhỏ ra thành nhiều giai đoạn với kết quả kỳ vọng cụ thể và thực hiện từng dự án nhỏ một, tuần tự.

Không khó để lập một kế hoạch, nhưng lại rất khó để giữ kế hoạch ấy đúng hướng khi mỗi ngày phát sinh quá nhiều sự thay đổi. Thời gian càng dài, nhiều sự bất định càng xuất hiện dày đặc. Khi rủi ro nhiều tới mức chúng ta không thể kiểm soát, tự nhiên dự án sẽ bị đình trệ. Vì thế, đừng quá tham vọng, đặt một dự án kéo dài tới vài năm cùng một mục tiêu “siêu to khổng lồ”.

Nếu hôm nay, bạn chưa biết làm thế nào để đặt mục tiêu và hoàn thành được nó, hãy hỏi bản thân một câu:

Sau đó, bạn tập trung vào duy nhất điều đó, giống như cuộc đời mình sau này phụ thuộc hoàn toàn vào ba tháng ấy. Hết ba tháng, bạn hoàn thành dự án cá nhân, và sẽ ở một vị trí khác hiện tại để lên kế hoạch cho dự án ba tháng tiếp theo của mình.

Không phải ngẫu nhiên các công ty, doanh nghiệp đều có mô típ chung là xây dựng chiến lược mỗi năm năm, lập kế hoạch thực hiện của từng năm, và đặt mục tiêu cho mỗi quý sau đó đánh giá và lại đặt mục tiêu cho quý tiếp theo. Hãy học tập doanh nghiệp để điều hành “doanh nghiệp” riêng, đó là chính bản thân mình.

3. Nói không với các ý tưởng mới xuất hiện

Khi bạn đang dồn sức vào một dự án cá nhân, sẽ có nhiều ý tưởng khác đến với bạn. Ví dụ như đang cố gắng học tiếng Anh, bạn đọc thấy nhiều người bảo tiếng Hàn, tiếng Trung là cần thiết. Hoặc bạn đang theo đuổi một chứng chỉ chuyên môn nhưng tự dưng lại nghĩ mình có nên dừng lại để dành thời gian tìm công việc mới luôn không? …Điều này giống như việc khi mình đang ngồi tập trung viết bài blog này, trong đầu lại nảy ra những ý tưởng mới, hoặc bị xao nhãng nghĩ ngợi.

Dự án cá nhân này chỉ kéo dài ba tháng. Hãy ghi lại những ý tưởng mới xuất hiện nhưng đừng vội bắt tay vào thực hiện, hãy chỉ đơn giản là ghi lại.

Bạn cần tập trung vào dự án hiện tại.

Ý tưởng mới cần thời gian để cân nhắc, thu thập dữ liệu, phân tích, hơn hết là cần tâm trí lắng lại để suy xét xem nó có thật sự phục vụ cho chiến lược của bạn không hay chỉ là cảm hứng nhất thời.

Đôi khi, vấn đề của chúng ta không phải là không có mục tiêu nào để làm, mà vì có quá nhiều mong muốn trong đầu nên không biết bắt đầu từ đâu, làm gì và bỏ gì, đặt ưu tiên ra sao, liệu mình đang bỏ lỡ gì không. Khi gặp phải tình trạng này, hãy cứ tập trung vào dự án duy nhất bạn đã chọn và gắng sức hoàn thành nó. Sau ba tháng, bạn luôn có cơ hội để tiếp tục nghĩ về những dự án tiếp theo.

4. Gặp khó khăn không phải dấu hiệu để dừng lại

Theo đuổi bất cứ mục tiêu nào cũng đều khó khăn, nhiều vấn đề cản trở. Hiếm có hành trình nào xảy ra một cách tuyến tính, rằng bỏ thời gian gấp đôi là bạn thu được thành quả gấp đôi. Mình từng viết khá kỹ về hai chiều hướng phát triển của mỗi mục tiêu: theo mô hình cấp số nhân hoặc mô hình logarit. Dù có hình thái khác nhau, nhưng điểm chung là luôn có khó khăn ở mỗi hành trình.

Không có con đường nào bằng phẳng. Nếu bạn vấp phải trở ngại nào đó, hoàn toàn không phải dấu hiệu cho thấy bạn nên dừng lại mà đó đơn giản là thứ chắc chắn sẽ xuất hiện. Việc của chúng ta chính là giải quyết các chướng ngại vật đó để bước tiếp.

Trong các dự án ở doanh nghiệp, câu hỏi thường trực của lãnh đạo với quản lý dự án là: “Đang có vấn đề gì không?”. Việc dự án có rủi ro, vấn đề, khó khăn mới là bình thường; quá trơn tru thường là dấu hiệu cho thấy có điều gì đó nghiêm trọng đang bị bỏ qua, chưa được nhận diện.

Gặp trắc trở trong dự án cá nhân, bạn hãy tin rằng nó ở đó không phải để nói rằng bạn đã đi sai đường, mà chính trắc trở ấy là điểm đột phá khiến bạn phát triển.

5. Thay đổi không có nghĩa là thất bại

Bạn định giảm 5kg, nhưng vì chế độ ăn kiêng bạn chọn sau một thời gian có vẻ chỉ có thể giúp bạn giảm ít hơn số đó, vậy bạn giảm kỳ vọng còn giảm 3kg. Bạn tính đạt 800 điểm Toeic, nhưng vì bị ốm hai tuần không theo kịp tiến độ bài vở nên mục tiêu 700 điểm có vẻ khả thi hơn. Bạn muốn thi chứng chỉ chuyên môn sau ba tháng, nhưng kiến thức khó hơn bạn hình dung, mốc bốn tháng có lẽ ổn hơn.

Và bạn thay đổi một vài “hằng số” của dự án cá nhân mình đang theo đuổi.

Đừng áy náy, đừng tự cho rằng vậy là mình kém cỏi, không đạt được mục tiêu ban đầu, tốn thêm thời gian… Sự thay đổi luôn diễn ra khi triển khai dự án, chẳng vậy mà doanh nghiệp khi triển khai có riêng một mục gọi là “quản trị sự thay đổi”.

Miễn là sự thay đổi ấy là hợp lý, có căn cứ chính đáng, và bạn đã phân tích kỹ càng các ảnh hưởng của nó tới bản thân mình, vậy cứ chấp nhận sự thay đổi ấy và bước tiếp. Thay đổi là bình thường, miễn bạn vẫn đang đi đúng hướng và quan trọng nhất là cuối cùng bạn hoàn thành dự án của mình.

—

Cuộc sống và hành trình sự nghiệp của mỗi người, thoạt nhìn tưởng chỉ là một chuỗi những sự tình cờ. Thực ra, chúng ta luôn có thể chú tâm xác định chiến lược và quản trị những bước tiến của mình như các dự án cá nhân.

Năm lưu ý trên chính là những gì đang thực tế xảy ra hàng ngày hàng giờ ở dự án của các doanh nghiệp và cả các dự án cá nhân mình đang theo đuổi. Mình hy vọng bài viết này hữu ích với bạn.

Câu hỏi cuối cùng là: Mục tiêu quan trọng nào bạn muốn hoàn thành trong vòng ba tháng tới?

Thân mến,

Tố Uyên.

Gần đây, sau khi mình viết liên tục một số bài về chủ đề học tập, mình nhận được câu hỏi từ một bạn đọc về việc: Làm thế nào để giữ được nhiệt huyết và cảm thấy vui khi học? Vấn đề không phải là năng suất, sự tập trung, phương pháp học bởi vì tất cả những điều đó chúng ta đều sẽ tìm ra cách nếu thực sự tìm thấy niềm vui và động lực khi học.

Trong bài viết hôm nay, mình sẽ chia sẻ với bạn về những niềm vui mình từng trải qua trong học tập, cách mình tìm thấy chúng để cố gắng mỗi ngày. Mình luôn tin rằng, cách học, nơi học, tài liệu, mẹo học tập… dù rất quan trọng nhưng sẽ không mang lại sự thay đổi nào đáng kể trừ khi người học toàn tâm toàn ý với hành trình.

Sự học mình nói tới ở đây bao gồm cả việc học ở chương trình chính khóa như đại học, thạc sỹ; tự học về kỹ năng cứng nào đó ví dụ để thi chứng chỉ chuyên môn, nâng cao ngoại ngữ; lại gồm luôn cả học những kỹ năng mềm hoặc hiểu biết mang tính bổ sung cho cuộc sống và công việc.

1. Ngừng biện hộ cho bản thân

“Không có thời gian”, “quá bận”, “quá mệt”, “chưa có đủ tài chính để học”, “chưa tìm được phương pháp phù hợp”… Thành thật mà nói, tất cả những điều đó chủ yếu là sự ngụy biện chúng ta tự tạo ra để dỗ dành chính mình. Trên đời này có mấy ai không bận rộn, vất vả mưu sinh, mấy ai học vì rảnh rang đầy đủ đâu? Không có ai nhàn rỗi hơn ai. Cũng không có ai không thể học nếu sự học đó là điều chúng ta thực sự mong muốn.

Mình đồng ý rằng, mỗi người có hoàn cảnh khác nhau, với nhiều nỗi vướng mắc khó khăn người ngoài không thể hiểu thấu. Nhưng nếu cứ nghĩ về những hạn chế đó, chúng ta sẽ luôn luôn cảm thấy mình là nạn nhân, mình không có đủ điều kiện cần thiết về năng lực, thời gian và sự hỗ trợ để học được. Và đó, chính là công tắc tắt đi niềm tin rằng bản thân có thể học và đi tới đích.

Một khía cạnh khác chúng ta thường tự “đánh lừa” bản thân đó là: tin rằng thất bại trong quá khứ sẽ tiếp tục lặp lại ở tương lai dù có cố gắng thế nào. Ví dụ: nhiều lần quyết tâm học tiếng Anh rồi nhưng không đi tới đâu; học viết nhưng vẫn viết không hay; không có năng khiếu giao tiếp nên không thể học để làm các công việc cần giao tiếp nhiều…

Chúng ta có thể từng thất bại với một mục tiêu học tập nào đó và cho rằng đó là do năng lực của mình, hoặc thực sự trên đời chẳng có ai, chẳng có phương pháp nào giúp được mình. Điều đó là không đúng, chắc chắn như vậy. Năng lực, trí thông minh, khả năng viết hoặc nói… tất cả đều có thể rèn luyện được. Đa số chúng ta rất thích các câu chuyện của người vươn lên từ khó khăn, vượt qua trở ngại của bản thân và trở nên thành công, nhưng lại rất khó nghĩ rằng mình cũng có thể làm được như thế.

Trải nghiệm cá nhân đã dạy mình rằng, điều gì cũng có thể học được, chỉ cần chúng ta thực sự mong muốn. Nhanh hay chậm, có tìm thấy phương pháp tốt ngay từ đầu hay không, có nhiều hay ít thời gian và tiền bạc… chỉ cần biết chắc vì sao mình cần học và không bỏ cuộc, sớm muộn chúng ta cũng đi tới đích.

2. Động lực thực sự chỉ có thể tới từ cảm xúc

Chúng ta có thể rất lý trí khi đặt mục tiêu học tập, ví dụ: Cần ngoại ngữ để tăng cơ hội công việc, học chuyên môn mới để chuyển ngành, học làm nội dung để xây dựng thương hiệu cá nhân… Nhưng nếu không tìm thấy để gắn mục tiêu này với một cảm xúc mãnh liệt nào đó, rất khó để chúng ta giữ được ngọn lửa tinh thần trên suốt hành trình.

Khi bắt đầu học, ai cũng hừng hực khí thế. Nhưng khi vấp phải khó khăn, những động lực xuất phát từ lý trí như học để làm tốt hơn, có công việc, tăng thu nhập… không đủ để chúng ta vượt qua.

Việc cần làm là bạn cần xác định “sâu” hơn một mức nữa của những lý do ấy để xác định được thứ cảm xúc ở tận cùng. Vì sao bạn cần tìm cơ hội không việc mới? Vì ngành của bạn đang ở chiều đi xuống, vì lương bạn quá thấp, vì bạn thấy môi trường mình đang làm rất tù túng?

Đồng ý, nhưng nếu không học thì sao? Bạn có lựa chọn khác không? Có “tấm đệm” nào đỡ bạn nếu bạn không học không? Thứ cảm xúc đang gắn với hoàn cảnh này là gì? Đó là cảm giác sợ hãi khi nghe tin công ty cắt giảm, là nỗi lo lắng và buồn bã khi không có tiền mua sữa cho con hoặc đưa bố mẹ già đi khám bệnh, là nỗi thất vọng tự ti khi nhìn thấy bạn bè phát triển dù họ vốn có cùng xuất phát điểm với mình, là cảm giác khao khát có được sự yên tâm cho tương lai sau này…

Hãy nhìn sâu vào những động lực của bạn để gọi tên được cảm xúc gắn liền với quyết định học tập ấy, khắc nó thật rõ ràng trong tâm trí, đó chính là điểm bắt đầu vững chắc nhất. Sau đó, nghĩ về tương lai, hình dung cụ thể cái ngày mình hoàn thành dự án học tập. Lúc ấy bạn sẽ cảm thấy gì? Sẽ chia sẻ thế nào với người thân? Bạn có viết lên mạng xã hội để ghi dấu lại một hành trình của mình không?…

Hồi mình học lớp 5, đi thi kể chuyện toàn quốc, tới giờ mình gần như không còn nhớ điều gì cụ thể nhưng lại khắc ghi rất sâu lời khuyên rằng: “Người ta chỉ nhớ rõ những gì khiến họ cười, hoặc khóc”. Vì thế, khi bạn xác định một mục tiêu học tập, hãy tìm hiểu bản thân thật sâu để xem việc học ấy là vì bạn sẽ khóc hay sẽ cười khi đạt được? Đôi khi, là cả hai.

3. Chấp nhận sự học là khó khăn

Điều gì chúng ta cũng có thể học được, nhưng đồng thời, học gì cũng khó khăn. Học để nhớ, để hiểu, để làm được, để thể hiện ra được những gì mình học là cả một hành trình dài chẳng có bước nào dễ dàng. Nhưng nếu dễ, chúng ta cũng đâu cần học.

Năm 2020, lần đầu tiên mình ôn thi IELTS từ xuất phát điểm chưa biết cả cấu trúc kỳ thi sẽ gồm những gì, với kiến thức y nguyên như hồi phổ thông chỉ toàn ngữ pháp. Mình buộc phải học và thi trong vòng sáu tháng để đủ điều kiện nộp hồ sơ học MBA.

Trời ơi là áp lực! Tối nào cơm nước xong xuôi, việc con cái nhà cửa ổn ổn là mình ra quán cà phê ngồi lì ở đó tới lúc quán đóng cửa. Ấy vậy nhưng khó vẫn hoàn khó, luyện mãi điểm không lên, bài nghe câu được câu mất, lạ nữa là có thời điểm càng học điểm càng giảm.

Khi ấy, điều mình tâm niệm để không bỏ cuộc là: “Kỳ thi này sinh ra là để… làm khó mấy đứa như mình. Dễ thì tất cả đều làm được hết rồi, đâu tới mình học nữa?”. Nghe rất… cay cú nhưng chính nhờ suy nghĩ ấy mà mình có động lực để tiếp tục chiến đấu.

Học tập không phải hành trình dễ dàng. Kể cả đó là điều bạn yêu thích, đam mê, rồi vẫn sẽ có thời điểm bạn muốn bỏ cuộc vì mọi thứ trở nên khó khăn. Nếu muốn mãi mãi thoải mái, điều đó đồng nghĩa với việc chúng ta không thể cải thiện trình độ vì chỉ học đi học lại những thứ trong tầm với.

Đã quyết định học điều gì, hãy xác định rằng mình đang bước vào một hành trình gian nan, không phải vừa đi vừa tận hương “chill chill” mà học được.

4. Đừng chờ đợi để bắt đầu học

Không nên trì hoãn việc học để mong tìm thấy phương pháp, khóa học, tài liệu “đỉnh cao” rồi mới bắt đầu. Hiệu quả là quan trọng, mình hiểu. Nhưng trong việc học, rất nhiều kết quả chỉ tới khi tích lũy đủ về lượng.

Đôi lần, chúng ta dễ bị xao động bởi những lời hấp dẫn về một phương pháp, khóa học, tài liệu giúp “học cấp tốc”, “học nhanh siêu cấp”, “lười mà vẫn giỏi”… Làm gì có ai lười mà vẫn giỏi? Mỗi ngày học 15 phút mà thành thạo kỹ năng kiến thức nào đó trong 30 ngày?

Trên đời có rất nhiều phương pháp, kinh nghiệm để chúng ta học hỏi, tối ưu cách học, giúp rút ngắn thời gian và công sức để học hiệu quả hơn, nhưng để tìm thấy chúng bạn cũng cần bỏ công tìm hiểu và thử nghiệm rất nhiều. Nhờ phương pháp hay, tài liệu tốt, bạn có thể rút ngắn kế hoạch từ 6 tháng thành 3-4 tháng, nhưng cũng đồng nghĩa bạn phải “cày cuốc” nhiều hơn, không thể nào rút từ 6 tháng còn một tháng và lại được nhàn tản dễ dàng.

Đừng bị đánh lừa bởi những lời như thế bởi nó sẽ khiến bạn luôn thấy chưa đủ để bắt đầu, bạn sẽ nghĩ hẳn ở ngoài kia có cách học nào đó, phương pháp tuyệt vời, khóa học đỉnh cao nào đó sẽ giúp bạn vừa nhanh vừa dễ để học xong.

Chúng ta luôn có đủ để bắt đầu. Phải bắt đầu, phải học, phải chăm chỉ, không có cách nào khác. Đó là điều tiên quyết. Những phương pháp, tài liệu, khóa học là để hỗ trợ, giúp đỡ chúng ta, là điều kiện cần chứ không phải điều kiện đủ. Quan trọng nhất vẫn luôn là nỗ lực từ bản thân mình.

5. Ghi nhận những chiến thắng nhỏ bé

Chiến thắng này có thể là điểm số hoặc bạn chinh phục được khía cạnh nào đó của mục tiêu học, nhưng đôi khi chiến thắng chỉ đơn thuần là mở sách ra và học, bất kể chất lượng tới đâu. Nhiều khi điều chúng ta có được chỉ là “đã 30 ngày liên tục mình học theo lịch trình”. Mình vẫn hay tự động viên như vậy, kiểu “đếm ngày ăn tiền”.

Đừng ai nói là số lượng không quan trọng bằng chất lượng nhé. Tất nhiên có chất lượng cao thì quá tốt. Nhưng kể cả hôm ấy hơi mệt chút, học không minh mẫn bằng mọi hôm, vẫn tốt hơn là không học. Chỉ riêng việc theo được lịch trình, duy trì sự đều đặn như kế hoạch cũng là tốt rồi.

Thêm vào đó, bất cứ khi nào bạn nhận được một lời khen, làm một đề được kết quả cao hơn trước, học ngoại ngữ mà nói được một câu khó hơn bình thường, hãy nhớ tự ghi nhận và chúc mừng chính mình. Đó là chất xúc tác, là cảm hứng và niềm tin được bồi đắp từng chút mỗi ngày để giúp bạn đi được đường dài và không bỏ cuộc.

Bắt đầu một dự án học tập vốn đã là quyết định quan trọng, nhưng duy trì niềm vui và động lực trên suốt hành trình ấy mới thực sự là thử thách với mỗi chúng ta. Mình hy vọng bài viết này sẽ tiếp thêm một ngọn lửa nhỏ cho con đường học tập của bạn.

Cứ đi rồi sẽ tới. Chúc bạn thành công!

Tố Uyên.

Mình tin mỗi người chúng ta đều đang học một điều gì đó: ngoại ngữ, kỹ năng phỏng vấn, kiến thức chuyên môn… Câu hỏi ở đây là: Đâu là chu trình hiệu quả nhất có thể áp dụng với TẤT CẢ các mục tiêu học tập?

Các nguồn thông tin, chia sẻ kinh nghiệm (ngay cả ở blog này của mình) thường nói rằng: mỗi người có nền tảng và phong cách học khác nhau, mỗi mục tiêu học tập cũng đòi hỏi phương pháp khác biệt, hãy tự thử nghiệm và tìm ra cách thức phù hợp nhất với mình. Lời khuyên đó đúng, nhưng mình nghĩ không thực sự hữu ích, bởi nó không mang tới gợi ý hoặc một “cái khung” nào đó cho người đang cần. Hơn nữa, trong vô vàn chu trình học tập, hẳn sẽ có một số cách hiệu quả hơn số khác.

Do đó, trong bài viết này, mình sẽ chia sẻ về CHU TRÌNH 5 BƯỚC để học bất cứ điều gì mà mình đã nghiên cứu, tìm hiểu, tự áp dụng trong nhiều năm qua.

Chu trình đó bao gồm:

• Kiến thức và các hướng dẫn;

• Gọi ra kiến thức;

• Khoảng cách thời gian;

• Hiểu;

• Phản hồi.

1. Kiến thức & các hướng dẫn

Khi xác định một mục tiêu học tập nào đó, mình không lao vào mua tài liệu hoặc bắt đầu học ngay. Việc mình thường làm là nghiên cứu về cách tốt nhất để học với mục tiêu đó. Đây là bài học từ nhiều người khác đã từng trải qua quá trình chinh phục mục tiêu mình đang hướng tới, bao gồm: tài liệu, phạm vi nên học, thời gian thông thường cần đầu tư, các khóa học liên quan, chi phí, các “mẹo” để rút ngắn thời gian…

Mỗi chủ đề hoặc kỹ năng có cách học khác nhau với mỗi trình độ. Do đó, học cách học là điều đầu tiên và quan trọng nhất cần quan tâm. Việc tìm kiếm sự hướng dẫn không chỉ xảy ra ở giai đoạn đầu mà cần làm trong suốt quá trình học, liên tục cập nhật và nghiên cứu các chỉ dẫn phù hợp với trình độ và tiến trình của mình.

Một số nguồn mình tìm hướng dẫn:

• Trên Internet: tìm trên Google với cú pháp như “làm sao để học… “ + “blog”. Các bài blog thường được đầu tư nhiều hơn về kinh nghiệm thực tế và chất xám so với các bài giới thiệu, quảng cáo của các nhãn hàng.

• Trên Youtube: Dành ra vài ngày tìm hiểu, bạn sẽ tìm thấy một số người chia sẻ rất cụ thể bài bản về chủ để bạn quan tâm. Sau khi dạo quanh, hãy xác định khoảng 1-3 kênh bạn thấy phù hợp phong cách học của mình, ưu tiên người có nội dung đầy đủ và toàn vẹn, tránh các kênh chỉ có một vài video. Sau đó dành thời gian để xem kỹ, nghe kỹ.

• Sách: Hãy tìm khoảng 3-5 cuốn sách về chủ đề bạn đang quan tâm, không nên đọc quá nhiều mà chỉ tìm các cuốn sách của tác giả uy tín.

• Người đã đạt được điều bạn muốn học: Đây là cách để học kinh nghiệm thực tế của người đi trước. Hãy rà soát xung quanh bạn xem có những ai đã làm được và cố gắng hỏi thật cặn kẽ. Nếu không có ai trong số người quen thân của bạn có kinh nghiệm, hãy mạnh dạn gửi email cho ai đó trên mạng xã hội (Facebook, Linkedin…) mà bạn nghĩ có thể học hỏi từ họ. Đừng ngại, cùng lắm là họ không trả lời thôi mà, đúng không?

Quá trình tìm kiếm hướng dẫn này cần thực hiện liên tục, nhất là sau mỗi giai đoạn học tập khi bạn đã đạt tới trình độ cao hơn. Các hướng dẫn, kinh nghiệm này sẽ giúp chúng ta rút ngắn rất nhiều thời gian.

Một số ý kiến nói rằng, chúng ta cứ học theo cách chúng ta muốn, cho bản thân cơ hội “thử và sai”. Mình nghĩ việc “thử và sai” này là điều hữu ích, và tất nhiên sẽ phải xảy ra trên con đường học tập, nhưng hạn chế tối đa điều đó bằng cách học hỏi từ người khác trước khi bắt tay vào học sẽ giúp chúng ta không phải lặp lại những lỗi sai nhiều người khác đã mắc phải.

2. Gọi ra kiến thức từ trong trí não

Giáo dục trước đây thường đặt nặng việc học sinh, sinh viên ngồi nghe, chép bài, đọc sách. Đây là các “đầu vào” cần thiết, nhưng nếu không có sự chủ động gọi ra kiến thức, sẽ rất khó để chúng ta ghi hằn kiến thức đó trong trí não của mình. Chúng ta có thể nghe rất nhiều, đọc rất nhiều và tưởng rằng mình đã hiểu hoặc ghi nhớ, nhưng chỉ khi đóng sách lại và cố gắng mường tượng ra kiến thức, tự viết, tự vẽ hoặc tư duy lại, não của bạn mới thực sự tiếp nhận.

Một số cách mình thường sử dụng để học là:

• Viết lại ý chính các nội dung đã học theo cách hiểu của mình;

• Cố gắng nhớ lại càng nhiều càng tốt mà không mở sách hoặc bật lại video;

• Tưởng tượng mình đang giải lại cho ai đó về vấn đề ấy.

Bằng cách đó, mình sẽ xác định được những điều não mình đã tiếp nhận, từ đó biết được khoảng trống cần bù đắp bằng cách học lại, xem lại.

Một sai lầm thường gặp khiến chúng ta không thể học tốt, dù dành nhiều thời gian công sức nhưng không thấy tiến triển đó là dành hết thời gian vào tích lũy quá nhiều “đầu vào” mà không có hoặc rất ít “đầu ra”. Bằng cách viết lại, nhớ lại, nói lại, chúng ta đang buộc não của mình phải tự gọi ra kiến thức đã nạp vào để hằn sâu.

3. Khoảng cách thời gian

Nếu có một tuần để học điều gì đó, mình sẽ dồn sức học trong hai ngày đầu tiên, sau đó ôn lại một lần vào giữa tuần và một lần rà soát cuối cùng vào cuối tuần. Lý do là bởi vì dù cố gắng tới đâu, chắc chắn những gì chúng ta đọc và học trong lượt đầu tiên sẽ “rơi rụng” bớt. Não cần thời gian để sắp xếp lại thông tin, lưu trữ, và đẩy ra các thông tin chưa được khắc sâu. Do đó, học liên tục không phải cách tốt, chúng ta nên đi qua kiến thức nhiều lượt.

Ví dụ: Lần đầu bạn học điều gì đó, vài ngày sau ôn lại bạn thường nhớ được khoảng 30-50%, bạn tập trung ôn lại các phần còn lại. Sau đó vài ngày lại ôn tiếp, lượng kiến thức đã khắc sâu sẽ lên tới 60-70%, bạn chỉ cần tập trung vào học lại lần nữa số còn lại… Cứ như vậy, chúng ta mới nhớ được các kiến thức. Đừng thất vọng nếu bạn thấy mình đã học, rõ ràng lúc ấy thấy rất nhớ, rất hiểu nhưng sau đó lại quên phần lớn. Đó thực ra chính là cách não tiếp nhận thông tin, hãy cho nó thời gian để tổ chức, sắp xếp, chọn lọc và phân loại.

Cũng giống như bạn mua sắm đồ đạc nội thất, chọn ở cửa hàng chở về nhà mới là bước đầu tiên, chưa đâu vào đâu cả, đó là “đầu vào”. Bạn cần thời gian để bình tĩnh sắp xếp đồ nào vào đâu, căn chỉnh… dần dần đồ đạc mới có vị trí cố định của nó và thực sự trở thành một phần của ngôi nhà.

4. Hiểu (thay vì chỉ công nhận và ghi nhớ)

Có hai ý ở đây:

Một là, có nhiều thứ cần phải công nhận, nhớ, sau đó mới hiểu được. Do đó, không nên kỳ vọng hiểu được mọi điều mình học, nhất là chỉ sau lượt học đầu tiên. Mỗi kiến thức chúng ta vừa học mỗi ngày chỉ như một điểm chấm trên bức tranh lớn, sở dĩ không hiểu là vì chưa nhìn thấy nó trong tổng thể. Sau này, khi học thêm các khía cạnh khác và quay trở lại, bạn sẽ hiểu về chúng.

Hai là, “hiểu” là cấp độ cuối cùng, cái đích chúng ta cần đạt tới khi học. Không phải hiểu mọi thứ ngay lập tức, nhưng luôn cố gắng hướng tới điều đó bởi vì thuộc lòng hoặc chấp nhận áp dụng mà không hiểu không phải cách về lâu về dài.

Điều gì có thể hiểu, nhất là hiểu tới rõ ràng ngọn ngành gốc gác sẽ in rất sâu trong tâm trí, thậm chí chúng ta không cần cố gắng nhớ nhưng vẫn sẽ nhớ sau thời gian dài. Hơn nữa, khi hiểu, chúng ta mới dần áp dụng được tốt hơn và có thêm nhiều sáng tạo.

Ở đây, mình xin được ghi chú thêm:

Có một triết lý học tập có nguồn gốc từ Nhật Bản tên là ShuHaRi. Tư duy quan trọng ở đây là, từ học tới thành thạo và sáng tạo cần phải đi qua quá trình đầy đủ:

• Tiếp thu tinh hoa, kiến thức căn bản;

• Hiểu được kiến thức, áp dụng tốt, tìm hiểu thêm các phương pháp khác;

• Sáng tạo ra cách riêng của mình.

5. Tìm kiếm phản hồi (để biết lỗi sai và bổ sung kiến thức)

Một quá trình học hiệu quả không thể thiếu phản hồi. Phản hồi ở đây là bất cứ điều gì từ bên ngoài cho chúng ta biết mình đang ở đâu, đã hiểu những gì, đang có gì cần luyện tập thêm. Các phản hồi này không nhất thiết đến từ con người, có thể là một hệ thống bài kiểm tra, công cụ luyện tập.

Ví dụ: Khi ôn thi chứng chỉ quốc tế, mình không đợi tới khi học đi học lại nhiều lượt kiến thức rồi mới làm bài kiểm tra thử mà thực hiện ngay sau lượt học tập đầu tiên. Dù mình biết, kết quả tự kiểm tra lúc ấy chắc chắn rất thấp. Vấn đề là, nếu dành một tháng để liên tục đọc, học, sẽ không hiệu quả bằng học thật nhanh một lượt trong ba tuần để tuần cuối cùng bắt đầu tự kiểm tra.

Có một số lưu ý ở đây để quá trình phản hồi được hiệu quả:

• Phản hồi nên có từ càng sớm càng tốt và kéo dài liên tục trong suốt quá trình;

• Không phải mọi phản hồi từ phía con người đều đáng tin cậy do có nhiều yếu tố khách quan, do đó nên lấy phản hồi từ nhiều người. Riêng phản hồi từ các bài kiểm tra, công cụ, có độ đáng tin cao hơn;

• Những phản hồi không được bạn phân tích, xử lý, đúc kết kinh nghiệm và bù lấp kiến thức sẽ không có ý nghĩa. Như kinh nghiệm của mình, “fill gáp” - giai đoạn học từ lỗi sai là lúc mình tiến bộ nhiều nhất.

Tóm lại, chu trình năm bước này với mình là hiệu quả nhất trong học tập. Với một số người trong chúng ta, thường tập trung quá nhiều vào tìm hiểu, học hỏi (#1) mà thiếu khoảng cách thời gian (#4), một số khác theo kiểu yêu thích hành động sẽ tập trung vào #4 và #5 mà quên trở lại tìm hiểu, học hỏi ở #1.

Ví dụ như:

• Viết blog, vẽ tranh, làm nội dung: Bạn làm rất nhiều, đều đặn theo thói quen đã lâu nhưng quên mất việc dành thời gian để tiếp tục học hỏi các kiến thức, xu hướng mới, nâng cấp kỹ năng.

• Tìm hiểu về cách để tập trung, tăng năng suất: Chỉ dồn thời gian để đọc nhiều sách, xem nhiều video Youtube, nghe podcast, có thể đã hiểu sâu nhưng không thực sự áp dụng. Vậy bạn có yếu tố số 1, số 2 nhưng thiếu số 5 về phản hồi thực tế.

• Chỉ học mỗi khóa học một lần duy nhất: Bạn có thể đã dành nhiều thời gian để học hết các bài học, cố gắng làm bài tập và ghi nhớ càng nhiều càng tốt. Nhưng bằng đó là chưa đủ do thiếu yếu tốt khoảng cách thời gian.

Bạn chắc cũng đang có những mục tiêu học tập, vậy sau khi đọc bài blog này hãy cùng mình làm bài tập sau nhé để hiệu chỉnh chu trình học tập của riêng bạn:

1. Chọn một mục tiêu học tập nào đó quan trọng với bạn (đang hoặc sắp thực hiện);

2. Kiểm tra lại lần lượt năm yếu tố trên để xác định có điểm nào bạn chưa có hoặc dành rất ít thời gian không?

3. Cách bạn sẽ cải thiện chu trình của mình là gì?

4. Chia sẻ với mình ở phần bình luận hoặc email cho mình ở địa chỉ touyen.mentor@gmail.com nhé!

Chúc chúng ta học tốt!

Tố Uyên.

Khóa học hoàn toàn miễn phí, bạn sẽ nhận được các bài học hàng ngày qua email trong 7 ngày liên tiếp, mời bạn đăng ký tại đây.

—

Một mục tiêu học tập thường được khởi động trong khí thế hừng hực, do đọc một cuốn sách hoặc bài viết truyền cảm hứng, do gặp khó khăn trong công việc nên muốn học để tìm cơ hội mới, thậm chí do cảm hứng học đột ngột dâng cao vào một vài thời điểm cụ thể như đầu năm mới.

• Sẽ thành thạo tiếng Anh, lấy bằng IELTS, TOEIC trong một năm;

• Sẽ thi chứng chỉ chuyên môn để chuyển việc;

• Sẽ học các khóa online về công nghệ hoặc công cụ nào đó giúp tạo cơ hội kiếm tiền;

• …

Nhưng có bao nhiêu những dự án đó về đích thành công, đạt được mục tiêu và đúng thời hạn? Mình từng đọc trên tạp chí quốc tế có bài viết thống kê rằng, khoảng 80% những người đặt ra kế hoạch đầu năm đã bỏ dở, thậm chí không bắt đầu. Đâu là lý do của những thất bại này? Làm thế nào để không “lặp lại lịch sử” kiểu quyết tâm hừng hực, lên kế hoạch rồi vài ba ngày lại bỏ?

Trong bài viết này, mình sẽ chia sẻ về những nguyên nhân mình thấy phổ biến nhất khiến chúng ta thất bại với dự án học tập của bản thân.

1. Không có động lực rõ ràng

Nói cách khác, là không tìm thấy câu hỏi lớn: Vì sao mình học? Hành trình học tập nào cũng nhiều chông gai, nếu không có động lực đủ lớn chắc chắn chúng ta khó lòng đi tới đích. Nói không có lý do cũng không đúng, mà thường là lý do không cụ thể, cũng không thực sự được ưu tiên.

Khi bạn không có thời gian để làm gì hoặc học gì đó, không phải vì bạn quá bận tới nỗi không còn giờ nào phút nào cho nó, chủ yếu vì mục tiêu ấy không thực sự là ưu tiên của bạn. Chúng ta có rất nhiều thứ muốn học và cần học, việc chọn học gì là một quyết định quan trọng, nên cần cân nhắc rất kỹ xem rốt cuộc vì sao mình lại học nó.

Một dự án học tập giống như khi bạn quyết định trồng một cái cây nhỏ xuống đất cam kết dành thời gian công sức để tưới nước, bón phân, cắt lá tỉa cảnh cho nó lớn lên tới ngày hái quả. Câu hỏi cần đặt ra ở đây là: Vì sao lại trồng cây đó chứ không phải cây khác? Vì sao là lúc nào? Cái cây này nằm ở đâu trong quy hoạch khu vườn lớn của bạn?

Sẽ là mất thời gian nếu bạn dành thời gian học tiếng Trung Quốc khi chưa nhìn thấy hướng đi nào cụ thể và mục đích lớn nào đó khi bạn thành thạo ngoại ngữ này, trong khi trình độ tiếng Anh của bạn mới chỉ ở mức trung bình, có nhiều khía cạnh có thể tiến bộ, và nếu thành thạo ngôn ngữ này bạn sẽ có những cơ hội rõ ràng về nghề nghiệp.

Người ra thường hào hứng về một sự khởi đầu mới và rất ngại cải thiện những kỹ năng hoặc kiến thức đã từng học nhưng bị tắc lại đâu đó. Có điều, sự hứng khởi ấy nếu không dựa trên phân tích cụ thể, rất dễ chững lại sau một thời gian ngắn. Hãy xác định thật rõ lý do bạn học, động lực này cần phải rõ ràng, đủ lớn để nâng đỡ suốt hành trình. Mơ hồ về lý do bắt đầu chắc chắn là nguyên nhân khiến chúng ta không tới đích.

2. Không xác định cách học trước khi học

Nếu muốn viết tốt, đừng lao ngay vào viết. Nếu muốn thành thạo tiếng Anh trong một năm, đừng vội mua sách và học ngay lập tức. Nếu muốn thi chứng chỉ quốc tế, đừng vội vàng đăng ký một khóa học nào đó và đọc tài liệu luôn.

Khi có một mục tiêu học tập nào đó, việc đầu tiên chúng ta nên làm là: Học cách học. Đây là bước tìm hiểu, chọn lựa để tìm ra con đường ngắn nhất tới mục tiêu trước khi thực sự xuất phát. Nếu bạn từ Hà Nội muốn lái xe vào Sài Gòn, không phải có ý định là bạn lên xe nổ máy ngay lập tức đi ra ngoài đường. Điều cần làm là mở Google map xem phải đi hướng nào, có những con đường nào để đi và đặc điểm mỗi lộ trình, đường nào phù hợp với phương tiện và mong muốn của bạn, kinh nghiệm của những người đã đi lộ trình tương tự ra sao, đâu là con đường tốt nhất.

Mỗi mục tiêu có cách học khác nhau. Học cách học giống như bạn đang tìm con đường ngắn nhất, tốt nhất, hiệu quả nhất để tới đích trước khi xuất phát. Luôn có những cách học hiệu quả hơn cách khác, bất kể người ta thường nói “mỗi người có cách học phù hợp riêng”. Một số người học hiệu quả, một yếu tố quan trọng là họ rất coi trọng phương pháp học, tìm hiểu nhiều cách học khác nhau, và luôn tìm kiếm con đường tốt nhất trước khi bắt tay vào học.

Trước khi bạn mua sách vở, khóa học, lên lịch ngày mai dậy sớm để học bài đầu tiên, hãy chắc chắn rằng bạn đã nghiên cứu đủ nhiều để biết cách mình sẽ đi trên con đường này.

3. Mơ hồ về thời gian dành cho việc học

Thứ nhất, tổng thời gian của một dự án học tập nên dưới sáu tháng, tốt hơn nữa là dưới ba tháng. Nếu mục tiêu của bạn quá lớn, không thể hoàn thành trong vài tháng, hãy tách nhỏ nó ra để có được mục tiêu đầu tiên phù hợp với khung thời gian đó. Một dự án càng kéo dài càng dễ mất động lực, và có nhiều vấn đề phát sinh xảy ra mà chúng ta không thể lường trước khiến kế hoạch chệch hướng.

Thứ hai, hãy xác định rõ thời gian mỗi ngày hoặc mỗi tuần bạn dành cho việc học và bằng mọi cách bảo vệ khung thời gian ấy. Ai cũng có vốn thời gian như nhau, người học nhiều không phải vì họ nhàn rỗi hơn mà bởi họ nỗ lực nhiều hơn để tìm thấy thời gian cho việc học. Internet, mạng xã hội, Youtube… chiếm bao nhiêu thời gian của bạn? Dù chỉ sử dụng một nửa trong số ấy để ngồi học tập trung hoặc đọc sách, cuộc đời chúng ta có thể đã khác đi rất nhiều.

Thứ ba, đừng mất thời gian ân hận tiếc nuối về quãng thời gian đã qua. “Lẽ ra mình phải bắt đầu từ cách đây năm năm”, “sắp cuối năm rồi, mình đã bỏ phí chín tháng”, “giờ mình học chắc không còn kịp”… Đây đều là những suy nghĩ không mang lại bất cứ hiệu quả nào, chỉ khiến chúng ta nhụt chí mà thôi. Sự bắt đầu tốt nhất là trước đây, tốt nhì là ngay bây giờ.

4. Chờ đợi sự tiến bộ tuyến tính

Một lý do khiến nhiều người đánh mất động lực học đó là: học mãi không thấy có chuyển biến, không tiến bộ, không biết mình đang làm đúng hay sai. Tâm lý này thường tới từ giả định rằng sự tiến bộ tuyến tính với nỗ lực nhưng thông thường điều đó không đúng.

Lúc bắt đầu học, chúng ta thường thấy chuyển biến rõ rệt sau thời gian ngắn. Lý do là vì chúng ta đang đi từ “không” tới “có”, từ chưa biết gì tới biết một chút, do đó rất dễ cảm nhận sự thay đổi. Sau chút “trăng mật” này, chúng ta bước vào một giai đoạn thường khá khó khăn, khi vẫn liên tục học nhưng không thấy chuyển biến, càng học càng khó nhưng không có cảm giác tiến bộ, dường như vẫn giậm chân tại chỗ. Đây là điểm từ bỏ của rất nhiều dự án học tập. Mất động lực, nghi ngờ năng lực bản thân, không chắc chắn về cách học mình đã chọn, bị xao nhãng bởi những mục tiêu khác…

Muốn thành công với dự án học tập, bạn cần vượt qua giai đoạn này. Sự tiến bộ không tuyến tính với nỗ lực mà là cấp số mũ, nghĩa là vượt trội hơn cả tuyến tính, vấn đề là cần vượt qua một “đường hầm tối” trước khi nhìn thấy ánh sáng để cảm nhận được cấp số mũ đó.

5. Có nhiều hơn một dự án học tập cùng lúc

Lý tưởng nhất là bạn chỉ có một dự án học tập tại mỗi thời điểm. Dự án, tức là diễn ra trong khoảng thời gian ngắn và đòi hỏi sự nỗ lực, tập trung. Dự án không liên quan tới những cách học kiểu nhẹ nhàng, giải trí như học “sương sương 15 phút trên ứng dụng, xem phim, nghe podcast… Đã là dự án, bạn cần những khoảng thời gian học tập trung, kéo giãn sự tập trung và năng lực tư duy, đôi khi khiến bạn mệt mỏi, nhưng đó là yếu tố cần thiết để đẩy bạn vượt qua giới hạn.

Đừng mong đợi sự dễ chịu, thoải mái mà vẫn đạt được mục tiêu học tập trong các dự án này. Đơn giản vì điều đó không thể xảy ra. Dạy cho não mình những kiến thức mới, luyện kỹ năng mới, phát triển tư duy sáng tạo không phải điều dễ dàng. Nhưng cũng vì thế, nó đáng giá.

Bạn có thể ấp ủ rất nhiều ý định học tập và cảm thấy khát khao được bắt đầu học tất cả. Hãy tin mình, sự tập trung là quan trọng. Hãy chỉ thực hiện một dự án mỗi lúc, đặt ra phạm vi cụ thể, trong thời gian 3-6 tháng rồi dồn nỗ lực cho nó. Hoàn thành một dự án xong, bạn có thể tiếp tục chuyển tới dự án tiếp theo.

Có một loại lãng phí phổ biến trong cuộc sống với cả cá nhân và doanh nghiệp đó là WIP (work in progress), tức là những thứ đang được thực hiện dở chừng nhưng chưa hoàn thành hoặc sẽ không bao giờ được hoàn thành. Không nên bắt đầu quá nhiều thứ để rồi mọi thứ đều không tới đích, đó là điều lãng phí nhất chúng ta tạo ra từ thời gian và công sức của bản thân.

Ít hơn là nhiều hơn. Một dự án học tập một lúc. Hãy tập trung.

Tạm kết:

Trên đây là những sai lầm thường gặp khiến chúng ta thất bại với những dự án học tập của mình. Mình luôn tin, sâu thẳm trong lòng mỗi người luôn muốn có thể giỏi hơn, hiểu biết hơn, có thêm nhiều kỹ năng hơn để phát triển bản thân, tìm kiếm cơ hội nghề nghiệp và để sống tốt hơn. Tuy vậy, nếu cứ đặt ra mục tiêu rồi thất bại, lâu dần chúng ta sẽ mất đi sự tự tin và không còn dám, hoặc không còn muốn học nữa.

Vấn đề rất có thể nằm ở một trong số các nguyên nhân trên. Phương pháp học tập là yếu tố quan trọng, thậm chí tiên quyết để học tốt. Đó cũng là lý do mình tạo ra khóa học “7 ngày học cách tự học hiệu quả”, hoàn toàn miễn phí, dựa trên trải nghiệm thực tế của mình nhiều năm qua và cả những kiến thức mình học được về chủ đề “Ultralearning” (học tập trung và đề cao sự tự định hướng).

Nếu bạn muốn có được phương pháp tự học có thể giúp mình đạt được nhiều mục tiêu học tập sau này, hãy đăng ký ở đây nhé! Khóa học hoàn toàn miễn phí, bạn sẽ nhận được các bài học và bài tập hàng ngày qua email trong 7 ngày liên tục.

Chúc bạn thành công,

Tố Uyên.

Cập nhật: Từ tháng 10/2025, để thuận tiện hơn cho bạn đọc, mình đã biên tập và đăng tải đầy đủ nội dung khóa học dưới hình thức một bài viết dài. Bạn có thể truy cập ngay ở link này nhé.

***

Trên trang Facebook của In Metime, mình ghi lời giới thiệu về bản thân là: “Tố Uyên - thủ khoa kép ĐH, chuyên gia quản lý dự án, thạc sỹ MBA (Hawaii University, U.S)”. Mình biết những gì mình đã học, đã làm được còn rất nhỏ bé và cần phải liên tục trau dồi nhiều hơn nữa, nhưng mình cũng rất tự hào về con đường học hành đã trải qua. Ngay cả với chức danh công việc “quản lý dự án”, mình cũng hay nói về những gì mình đã học, các chứng chỉ, kỹ năng.

Mình thích học. Không phải lần nào học cũng đạt được mục tiêu, mình thi trượt không ít lần, nhưng nếu những việc khác thất bại có thể khiến mình chán nản và từ bỏ, học hành lại không nằm trong số ấy. Với mình, học như một niềm vui, may mắn, một đặc ân khi còn có gì đó muốn học hỏi và có đủ điều kiện để học.

Việc tự học đã đưa mình từ một học sinh huyện miền núi đỗ vớt vào trường chuyên của tỉnh, đứng cuối lớp khi bắt đầu trở thành thủ khoa đại học. Tự học giúp mình trở thành quản lý dự án công nghệ, có công việc ổn định và chỗ đứng trong nghề từ xuất phát điểm trái ngành, bắt đầu gây dựng sự nghiệp khi đã 27 tuổi với hai con nhỏ. Tự học cũng là con đường khiến mình từ trình độ tiếng Anh bồi “I’m fine, thank you” đến chỗ có thể giao tiếp tốt để làm việc với đối tác nước ngoài và học MBA hoàn toàn bằng tiếng Anh.

Dẫu vậy, chưa khi nào mình gọi tên được phong cách học tập của mình. Mình nói được cụ thể về tư duy, điều mình nghĩ, cách mình tin, trải nghiệm, thậm chí phân tích về thất bại hoặc thành công trong học tập mình đã đi qua, nhưng không tóm gọn được thành một cái tên. Mình thường nói, cách học của mình là… không có cách nào hết, nhặt nhạnh học hỏi của mỗi nơi, mỗi người một chút, rồi thử áp dụng, và rút ra bài học riêng.

Hóa ra mình đã sai.

Gần đây, mình tình cờ đọc được cuốn sách “Ultralearning - Học siêu tốc” của tác giả Scott Young và ngạc nhiên thấy rằng hầu như các đặc điểm về phong cách học tác giả mô tả mình đều từng thực hiện và vô tình trở thành cách học xuyên suốt của mình nhiều năm nay. Mình vừa bất ngờ, vừa mừng vui, vì cuối cùng đã tìm thấy một từ để mô tả những gì mình tin tưởng trong hành trình học tập: Ultralearning. Cá nhân mình thấy từ này dịch thành “Học siêu tốc” không hẳn sát nghĩa, ngay cả nội dung trong sách thực ra cũng không đề cao tốc độ và không phải các “mẹo học”. Khi có cuốn sách này cùng các bài viết trong blog của tác giả làm điểm tựa, mình nghĩ đã tới lúc có thể viết chuỗi bài về cách học.

Mặc dù lấy cảm hứng từ cuốn sách của tác giả Scott Young, mình sẽ không viết theo trình tự hoặc tóm tắt kiến thức trong sách, mà hoàn toàn là các trải nghiệm cá nhân đi theo cấu trúc riêng. Đây là cách học mình đã sử dụng từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường cho tới tận bây giờ khi đã 35 tuổi và đi làm nhiều năm, dành cho học kiến thức trên lớp, ôn thi đại học, học tiếng Anh, chứng chỉ chuyên môn, thậm chí cả học viết và làm blog. Do đó, hãy yên tâm rằng bạn có thể chọn lọc và áp dụng dù bạn đang ở lứa tuổi nào và cần học gì sắp tới.

Nếu bạn đang muốn “bật chế độ” học tập nhưng không biết bắt đầu từ đâu, học thế nào cho hiệu quả, làm sao để đạt được mục tiêu học tập trong thời gian ngắn, dù bạn là học sinh sinh viên hay người đi làm bận rộn với gia đình con nhỏ; nếu bạn đã từng nhiều lần bắt đầu một hành trình học tập nào đó nhưng kết quả không như ý muốn; nếu bạn tin rằng học tập là con đường để phát triển bản thân và sự nghiệp, chuỗi bài viết này chắc chắn sẽ có ích.

Mình tự tin về điều đó.

Chuỗi bài viết được thực hiện theo cấu trúc của một khóa học qua email. Trong 7 ngày liên tục, bạn sẽ nhận được email của mình, mỗi email bao gồm 3 phần:

• Kiến thức về cách học theo phong cách Ultralearning;

• Trải nghiệm và đúc kết của bản thân mình;

• “Bài tập” dành cho bạn.

Sau 7 ngày, bạn không chỉ hiểu được cấu trúc cơ bản, tư duy xuyên suốt của cách học Ultralearning đã được kiểm nghiệm và phân tích qua bằng chứng thực tế là chính mình, mà còn tự tạo lập được phương hướng học tập cho chính bản thân.

Trong giai đoạn kinh tế khó khăn, nhiều ngành giảm số lượng nhân lực, cạnh tranh gay gắt giữa các thế hệ đặc biệt 8x, 9x, GenZ, việc tự học để nâng cấp bản thân là nhu cầu cấp thiết, cũng là con đường chắc chắn nhất để có được chỗ đứng cho mình. Mình hy vọng khóa học này có thể trở thành điểm bắt đầu cho một hành trình mới của bạn.

Thân mến,

Tố Uyên.

Mình bắt đầu học tiếng Trung được 2 tháng. Cũng chưa đâu vào đâu, thành thực là như vậy. Mình còn phải đi một quãng đường rất dài, với nhiều tâm sức, thời gian và nỗ lực trong giai đoạn tới mới có thể đạt được mục tiêu đã đề ra. Nhưng quả thực, học ngoại ngữ luôn là một hành trình thú vị, ẩn chưa rất nhiều bài học, trải nghiệm không gì có thể sánh được.

Trong bài viết này, mình sẽ chia sẻ những gì mình đã nhận ra, đã học được trong hai tháng ngắn ngủi vừa qua khi quyết định theo đuổi ngoại ngữ thứ hai ở lứa tuổi có vẻ không còn lý tưởng cho việc học trong mắt nhiều người, nhất là khi phải “chia năm xẻ bảy” thời gian và năng lượng cho công việc, gia đình, con cái và nhiều nghĩa vụ khác trong cuộc sống.

1. Học gì cũng khó

Không có cái gì dễ cả, thật sự. Dù tìm được tài liệu xịn sò cập nhật tới cỡ nào, đăng ký khóa học tốn kém bao nhiêu, đọc được những phương pháp nhiều người đúc kết vẫn không làm cho hành trình học tập trở nên dễ dàng.

Những ngày đầu tiên, mình hăm hở học từng con chữ, đọc từng từ để rồi nhanh chóng nhận ra tiếng Trung khó, quá khó với hình dung ban đầu của mình. May mình nhớ ra “liều thuốc quen thuộc” mỗi lần cần tự an ủi động viên bản thân: Khó mới tới lượt mình học, nếu “dễ như ăn kẹo” thì tất cả mọi người đều thành thạo hết rồi.

Học cần chăm chỉ, đầu tư thời gian, tìm hiểu đủ thứ, rõ ràng không sung sướng dễ dàng bằng xem Youtube, lướt Facebook, nằm đọc truyện. Nhưng nếu chọn con đường dễ dàng để né tránh khó khăn, mình sẽ đi được tới đâu trong cuộc đời này? Cứ tự nhủ như thế, mình dần chấp nhận sự “khó nuốt” của một ngoại ngữ mới. Đừng kỳ vọng sẽ dễ, nhanh, đơn giản, vì đó là cả một ngôn ngữ mới, văn hóa mới cơ mà.

2. Cần một lý do đủ lớn

Học ngoại ngữ thực sự là hành trình chông gai, sẽ có rất nhiều thời điểm nản chí, mệt mỏi, phải lùi mức độ ưu tiên vì có những vấn đề khác cần quan tâm hơn trong cuộc sống, thậm chí lùi mãi tới mức bỏ quên luôn chuyện học hành. Chỉ mới học hai tháng, mình đã va phải vài lần như vậy. Lúc thì vì công việc chính quá bận, tối về nhà đã mệt rã rời không muốn mở sách. Lúc vì mình thấy mệt, chỉ muốn nghỉ ngơi, ngại ngần tất cả mọi việc tốn sức lực mà làm bài tập tiếng Trung là một trong số đó.

Trên con đường trước mắt, chắc chắn còn có nhiều thời điểm khác mình rơi vào trạng thái tương tự, khi việc học tiếng Trung dễ dàng bị bỏ bẵng. Khi ấy, thứ mình cần là một lý do rõ ràng và đủ lớn. Nếu không xác định được điều này, mình hẳn đã không còn có thể tiếp tục, dù chỉ mới đi qua được vài tuần.

Với mình, lý do mình học tiếng Trung là để phục vụ công việc, có thêm ngoại ngữ thứ hai sẽ giúp mình tăng rất nhiều sức cạnh tranh trên thị trường lao động. Hơn nữa, mình có tham vọng sẽ sử dụng được nhiều ngoại ngữ trong tương lai. Nếu không thể học tiếng Trung, làm sao mình thực hiện được mong ước ấy?

3. Muốn sẽ tìm cách, không muốn sẽ tìm lý do

Nếu mình không tập trung học, đó là bởi mình chưa ưu tiên cho mục tiêu ấy, không phải vì quá bận, quá mệt, quá thiếu thời gian. Nếu muốn, mình luôn tranh thủ được rất nhiều khoảng thời gian trống, dù chỉ 15 phút để học thêm điều gì đó, luyện thêm một trang viết, nghe thêm một bài hội thoại.

Nếu nhìn vào con số sử dụng điện thoại mỗi ngày, thời gian lướt Facebook, xem Youtube, cày phim, chat chit… sẽ thấy phần lớn chúng ta không bận rộn như bản thân vẫn tưởng. Dù có công việc chính, chăm sóc gia đình con cái, việc dành được một giờ mỗi ngày để học không phải là không thể, chỉ là có muốn hay không.

Tự biện minh rằng mình bận rộn nên không có thời gian tập thể dục, đọc sách, học ngoại ngữ… tất cả đều chỉ là cách để chúng ta né tránh việc cần làm và đỡ cảm giác “tội lỗi”. Chừng nào vẫn có thể cập nhật không sót “trending” nào trên Internet, những tin nóng hổi, những “drama” bất tận, chừng đó chúng ta vẫn đang có thời gian rảnh để biến nó thành thời gian học.

4. Mỗi hành trình đều khác biệt

Mình từng nghĩ, với kinh nghiệm trầy trật khi học tiếng Anh, mình đã có rất nhiều kinh nghiệm nên việc học tiếng Trung hẳn sẽ dễ dàng hơn nhiều. Nhưng mình đã nhầm to.

Đúng là mình tự tin hơn, biết cách tìm kiếm thông tin và lựa chọn tài liệu hơn, nhưng không có nghĩa việc học ngoại ngữ thứ hai nhẹ nhàng hơn ngoại ngữ đầu tiên. Mọi thứ vẫn hỗn độn, ngập lụt, và hoang mang như thường.

Ban đầu, mình đặt một kế hoạch có vẻ rất khả thi, đơn giản và nhanh gọn. Nhưng chỉ sau vài tuần thực hiện, mình tá hỏa nhận ra “đời không như là mơ” và phải điều chỉnh lại tất cả. Mỗi ngoại ngữ có đặc điểm rất khác nhau, cách tiếp cận cũng khác, đến giờ mình phải thừa nhận rằng mình đang đi từ số 0 tròn trĩnh bất kể đã từng có kinh nghiệm tới đâu khi học tiếng Anh.

Bù lại, xác định được điều này khiến chân mình… chạm đất, hết mơ tưởng có thể hoàn thành mục tiêu trong thời gian siêu ngắn, đặt ra kế hoạch thực tế hơn, và cũng bình tĩnh hơn trên con đường đó.

5. Tìm hiểu về hành trình của người khác là để học hỏi, không phải để nản lòng

Khi bắt đầu học tiếng Trung, mình lên mạng tìm xem rất nhiều video chia sẻ kinh nghiệm của những người từng học, cả ở Việt Nam và nước ngoài, hầu hết là các bạn trẻ hơn mình (nhiều).

Ban đầu, mình bị choáng ngợp và ngưỡng mộ về độ giỏi giang, chăm chỉ, ý chí quyết tâm của các bạn ấy. Sau đó, mình dần chuyển sang tự ti, lo lắng, thấy bản thân thua kém vì mình không còn trẻ như vậy, lại vướng bận gia đình, công việc chính áp lực, rồi bản thân cũng có lúc lười biếng chán nản… Vậy là từ chỗ đi tìm cảm hứng, học hỏi kinh nghiệm, lẽ ra phải tràn trề năng lượng và hiểu biết thêm, mình lại chuyển thành chán nản, mất niềm tin, và… sợ hãi.

Vòng luẩn quẩn này đã tiêu tốn của mình cả tuần “tụt mood”, không muốn mở sách vì thấy chẳng có hy vọng gì để có thể học nhanh và giỏi như các bạn trên Youtube. Nghĩ lại thấy hơi buồn cười, nhưng suy nghĩ của mình lúc ấy đúng chính xác như vậy. Lẽ ra phải học hỏi, mình lại sợ hãi. Lẽ ra tìm kinh nghiệm của người khác để bản thân hành động tốt hơn, mình lại thôi không hành động. May mà việc này chỉ kéo dài tính bằng tuần trước khi “lý do lớn” kéo mình trở lại con đường cần đi.

Tạm kết.

Ban đầu, mình tự tin cho rằng có thể học được kha khá tiếng Trung, chí ít giao tiếp cơ bản và xem được phim sau 6-9 tháng, nhưng giờ mình đã điều chỉnh kế hoạch ấy thực tế hơn. Đó là vì mình có thêm nhiều thông tin, trải nghiệm, và đánh giá sát hơn về tình hình của bản thân.

Mình sẽ tiếp tục học, tiếp tục thử nghiệm và tìm kiếm những gì phù hợp với mình, sẽ không dừng lại. Một ngày nào đó, mình sẽ thông thạo tiếng Trung như mình mong muốn. Chỉ là mình biết, thành quả ấy chẳng thể nào có được nếu mình trì hoãn, lười biếng, và tự dỗ dành bản thân rằng mình chỉ toàn bất lợi, thiệt thòi.

Sau đây sáu tháng, một năm, hai năm, mình sẽ quay trở lại bài viết này để xem trình độ đã tiến bộ thế nào, và bản thân đã giữ lời hứa với chính mình ra sao.

Hẹn bạn ngày đó!

Tố Uyên.

Học ngoại ngữ là một hành trình dài hơi, là nỗi lo ngại đến ám ảnh đối với những người không có nền tảng tốt ngay từ nhỏ, lại càng không có điều kiện tiếp xúc với người bản ngữ hay được sống trong môi trường giao tiếp tiếng Anh thời gian dài. 

Trước đây, mỗi lần mất cảm hứng học tiếng Anh, mình thường tự nhủ: “Mình không có tiền theo học những khóa chất lượng cao, không được giao tiếp với người nước ngoài, làm sao giỏi được?”. Mình còn mang định kiến về những gì miễn phí, cho rằng tài liệu hoặc video miễn phí không đáng tin cậy, không thể giúp mình học giỏi hơn. 

Nếu có điều kiện tài chính và đầu tư đúng chỗ để học tiếng Anh, sẽ là một thuận lợi lớn giúp ta sớm đạt được  mục tiêu, hoặc có sự bứt phá trong thời gian ngắn về một kỹ năng nào đó, nhất là trong giao tiếp nghe – nói. Điển hình là hành trình từ sợ hãi nói tiếng Anh đến khi tự tin trao đổi đàm phán trong công việc như mình đã chia sẻ trong bài viết trước. Tuy nhiên, với kỹ năng nghe – đọc, bạn hoàn toàn có thể tận dụng những nguồn tài liệu miễn phí hoặc chỉ với giá rất thấp để nâng cao khả năng của mình. 

Mình đã sử dụng chính những nguồn học liệu này để đạt được 8.0 điểm đọc khi thi Ielts, và tổng điểm 900/990 Toeic, trong đó điểm đọc và nghe đều là 450/495. Trong bài viết này, với mỗi nội dung, mình sẽ chỉ giới thiệu một nguồn học liệu duy nhất mình thấy tốt nhất, hiệu quả nhất, và hữu ích với tất cả mọi người dù mục tiêu học tiếng Anh để nâng cao kỹ năng hay ôn thi chứng chỉ, đang ở trình độ ban đầu hay đang luyện tập để trở nên thực sự thành thạo. 

Củng cố nền tảng ngữ pháp

Dù có nhiều người cho rằng, với ngoại ngữ, phản xạ giao tiếp là quan trọng, mình vẫn nghĩ không thể bỏ qua việc học ngữ pháp một cách bài bản bởi đây là “xương sống” của tất cả mọi kỹ năng. Có nhiều bạn từng hỏi mình, phải bắt đầu từ đâu để học tiếng Anh khi “mất gốc”, mình luôn khuyên các bạn bắt đầu với ngữ pháp. Ngữ pháp rất quan trọng và cần thiết, không phải là “lý thuyết khô khan vô ích” như nhiều người nghĩ. 

Để củng cố ngữ pháp, mình đã sử dụng nhiều tài liệu và tìm ra được MỘT TÀI LIỆU DUY NHẤT, đầy đủ, chính xác, hữu ích, đó là cuốn: Giải thích ngữ pháp tiếng Anh (Mai Lan Hương, Hà Thanh Uyên). Chỉ duy nhất cuốn này!

Bạn đừng lãng phí thời gian tìm kiếm và sử dụng quá nhiều sách, chỉ nên tập trung vào một cuốn này mà thôi. Trên thị trường có những cuốn ngữ pháp khác cũng rất hay, nhưng hoặc là không được hệ thống tốt, hoặc là được viết bởi tác giả nước ngoài. Mình thấy đây là cuốn sách dễ đọc, dễ học, và phù hợp nhất để củng cố kiến thức ngữ pháp cho tất cả mọi trình độ, từ mất gốc tới ôn thi Toeic, Ielts. Trong sách có bài tập theo từng phần để người đọc luyện tập sau khi học. 

Cuốn sách Giải thích ngữ pháp tiếng Anh có giá khoảng 150 nghìn tới dưới 200 nghìn tùy đợt khuyến mại. 

Luyện đọc hiểu

Bạn có thể tìm kiếm bất cứ chủ đề gì mình thích bằng tiếng Anh và đọc mỗi ngày để nâng cao khả năng đọc hiểu. Với mỗi mục tiêu thi chứng chỉ khác nhau (ví dụ: Toeic, Ielts…) sẽ có tài liệu tương ứng, bám sát với cấu trúc bài thi. Tuy vậy, để nâng cao kỹ năng đọc hiểu, phù hợp với mọi trình độ, mình gợi ý bạn sử dụng nguồn bài đọc của nền tảng Engo. Ở đây có bài đọc về nhiều lĩnh vực như: Tin tức hàng ngày, du lịch, kinh doanh, sức khỏe, bài đọc cho trẻ em… và hoàn toàn miễn phí. 

Chuyên mục mình đọc hàng ngày là Mục tin tức, mỗi ngày ít nhất một tin vào buổi sáng. Đây đều là những bản tin cập nhật về thế giới mỗi ngày cực kỳ thú vị, mới lạ. Đặc biệt, các bài đọc chia thành nhiều trình độ từ Beginner, Intermediate, Advances đến Proficient. Bạn có thể chọn trình độ phù hợp với mình và tăng dần độ khó. Dù bạn chọn trình độ nào, nền tảng cũng có những bài đọc thú vị tương ứng, độ khó vừa đủ để bạn có thể hiểu phần lớn nội dung, không bị mệt mỏi chán nản, mà vẫn có yếu tố mới, giúp bạn tiến bộ mỗi ngày. 

Mỗi bài đọc cung cấp giải nghĩa khoảng 5 từ vựng trong bài với ví dụ kèm theo. Nếu mỗi ngày bạn đọc một bài và học 5 từ vựng này, sau một năm bạn sẽ hoàn thành 365 bài đọc với gần 2000 từ vựng, và chắc chắn sẽ chuyển lên trình độ tiếp theo hoặc thậm chí cao hơn như thế. 

Để tận dụng tối đa hiệu quả bài đọc này, bạn nên làm thêm hai việc nữa, đó là: (1) Chép lại bài đọc và gạch chân những từ mới hoặc mẫu câu chưa biết và (2) Tự đọc to bài viết.

Mỗi bài đọc khoảng 300 từ, rất phù hợp để các bạn học từ 15 tới 30 phút mỗi ngày. 

Luyện nghe hiểu

Cũng như kỹ năng đọc hiểu, có rất nhiều tài nguyên trên Internet để luyện kỹ năng nghe hiểu. Mình đã sử dụng nhiều nguồn này, nhưng nếu chỉ chọn một nguồn duy nhất để giới thiệu, đó sẽ là chuỗi chương trình TED Talk. Bạn có thể xem tất cả video của chương trình này trong hàng chục năm qua (từ 2006) hoàn toàn miễn phí.

Đây là một chương trình có sứ mệnh lan tỏa những ý tưởng giá trị đến toàn thế giới. TED Talk mời những diễn giả xuất sắc, với nhiều ý tưởng và thành tựu xuất chúng trên khắp thế giới để chia sẻ với người nghe. Bạn không chỉ được gặp nhiều người nổi tiếng như tỷ phú Bill Gates, cựu Tổng thống Mỹ Bill Clinton… mà còn gặp rất nhiều chuyên gia trong các lĩnh vực qua những bài nói chuyện này. 

Đặc biệt, nội dung những bài TED Talk có giá trị khai mở tâm trí, gia tăng hiểu biết và truyền cảm hứng rất lớn. Mỗi bài có độ dài trung bình khoảng 10 tới 15 phút, rất phù hợp để “tranh thủ” nghe vào bất cứ thời gian rảnh rỗi nào trong ngày. 

Nhiều video có phụ đề tiếng Việt để bạn lựa chọn nghe trong giai đoạn đầu. Khi đã thông thạo và quen thuộc hơn, bạn có thể tắt phụ đề để tập nghe tiếng Anh hoàn toàn. Chỉ cần đều đặn nghe mỗi tuần một video, bạn sẽ hoàn thành tới 50 video trong một năm, bạn có thêm nhiều hiểu biết, trình độ nghe hiểu chắc chắn được nâng cao. 

Chương trình TED Talk đã mang tới cho tôi rất nhiều giá trị kiến thức, kỹ năng tiếng Anh, cảm hứng trong công việc và cuộc sống. Bạn có thể đọc thêm chia sẻ của mình sau khi đã nghe 100 tập của chương trình này tại đây. 

—

Hiện nay có những khóa học, tài liệu tiếng Anh với giá thành rất cao, nhưng cũng có nhiều nguồn tài liệu và phương pháp học đơn giản, rất rẻ, thậm chí miễn phí. Tuy vậy từ trải nghiệm của mình, mình nhận thấy điều kiện cần và đủ để giỏi tiếng Anh thực ra không gì thay thế được sự kiên trì bền bỉ. Có tài liệu tốt, khóa học hay nhưng không kiên trì, bạn vẫn không có được kết quả như mong đợi. Ngược lại, chỉ với một vài nguồn tài liệu miễn phí và giá rẻ, được chọn lọc kỹ lưỡng, nhưng bạn học chăm chỉ mỗi ngày, dù chỉ 30 phút, cũng sẽ khiến bạn có thể dần dần nâng cao trình độ lên mức thành thạo. 

Mình hy vọng, với ba nguồn học liệu mình giới thiệu trong bài viết này sẽ trở thành gợi ý, để giúp bạn dễ dàng chọn lựa cho hành trình luyện kỹ năng nghe – đọc tiếng Anh của mình. 

Chúc bạn thành công!

Tố Uyên. 

Chương trình MBA của trường kinh doanh Shidler (thuộc Đại học Hawaii) đã có mặt tại Việt Nam từ năm 2001, được công nhận bởi AACSB International - một tổ chức kiểm định chất lượng đào tạo về kinh doanh lâu đời và nổi tiếng nhất ở Mỹ với uy tín và chất lượng được áp dụng không chỉ ở Mỹ mà trên toàn thế giới.

Đối với mình, chương trình MBA này như một món quà, giúp mình được thụ hưởng nền giáo dục tiên tiến và phần nào thực hiện ước mơ du học dang dở của mình…

Năm 2019, sau nhiều trăn trở và cân nhắc về việc lựa chọn chương trình MBA nào để theo học, mình đã xác định mục tiêu theo đuổi của mình là chương trình thạc sỹ MBA của Đại học Hawaii (Mỹ) (Vietnam Executive MBA – VEMBA). Trong số các chương trình MBA tại Việt Nam, bên cạnh loại hình đào tạo truyền thống của các trường đại học trong nước, còn có mô hình liên kết giữa trường trong nước và trường quốc tế. Nhưng cả hai, đều không phải mong muốn của mình. Mình muốn chọn một chương trình nào đó thỏa mãn các tiêu chí: hoàn toàn thuộc về trường đại học nước ngoài (chương trình học, ngôn ngữ giảng dạy, giảng viên, bằng cấp); được đánh giá cao trên thị trường lao động, địa điểm học gần nhà hoặc gần công ty mình đang làm để tiện đi lại. 

Cộng đồng cựu học viên của chương trình có độ gắn kết cao, ở nhiều ngành nghề, nhiều lãnh đạo của các tổ chức lớn cũng là một điểm hấp dẫn, thu hút các ứng viên tham gia ứng tuyển. Có thể kể đến một số nhân vật tiêu biểu như: bà Chu Thanh Hà (Chủ tịch FPT Software), ông Lưu Trung Thái (Chủ tịch Ngân hàng Quân đội MB), bà Nguyễn Thị Trà My - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc Tập đoàn PAN, bà Hà Thu Thanh (Chủ tịch Hội đồng quản trị, thành viên sáng lập Deloitte Việt Nam)…

Chương trình MBA này hoàn toàn tuân theo chương trình giảng dạy tại Đại học Hawaii, về cả nội dung, yêu cầu, cách đánh giá. 100% giảng viên là các giáo sư đang giảng dạy tại Hawaii hoặc các trường đại học uy tín khác tại Mỹ và châu Âu, sẽ sang Việt Nam để dạy theo thời gian tương ứng với từng môn học. 

Nội dung, cách thức học tập, các yêu cầu và từng bước học viên cần hoàn thành để đăng ký và được nhận vào chương trình sẽ có trong bài viết này. Để có được thông tin mới nhất, các bạn có thể tham khảo tại trang web chính thức của chương trình. 

1 – YÊU CẦU ĐỂ ỨNG TUYỂN

Muốn ứng tuyển chương trình này, bạn cần đáp ứng những yêu cầu dưới đây. Nhà trường sẽ xem xét dựa trên sự tổng hợp nhiều yếu tố, không chỉ căn cứ chủ yếu vào một yếu tố nào trong số này. 

• Tốt nghiệp đại học (có xem xét bảng điểm). 

• Có ít nhất 5 năm kinh nghiệm làm việc (được đánh giá cao hơn nếu có trên 5 năm kinh nghiệm quản lý). 

• Có chứng chỉ tiếng Anh IELTS 5.5 hoặc TOEFL iBT 61. Tuy vậy, nếu có IELTS dưới 7.0 hoặc TOEFL iBT dưới 100 điểm, bạn sẽ phải tham gia hai khóa bổ trợ tiếng Anh bắt buộc của trường. 

2 – QUY TRÌNH ỨNG TUYỂN

Quy trình ứng tuyển vào khóa học MBA như sau: 

Bước 1: Nộp hồ sơ

Bạn cần chuẩn bị đầy đủ các giấy tờ để nộp cho trường, thời hạn nộp hồ sơ thường vào cuối tháng ba hàng năm (có thể có xê dịch theo từng năm):

• Application form (đơn đăng ký theo mẫu).

• Bản sao công chứng tiếng Anh bằng đại học. 

• Kết quả IELTS hoặc TOEFL iBT.

• Hai thư giới thiệu, thường của giảng viên ở trường đại học bạn từng học, lãnh đạo công ty hiện tại, hoặc bất cứ ai hiểu rõ về con người, sự nghiệp của bạn, và có uy tín nhất định. 

• Resume (CV)

• Phí nộp hồ sơ: $100. 

Bước 2: Viết bài luận về quản trị kinh doanh

Sau khi nhận và xem xét hồ sơ, người quản lý chương trình sẽ liên hệ với bạn để sắp xếp một cuộc kiểm tra khả năng viết tiếng Anh cũng như tư duy về quản trị kinh doanh của bạn. Bạn không nhất định phải làm việc trong lĩnh vực này, đây là một bài đánh giá về tư duy và viết là yếu tố quan trọng nhất. 

Bởi trong suốt quá trình học, bạn sẽ cần viết rất nhiều bài luận dài và phức tạp bằng tiếng Anh, nên bước kiểm tra này rất cần thiết. 

Bạn sẽ nhận được đề bài về một “case study” (tình huống) nào đó trong kinh doanh, quản trị… qua email. Sau đó bạn có 60 phút để viết một bài đánh giá, phân tích, đưa ra giải pháp để nộp qua email cho người quản lý chương trình. 

Bước 3: Phỏng vấn

Bạn được sắp xếp phỏng vấn (trực tuyến), với Giám đốc chương trình đào tạo, thường là giáo sư tại Mỹ. Khi mình ứng tuyển, người phỏng vấn mình là Tiến sỹ - Giáo sư Tùng Bùi. 

Sau tất cả các bước trên, nếu được đánh giá là phù hợp với chương trình, bạn sẽ nhận được thông báo qua email của người điều phối về việc đã được nhận vào học, kèm theo chi tiết về thời gian, học phí, và chương trình học.

3 – CHI TIẾT KHÓA HỌC

• Thời gian:

Chương trình MBA của Đại học Hawaii kéo dài trong 21 tháng, thường bắt đầu từ tháng 10 và kết thúc vào tháng 7. Do mỗi môn học sẽ được một giáo sư từ nước ngoài sang dạy, nên thời gian học cũng được sắp xếp rất hợp lý. Thường thì từng môn học được dạy liên tục trong khoảng 12 ngày, gồm các ngày cuối tuần (sáng, chiều) và buổi tối (từ 18h30 đến 21h30).

Lịch học này khiến học viên phải dồn toàn lực khoảng hai tuần trong một tháng để hoàn thành môn học, nhưng thoải mái tập trung vào công việc trong hai tuần còn lại. Cách sắp xếp này không giống với nhiều chương trình thạc sỹ khác tại Việt Nam, bố trí lịch học cố định 3 – 4 buổi mỗi tuần trong suốt nhiều tháng.

Đặc biệt, học viên có thể lựa chọn sang trụ sở chính của trường tại Hawaii để học tập trong hai kỳ mùa hè thay vì học tại Việt Nam mà không phải trả thêm khoản học phí chênh lệch.

• Học phí:

Từ khóa nhập học năm 2021 trở về trước, học phí là $23.040 (được trường tài trợ 50%, so với mức học phí nếu học tại Hawaii là $46.080). Học phí này chưa bao gồm $1.100 cho hai khóa tiếng Anh bổ trợ, và tiền mua tài liệu bản quyền với một số môn học nhất định. Học phí này hiện có lẽ đã có sự thay đổi (tăng thêm), bạn hãy liên hệ chương trình để có thông tin mới nhất. 

• Cách thức giảng dạy và học tập:

Đây là điều khiến mình ngạc nhiên và học hỏi được rất nhiều, do cách giảng dạy của các giáo sư rất khác so với cách dạy và học tại Việt Nam. Hoàn toàn không có “phong cách” đọc – chép, các môn học được hướng dẫn bài bản, yêu cầu học viên phải đọc tài liệu trước, liên tục liên hệ thực tế trong suốt quá trình học, và phải hoàn thành  RẤT NHIỀU bài luận, cá nhân hoặc bài tập nhóm và trình bày trước lớp. Sau hai năm học, kỹ năng tìm tài liệu, thu thập thông tin, viết luận, làm bài và trình bày của chúng mình đều tiến bộ vượt bậc.

Đặc biệt, học viên được nhà trường cấp tài khoản để truy cập kho thư viện trực tuyến khổng lồ với vô vàn tài liệu uy tín ở các lĩnh vực. 

Ngay cả hai khóa tiếng Anh bổ trợ cũng khiến chúng mình bất ngờ. Giáo sư dạy môn này hoàn toàn không giảng về ngữ pháp hoặc kiến thức tiếng Anh. Thầy dạy chúng mình về cách sử dụng tiếng Anh trong học tập, cách viết luận, cách trích dẫn đúng, cách tìm kiếm tài liệu… Thực sự rất bổ ích!

• Nội dung chương trình:

Học viên sẽ học tổng cộng 16 môn học, được chấm điểm A/B/C/D và quy đổi sang điểm số tối đa 4.0. Trong số 16 môn học đó, khoảng một nửa là các môn bắt buộc, nửa còn lại do lớp tự chọn trong danh sách do nhà trường cung cấp. Nội dung của khóa học MBA trải khá rộng,liên quan tới nhiều khía cạnh trong quản trị doanh nghiệp, ví dụ như: chiến lược, công nghệ, marketing, nhân sự, tài chính kế toán…

Dưới đây là danh sách 16 môn học của lớp chúng mình (khóa 2020 – 2022), các bạn có thể tham khảo:

• Các môn bắt buộc:  

Core 1: Communication/Leadership & Organization Behavior

Core 2: Micro and Macro Economics

Core 3: Data Analytics & Statistic for business

Core 4: Accounting for Decision Making

Core 5: Managerial Finance

Core 6: Marketing Management

Core 7: Business Policy and Strategy

Core 8: Digital Transformation with Information Systems and Technology

Core 9: Practicum Consultancy

• Các môn do lớp mình tự chọn:

Elective 1: HRM 671 Human Resource Management

Elective 2: MGT 660 International Negotiation

Elective 3: MGT 651 Corporate Entrepreneurship and Innovation

Elective 4: FIN 633 Cases Problems in Financial Management

Elective 5: Business Intelligence and Data Analytics

Elective 6: Strategic Brand Management and Marketing Communications

Elective 7: Global Branding

• Học viên:

• Mỗi khóa thường có hai lớp, tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh, tổng số hai lớp từ khoảng 60 học viên. Những học viên lớp mình làm việc trong nhiều lĩnh vực khác nhau: công nghệ, tài chính, đầu tư, marketing… Độ tuổi trung bình trên dưới 40 tuổi. Thời điểm bắt đầu theo học, mình 31 tuổi và thuộc nhóm trẻ nhất trong lớp. 

4 – SỰ KIỆN CHO MỖI KHÓA

Trong 21 tháng của khóa học, ngoài chương trình học trên lớp, mỗi khóa sẽ có ba sự kiện quan trọng để tham gia với tư cách khách mời hoặc phụ trách tổ chức: 

• Welcome Party: 

Đây là bữa tiệc chào đón khóa mới, do khóa trước đó phụ trách, thường được tổ chức vào Residence Weekend – kỳ học ba ngày liên tục tại một địa điểm nào đó khi bắt đầu chương trình đào tạo của khóa mới. Cảm giác khi là “tân sinh viên”, được các anh chị khóa cũ chào đón, sau đó một năm lại trở thành những người tổ chức – chính là bằng chứng rõ ràng nhất để chúng mình nhận ra bản thân đã trưởng thành như thế nào sau một năm miệt mài học tập. 

• Year End Party (YEP):

Đây là bữa tiệc lớn, mời tất cả các học viên của chương trình qua nhiều năm tới dự vào dịp trước Tết Nguyên đán. Đây là cơ hội để giao lưu, kết nối và học hỏi rất giá trị. Riêng với khóa của mình, thời điểm lẽ ra lớp mình phụ trách tổ chức YEP đang trong giai đoạn dịch Covid-19 căng thẳng, nên đã được dời sau đó vài tháng, vào một ngày hè tháng 7.

• Lễ tốt nghiệp: 

Đây là một buổi lễ trang trọng, được nhà trường tổ chức để trao bằng cho sinh viên, thường có đại diện học viên các khóa trước, và gia đình của các sinh viên chuẩn bị tốt nghiệp. Để đi tới ngày này, chúng mình đã trải qua gần hai năm miệt mài, vất vả, trong khi hầu hết mọi người đều rất bận rộn với công việc và chăm sóc gia đình. 

Ngoài các sự kiện trên, cộng đồng học viên còn có nhiều chương trình bên lề khác để gắn kết, chia sẻ kinh nghiệm và tìm kiếm các cơ hội hợp tác hoặc hỗ trợ lẫn nhau. 

5 – NHÌN LẠI HÀNH TRÌNH 21 THÁNG HỌC MBA

Từ trải nghiệm của mình, mình nhận thấy chương trình MBA này có một số ưu nhược điểm chính muốn chia sẻ cùng các bạn để tham khảo và cân nhắc như sau:

• Ưu điểm:

• Chất lượng đào tạo rất cao, về giảng viên, nội dung học, cách giảng dạy và học tập, mức độ hỗ trợ chuyên nghiệp.

• Bằng cấp được đánh giá cao trên thị trường lao động và được công nhận trên toàn thế giới. 

• Học viên có thể lựa chọn học kỳ mùa hè tại Đại học Hawaii mà không mất thêm học phí (tự lo chi phí ăn ở, nhà trường có chương trình hỗ trợ cụ thể cho từng năm). 

• Mạng lưới học viên chất lượng, cộng đồng hoạt động khá mạnh, nhiều người có kinh nghiệm quý trong nhiều lĩnh vực. 

• Chương trình đào tạo hoàn toàn bằng tiếng Anh, giảng viên từ Mỹ và châu Âu, bạn học hầu hết có trình độ tiếng Anh tốt. Do đó, đây là cơ hội quý để bạn nâng cao trình độ tiếng Anh về nghe – nói – đọc – viết. 

• Nhược điểm:

Từ góc nhìn của mình, hạn chế duy nhất đó là về chi phí. Học phí của chương trình nằm ở mức cao nhất trong các chương trình đào tạo MBA tại Việt Nam (ngang bằng với RMIT). Thú thực, khi quyết định lựa chọn VEMBA, vợ chồng mình đã phải cân nhắc rất nhiều, bởi khoản học phí thực sự lớn, đòi hỏi chúng mình phải thu xếp cẩn trọng, và tạm hoãn rất nhiều dự định khác cho mục tiêu này. 

Nếu với bạn chi phí không phải là vấn đề, thì quả thực rất khó để tìm thấy một chương trình đào tạo MBA nào tại Việt Nam có chất lượng và giá trị cao hơn.

Hai năm theo đuổi tấm bằng thạc sỹ MBA, và trước đó có gần một năm chuẩn bị là quãng thời gian vất vả, gian nan, nhưng đầy niềm vui của mình. Mình đã học được nhiều điều giá trị từ thầy cô và bạn học; đẩy “đường chân trời” ra xa hơn một chút, và phần nào thực hiện được mong ước du học của mình. Dẫu chỉ học tại Việt Nam, nhưng chương trình học, các giáo sư đều đạt tiêu chuẩn quốc tế, cùng học với những người bạn giỏi giang, mình cũng đã cảm thấy rất hài lòng. 

Trước đây, khi tìm hiểu về chương trình, mình không thể tìm thấy bất kỳ bài viết nào của học viên đã từng học để có thêm kênh tham khảo, và giúp mình cân nhắc tham gia. Đó chính là động lực để mình viết bài này, hy vọng mang lại giá trị cho các bạn đang trong quá trình tìm kiếm thông tin chương trình học MBA.

Cảm ơn bạn đã dành sự quan tâm cho bài viết này của mình. 

Chúc bạn một ngày vui!

Tố Uyên.